1
00:00:27,528 --> 00:00:31,865
24 Februari 2010

2
00:00:32,198 --> 00:00:34,284
<i>Balai Bomba Daerah Orange.</i>

3
00:00:34,618 --> 00:00:36,745
<i>6600 Sea Harbor Drive.</i>

4
00:00:37,579 --> 00:00:39,289
<i>Stadium SeaWorld.</i>

5
00:00:39,665 --> 00:00:40,826
<i>Okey.</i>

6
00:00:42,751 --> 00:00:44,628
<i>Ada seorang pelatih di dalam air</i>

7
00:00:44,795 --> 00:00:46,713
<i>bersama seekor ikan paus kami…</i>

8
00:00:46,797 --> 00:00:48,632
<i>dan dia tak sepatutnya</i>
<i>bersama ikan paus itu.</i>

9
00:00:48,799 --> 00:00:50,717
<i>Baik. Kami akan hantar anggota ke sana.</i>

10
00:00:50,801 --> 00:00:53,262
<i>Okey. Gunakan pagar nombor tiga</i>
<i>ke Stadium Shamu.</i>

11
00:00:53,345 --> 00:00:54,263
<i>Pagar nombor tiga.</i>

12
00:01:01,853 --> 00:01:03,146
<i>Pejabat Syerif Daerah Orange.</i>

13
00:01:03,772 --> 00:01:05,607
<i>Kami mahu melaporkan tentang</i>

14
00:01:05,832 --> 00:01:07,608
<i>kematian seseorang di SeaWorld.</i>

15
00:01:09,570 --> 00:01:11,784
<i>Seekor ikan paus</i>
<i>telah membaham salah seorang pelatih.</i>

16
00:01:14,616 --> 00:01:17,035
<i>Seekor ikan paus</i>
<i>membaham salah seorang pelatih?</i>

17
00:01:17,119 --> 00:01:18,203
<i>Betul.</i>

18
00:01:38,637 --> 00:01:41,435
IKLAN SEAWORLD

19
00:01:43,729 --> 00:01:45,689
<i>Adakah anda percaya?</i>

20
00:01:46,440 --> 00:01:48,692
Ibu bapa saya mula-mula
membawa saya ke taman SeaWorld

21
00:01:48,775 --> 00:01:49,693
ketika saya kecil.

22
00:01:51,737 --> 00:01:54,560
<i>Sejak itu, saya jatuh cinta dengannya.</i>

23
00:01:55,510 --> 00:01:58,035
Tempat itu amat bermakna bagi saya kerana

24
00:01:58,577 --> 00:02:00,495
itu saja yang saya mahukan.

25
00:02:00,704 --> 00:02:03,040
Saya masih ingat ketika
berumur tujuh atau lapan tahun

26
00:02:03,123 --> 00:02:05,208
menonton <i>National Geographic Specials</i>

27
00:02:05,292 --> 00:02:06,418
atau<i> Mutual of Omaha Specials</i>

28
00:02:06,627 --> 00:02:08,127
<i>berkenaan ikan paus dan dolfin.</i>

29
00:02:08,211 --> 00:02:10,881
Sebagai seorang budak kecil,
saya kagum dengannya.

30
00:02:10,964 --> 00:02:12,507
Saya tak pernah pergi ke SeaWorld.

31
00:02:12,674 --> 00:02:14,259
Saya hanya melawat Zoo Bronx di New York.

32
00:02:14,426 --> 00:02:16,678
Saya membesar di tepi tasik.
Kami membawa kuda berenang.

33
00:02:16,845 --> 00:02:17,846
Saya membesar tepi laut.

34
00:02:18,013 --> 00:02:20,724
Saya berasal dari kawasan
tanah pamah di Kansas.

35
00:02:20,891 --> 00:02:21,848
Saya dari Virginia.

36
00:02:21,933 --> 00:02:22,897
Berpindah ke selatan,

37
00:02:22,998 --> 00:02:26,688
bekerja di taman tema di Orlando
pada umur 17 tahun

38
00:02:27,314 --> 00:02:31,198
dan pernah menyaksikan
pertunjukan malam di Stadium Shamu.

39
00:02:31,943 --> 00:02:34,863
<i>Muzik yang dimainkan ketika itu</i>
<i>emosional dan popular.</i>

40
00:02:34,946 --> 00:02:38,575
Saya terdorong untuk melakukan kerja itu.

41
00:02:41,370 --> 00:02:43,372
<i>Apabila saya nampak pelatih bekerja…</i>

42
00:02:44,581 --> 00:02:46,083
saya terfikir,
"Itulah yang nak saya buat."

43
00:02:49,753 --> 00:02:50,962
<i>Salah seorang pelatih berkata,</i>

44
00:02:51,046 --> 00:02:52,881
"Apa awak buat?
Awak patut jadi pelatih."

45
00:02:52,964 --> 00:02:54,341
Saya tak pandai melatih haiwan.

46
00:02:54,424 --> 00:02:55,634
Saya tak pernah melatih haiwan.

47
00:02:55,801 --> 00:02:57,969
<i>Apakah persediaan anda jika bertembung</i>

48
00:02:58,053 --> 00:03:00,889
<i>dengan Orcinus orca</i>
<i>seberat 3,630 kilogram?</i>

49
00:03:00,972 --> 00:03:03,517
<i>Saya fikir kita perlu ijazah sarjana</i>

50
00:03:03,684 --> 00:03:05,227
dalam biologi marin untuk jadi pelatih.

51
00:03:05,394 --> 00:03:08,730
<i>Pelatih mesti memiliki latihan</i>
<i>dan pengalaman bertahun-tahun</i>

52
00:03:08,814 --> 00:03:11,149
<i>untuk memenuhi syarat ketat</i>
<i>yang diperlukan</i>

53
00:03:11,233 --> 00:03:14,194
<i>untuk berinteraksi</i>
<i>dengan Shamu di dalam air.</i>

54
00:03:14,277 --> 00:03:16,238
Rupa-rupanya personaliti

55
00:03:16,446 --> 00:03:18,657
dan kebolehan berenang lebih penting.

56
00:03:18,865 --> 00:03:20,784
Saya hadir temu duga
dan terus dapat kerja itu.

57
00:03:20,951 --> 00:03:22,786
Saya rasa sangat teruja.

58
00:03:22,869 --> 00:03:24,746
<i>Saya rasa begitu teruja.</i>

59
00:03:24,830 --> 00:03:27,207
<i>Saya benar-benar mahu bekerja di sana.</i>

60
00:03:27,290 --> 00:03:29,751
<i>Saya tak sabar</i>
<i>untuk berenang dengan haiwan.</i>

61
00:03:29,918 --> 00:03:32,129
Saya benar-benar bangga
jadi pelatih SeaWorld.

62
00:03:32,212 --> 00:03:34,662
Bagi saya, ia kerja
yang paling menakjubkan.

63
00:03:36,550 --> 00:03:39,594
Pada hari pertama, saya tak tahu
apa yang bakal berlaku.

64
00:03:39,803 --> 00:03:42,597
Saya disuruh memakai baju selam
dan masuk ke dalam air.

65
00:03:42,681 --> 00:03:43,849
<i>Hai, ibu!</i>

66
00:03:44,516 --> 00:03:47,102
Saya berasa sangat takut.

67
00:03:47,269 --> 00:03:49,104
Mula-mula, saya pakai
baju selam terbalik

68
00:03:49,187 --> 00:03:52,149
sebab saya dibesarkan
di sebuah ladang di Virginia.

69
00:03:52,232 --> 00:03:54,234
<i>- Hai, ayah!</i>
- Perkara pertama yang saya fikir

70
00:03:54,317 --> 00:03:57,946
dan ingat pada masa itu
ialah dolfin lebih besar

71
00:03:58,780 --> 00:03:59,656
<i>daripada sangkaan kita</i>

72
00:03:59,740 --> 00:04:01,116
<i>apabila kita berenang dengannya.</i>

73
00:04:01,324 --> 00:04:03,910
Saya saksikan Pertunjukan
Singa Laut dan Memerang

74
00:04:03,994 --> 00:04:05,287
dan lelaki bernama Mike Morocco

75
00:04:05,912 --> 00:04:10,333
tampil memakai gaun memegang watak Dorky,

76
00:04:10,500 --> 00:04:11,960
<i>iaitu personaliti kedua Dorothy.</i>

77
00:04:12,419 --> 00:04:15,672
Dia bersama seekor singa laut,
singa laut yang penakut, bukan?

78
00:04:15,756 --> 00:04:17,132
Dia berjalan sambil membawa bakul,

79
00:04:17,214 --> 00:04:20,135
dan saya berkata,
"Saya takkan sekali-kali buat begitu."

80
00:04:20,218 --> 00:04:21,884
Namun, dua bulan kemudian…

81
00:04:22,304 --> 00:04:23,472
Hai, saya Dorky!

82
00:04:25,557 --> 00:04:27,642
Berjalan di atas pentas
dengan seekor singa laut.

83
00:04:34,941 --> 00:04:37,569
<i>Saya gembira dan sungguh teruja.</i>

84
00:04:39,446 --> 00:04:41,114
<i>Melihat ikan paus pembunuh…</i>

85
00:04:42,741 --> 00:04:44,034
amat mengagumkan.

86
00:04:46,911 --> 00:04:48,789
<i>Saya begitu kagum dengannya.</i>

87
00:04:49,331 --> 00:04:51,750
Saiz dan kecantikan haiwan itu

88
00:04:51,833 --> 00:04:53,293
amat mengejutkan.

89
00:04:54,377 --> 00:04:56,421
<i>Berada berhampiran ikan paus pembunuh</i>

90
00:04:56,505 --> 00:04:58,507
<i>amat memberi inspirasi dan hebat.</i>

91
00:04:58,673 --> 00:05:00,008
Kali pertama melihatnya,

92
00:05:00,091 --> 00:05:02,725
saya berasa terkejut melihat saiznya.

93
00:05:05,514 --> 00:05:08,225
Matlamat kami adalah untuk
melatih ikan paus pembunuh.

94
00:05:08,391 --> 00:05:11,186
Ya!

95
00:05:11,269 --> 00:05:12,729
<i>Saya tak tahu ia akan berlaku,</i>

96
00:05:12,938 --> 00:05:14,064
saya tak menjangkakannya.

97
00:05:14,356 --> 00:05:16,107
<i>Pada satu hari, mereka kata,</i>
<i>"Awak dah sedia."</i>

98
00:05:16,191 --> 00:05:17,984
Awak boleh melakukannya.

99
00:05:18,068 --> 00:05:20,111
<i>"Berdiri di atas ikan paus itu."</i>

100
00:05:20,570 --> 00:05:22,322
<i>"Kemudian, terjun dari belakangnya."</i>

101
00:05:23,031 --> 00:05:24,937
<i>"Ikan paus itu akan berenang</i>
<i>di bawah dan menjulang awak."</i>

102
00:05:25,450 --> 00:05:28,161
<i>"Kemudian awak akan naik ikan paus itu</i>
<i>mengelilingi kolam."</i>

103
00:05:28,245 --> 00:05:29,412
Bagus!

104
00:05:29,830 --> 00:05:32,040
Teruskan dan bawa ia ke tepi.

105
00:05:34,167 --> 00:05:36,461
<i>Mereka suruh saya buat,</i>
<i>dan saya berjaya melakukannya.</i>

106
00:05:36,545 --> 00:05:38,839
Wah, saya baru saja
menunggang ikan paus pembunuh.

107
00:05:41,216 --> 00:05:43,218
Ya!

108
00:05:46,680 --> 00:05:49,474
Apabila kita melihat ke dalam matanya,
kita tahu ia memiliki perasaan.

109
00:05:49,724 --> 00:05:50,809
<i>Ia memandang kita semula.</i>

110
00:05:50,892 --> 00:05:54,020
<i>Kita menjalin hubungan</i>
<i>yang sangat peribadi dengan haiwan kita.</i>

111
00:05:54,938 --> 00:05:57,899
Terdapat perasaan yang menakjubkan

112
00:05:57,983 --> 00:06:01,945
apabila bekerja dengan haiwan.

113
00:06:02,028 --> 00:06:03,196
<i>Kami sepasukan.</i>

114
00:06:03,905 --> 00:06:05,824
<i>Kami bina hubungan itu bersama.</i>

115
00:06:05,907 --> 00:06:09,995
Kami berdua faham matlamatnya
dan kami saling menolong.

116
00:06:10,453 --> 00:06:12,914
Saya dah bersama ikan paus ini
sejak berumur 18 tahun

117
00:06:12,998 --> 00:06:15,876
dan saya melihat ia melahirkan
keempat-empat ekor anaknya.

118
00:06:15,959 --> 00:06:18,086
Kami membesar bersama-sama, bukan?

119
00:06:18,628 --> 00:06:20,297
Itulah kegembiraan yang saya dapat.

120
00:06:20,380 --> 00:06:22,888
Hubungan itu istimewa sekali.

121
00:06:40,233 --> 00:06:41,985
<i>Saya perlu tahu… adakah awak gementar?</i>

122
00:06:42,068 --> 00:06:42,986
<i>Saya takut.</i>

123
00:06:43,069 --> 00:06:45,363
- Tidak.
- Cantik rambut awak, Jeff.

124
00:06:49,701 --> 00:06:51,077
<i>Anda nampak apa-apa?</i>

125
00:06:51,202 --> 00:06:54,080
<i>Ramalan masa depan Jeff Ventre.</i>

126
00:06:54,164 --> 00:06:57,000
<i>Jeff Ventre akan pergi</i>
<i>ke sana dan menyerlah.</i>

127
00:06:57,083 --> 00:06:58,543
<i>- Anda akan perasan…</i>
- Dawn.

128
00:06:58,710 --> 00:07:00,712
- Itu Dawn.
- Wah.

129
00:07:00,879 --> 00:07:02,839
<i>Dia akan jadi penyelia saya</i>
<i>suatu hari nanti.</i>

130
00:07:03,048 --> 00:07:04,382
<i>Itu dia.</i>

131
00:07:07,302 --> 00:07:10,096
<i>Saya kenal Dawn ketika dia baru bekerja.</i>

132
00:07:10,180 --> 00:07:11,348
<i>Dia rakan sekerja yang hebat</i>

133
00:07:11,431 --> 00:07:15,101
dan dia menjadi antara
pelatih terbaik di SeaWorld.

134
00:07:15,268 --> 00:07:16,686
<i>Perkenalkan Dawn Brancheau.</i>

135
00:07:16,770 --> 00:07:20,106
<i>Dawn pelatih senior</i>
<i>di Stadium Shamu ini.</i>

136
00:07:20,190 --> 00:07:22,488
Dawn boleh dianggap sebagai
sahabat saya di kehidupan lalu.

137
00:07:23,193 --> 00:07:24,277
<i>Kerja ini sukar, bukan?</i>

138
00:07:24,361 --> 00:07:26,655
<i>Ya, banyak pergerakan fizikal</i>
<i>yang mesti dibuat.</i>

139
00:07:26,738 --> 00:07:29,157
<i>Awak boleh lihat bahawa</i>
<i>kami bekerja di dalam air,</i>

140
00:07:29,240 --> 00:07:32,202
<i>menahan nafas dan melakukan</i>
<i>aksi yang bertenaga tinggi bersama haiwan.</i>

141
00:07:32,285 --> 00:07:33,995
<i>Haiwan itu juga</i>
<i>mengeluarkan banyak tenaga,</i>

142
00:07:34,079 --> 00:07:36,373
<i>tetapi kami bekerjasama</i>
<i>dan sambil itu berseronok.</i>

143
00:07:36,456 --> 00:07:39,417
Dia cantik, berambut perang,
cergas dan peramah.

144
00:07:39,501 --> 00:07:40,502
Semua orang menyukai Dawn.

145
00:07:40,961 --> 00:07:42,420
<i>Saya ikhlas mengatakan perkara ini.</i>

146
00:07:42,504 --> 00:07:44,923
<i>Melihat pertunjukan awak semalam,</i>
<i>awak sangat hebat.</i>

147
00:07:45,246 --> 00:07:46,424
<i>- Terima kasih.</i>
<i>- Betul.</i>

148
00:07:46,591 --> 00:07:49,886
<i>Dia menjiwai tugasnya</i>
<i>sebagai pelatih di SeaWorld.</i>

149
00:07:50,553 --> 00:07:52,681
<i>Pengalamannya begitu luas</i>
<i>sehingga saya sedar</i>

150
00:07:52,764 --> 00:07:55,350
<i>tragedi yang menimpanya boleh</i>
<i>berlaku kepada sesiapa sahaja.</i>

151
00:07:58,228 --> 00:08:00,063
24 FEBRUARI 2010

152
00:08:00,146 --> 00:08:02,565
JABATAN SYERIF DAERAH ORANGE
KES NOMBOR 10-16715

153
00:08:02,649 --> 00:08:04,901
<i>Saya Detektif Revere</i>
<i>dari Pejabat Syerif Daerah Orange.</i>

154
00:08:04,985 --> 00:08:07,654
<i>Hari ini 24 Februari 2010.</i>

155
00:08:07,737 --> 00:08:08,947
<i>Masanya ialah 4:16 petang.</i>

156
00:08:09,030 --> 00:08:11,825
<i>Saya kini bersama Thomas George Tobin.</i>

157
00:08:11,908 --> 00:08:13,368
<i>- Betulkah?</i>
<i>- Betul.</i>

158
00:08:14,160 --> 00:08:16,746
<i>Awak nampak darah atau</i>
<i>seumpamanya di dalam air?</i>

159
00:08:16,847 --> 00:08:19,345
<i>Kulit kepalanya telah… tersiat</i>

160
00:08:19,591 --> 00:08:20,967
<i>dan saya tak nampak darah…</i>

161
00:08:21,026 --> 00:08:22,611
<i>- Okey.</i>
<i>- Ketika itu kami tahu</i>

162
00:08:22,719 --> 00:08:24,137
<i>jantungnya sudah berhenti berdenyut.</i>

163
00:08:24,295 --> 00:08:27,882
<i>Apabila mayatnya berjaya ditarik,</i>
<i>bagaimana ikan paus melepaskan…</i>

164
00:08:27,966 --> 00:08:28,883
<i>Ia tak lepaskan.</i>

165
00:08:28,967 --> 00:08:30,760
<i>- Ia tidak lepaskan…</i>
<i>- Lengannya?</i>

166
00:08:30,844 --> 00:08:31,886
<i>- Lengannya.</i>
<i>- Ditelannya.</i>

167
00:08:31,970 --> 00:08:33,054
<i>Ia menelan lengan itu?</i>

168
00:08:33,138 --> 00:08:35,222
<i>- Jadi, lengan itu tiada…</i>
<i>- Betul.</i>

169
00:08:36,390 --> 00:08:38,332
PENTADBIRAN KESELAMATAN
DAN KESIHATAN PEKERJAAN (OSHA)

170
00:08:38,432 --> 00:08:44,107
MENYAMAN SEAWORLD OF FLORIDA

171
00:08:44,482 --> 00:08:46,151
<i>OSHA yang mewakili kerajaan persekutuan,</i>

172
00:08:46,234 --> 00:08:49,070
<i>mencadangkan aktiviti renang</i>
<i>dengan ikan paus pembunuh</i>

173
00:08:49,237 --> 00:08:51,906
adalah sangat berbahaya
dan kita tak dapat menduga

174
00:08:51,990 --> 00:08:55,160
<i>apa yang akan berlaku apabila kita</i>
<i>memasuki habitatnya di dalam air.</i>

175
00:08:55,785 --> 00:08:57,784
<i>Itulah pokok hujah kes OSHA.</i>

176
00:08:58,997 --> 00:09:02,333
Jauhi haiwan itu dan kita akan selamat.

177
00:09:03,418 --> 00:09:06,254
Kes itu akan memberi kesan
kepada seluruh industri.

178
00:09:06,337 --> 00:09:08,548
Ia menjadi topik hangat
berita kebangsaan.

179
00:09:08,631 --> 00:09:11,426
<i>Pertunjukan ikan paus SeaWorld</i>
<i>tidak akan sama lagi.</i>

180
00:09:11,509 --> 00:09:13,595
<i>Taman tema itu sedang</i>
<i>mempertahankan hujahnya</i>

181
00:09:13,678 --> 00:09:15,388
<i>untuk benarkan pelatih</i>
<i>berada di dalam air,</i>

182
00:09:15,472 --> 00:09:17,849
<i>sesuatu yang dianggap</i>
<i>sangat berbahaya oleh OSHA.</i>

183
00:09:17,932 --> 00:09:20,602
<i>Haiwan ini liar dan sukar diduga</i>

184
00:09:20,685 --> 00:09:22,020
<i>kerana kita tak tahu bahasanya.</i>

185
00:09:22,103 --> 00:09:23,772
<i>Kita tak faham bahasa ikan paus, harimau</i>

186
00:09:23,855 --> 00:09:25,607
<i>dan juga monyet.</i>

187
00:09:25,690 --> 00:09:27,525
<i>Berlaku perbalahan</i>
<i>antara dua pihak hari ini</i>

188
00:09:27,609 --> 00:09:30,528
<i>apabila peguam OSHA menuduh</i>
<i>SeaWorld hanya membuat perubahan</i>

189
00:09:30,612 --> 00:09:33,865
<i>selepas kematian Dawn Brancheau</i>
<i>membuat orang awam marah.</i>

190
00:09:33,948 --> 00:09:36,409
<i>OSHA tidak mahu pelatih</i>
<i>masuk semula ke dalam air</i>

191
00:09:36,493 --> 00:09:39,704
<i>tanpa sekatan fizikal di antara</i>
<i>mereka dengan ikan paus.</i>

192
00:09:39,788 --> 00:09:43,790
<i>Mendekatkan diri dengan</i>
<i>haiwan pemangsa ini amatlah berbahaya.</i>

193
00:09:43,917 --> 00:09:45,502
<i>Mereka tidak akan masuk ke dalam air</i>

194
00:09:45,585 --> 00:09:47,670
<i>dan menunggang ikan paus itu.</i>

195
00:09:47,754 --> 00:09:51,091
<i>Kalau anda dikurung di dalam tab mandi</i>
<i>selama 25 tahun, anda mungkin</i>

196
00:09:51,174 --> 00:09:54,803
<i>akan berasa jengkel, mudah marah</i>
<i>dan sedikit psikotik.</i>

197
00:09:57,931 --> 00:10:01,351
Kejadian yang menimpa Dawn Brancheau
tidak berlaku begitu saja.

198
00:10:01,434 --> 00:10:02,602
Kejadian itu tidak aneh.

199
00:10:02,685 --> 00:10:07,565
Kita perlu melihat 20 tahun
yang lalu untuk memahaminya.

200
00:10:08,358 --> 00:10:12,320
TIGA PULUH SEMBILAN TAHUN YANG LALU

201
00:10:15,698 --> 00:10:18,868
1970 PUGET SOUND, WASHINGTON

202
00:10:18,952 --> 00:10:21,121
Ia kerja yang sangat menarik.

203
00:10:21,204 --> 00:10:23,540
Semua orang mahu terlibat.

204
00:10:23,623 --> 00:10:25,166
<i>Apakah tugas yang mereka beritahu awak?</i>

205
00:10:28,294 --> 00:10:29,963
Menangkap ikan paus pembunuh.

206
00:10:30,797 --> 00:10:32,048
<i>Seronoknya!</i>

207
00:10:33,258 --> 00:10:34,509
<i>Mereka ada kapal terbang,</i>

208
00:10:34,676 --> 00:10:36,594
mereka ada pengesan, ada bot laju,

209
00:10:36,678 --> 00:10:39,347
mereka ada bom
yang dibaling ke dalam air.

210
00:10:40,682 --> 00:10:44,394
Mereka menyalakan bom
dengan obor asetilena di dalam bot

211
00:10:44,477 --> 00:10:46,187
dan mencampakkannya secepat mungkin

212
00:10:46,271 --> 00:10:48,314
<i>untuk menggiring ikan paus</i>
<i>ke dalam teluk kecil.</i>

213
00:10:49,274 --> 00:10:50,233
Ayuh!

214
00:10:50,817 --> 00:10:52,652
Namun kawanan itu
pernah alami peristiwa itu

215
00:10:52,735 --> 00:10:54,487
dan sedar perkara yang sedang berlaku.

216
00:10:54,571 --> 00:10:57,115
Kawanan itu tahu anak-anak
ikan paus akan diambil.

217
00:10:57,282 --> 00:11:02,453
<i>Ikan paus dewasa tanpa anak mengumpan</i>
<i>bot pemburu ke laluan mati di timur</i>

218
00:11:02,537 --> 00:11:06,249
dan bot-bot itu mengekori sebab menyangka
kesemua ikan paus menghala ke situ,

219
00:11:06,416 --> 00:11:09,502
<i>manakala ikan paus</i>
<i>yang beranak berenang ke utara.</i>

220
00:11:09,586 --> 00:11:11,671
<i>Namun pemburu menggunakan</i>
<i>kapal terbang dan</i>

221
00:11:11,754 --> 00:11:14,382
<i>ikan paus pula perlu mengambil nafas.</i>

222
00:11:14,465 --> 00:11:17,510
<i>Ketika itulah juruterbang</i>
<i>memberi maklumat kepada bot</i>

223
00:11:17,594 --> 00:11:20,680
<i>dan berkata, "Oh, tidak.</i>
<i>Ibu yang beranak berenang ke utara."</i>

224
00:11:20,763 --> 00:11:23,558
Jadi, bot laju mengejar ikan paus

225
00:11:23,641 --> 00:11:25,059
dan menggiringnya.

226
00:11:26,144 --> 00:11:28,688
<i>Mereka juga ada bot nelayan</i>
<i>dengan pukat tarik</i>

227
00:11:28,771 --> 00:11:31,774
<i>yang ditebarkan supaya</i>
<i>ikan paus tidak dapat lari.</i>

228
00:11:31,858 --> 00:11:34,194
Kemudian, mereka akan menangkap
anak-anak ikan paus.

229
00:11:44,329 --> 00:11:45,955
Kami hanya mahukan si anak.

230
00:11:46,789 --> 00:11:50,752
Walaupun anak, ikan paus
masih berbadan besar.

231
00:11:50,919 --> 00:11:53,338
<i>Saya diberitahu disebabkan</i>
<i>kos perkapalan yang tinggi,</i>

232
00:11:53,421 --> 00:11:55,757
<i>mereka hanya menangkap anak ikan paus.</i>

233
00:11:57,842 --> 00:12:01,679
<i>Setelah anak ikan paus</i>
<i>dimasukkan ke dalam kandang,</i>

234
00:12:01,804 --> 00:12:03,181
mereka menjatuhkan pukat tarik itu.

235
00:12:03,264 --> 00:12:05,934
Ikan paus yang lain boleh lari,
tetapi ia kekal di situ.

236
00:12:09,520 --> 00:12:13,983
Ketika kami sedang cuba
menaikkan si anak ke dalam usung,

237
00:12:14,067 --> 00:12:17,320
seluruh keluarganya masih
berada berdekatan,

238
00:12:17,487 --> 00:12:19,405
<i>kira-kira 23 meter dari kami.</i>

239
00:12:19,489 --> 00:12:21,866
<i>Ia berbaris</i>

240
00:12:21,950 --> 00:12:24,744
<i>dan berkomunikasi antara satu sama lain.</i>

241
00:12:25,036 --> 00:12:26,454
<i>Ketika itulah…</i>

242
00:12:28,039 --> 00:12:31,417
kami menyedari perkara yang kami lakukan.

243
00:12:36,714 --> 00:12:38,758
Saya menjadi sebak.

244
00:12:38,841 --> 00:12:40,677
Saya menangis di situ.

245
00:12:41,261 --> 00:12:43,179
Saya teruskan bekerja…

246
00:12:44,138 --> 00:12:45,223
tetapi saya…

247
00:12:46,057 --> 00:12:49,598
tidak mampu menahan kesedihan.

248
00:12:51,604 --> 00:12:54,774
<i>Terasa seolah-olah menculik</i>
<i>seorang anak daripada ibunya.</i>

249
00:12:55,942 --> 00:12:58,194
Semua orang sedang memerhatikan.
Apa yang boleh kami buat?

250
00:13:01,281 --> 00:13:03,074
Itulah perkara yang
paling kejam bagi saya.

251
00:13:03,157 --> 00:13:05,305
<i>Saya tidak boleh bayangkan</i>
<i>perkara lain yang lebih teruk.</i>

252
00:13:06,869 --> 00:13:09,789
Ini kedengaran sangat teruk,

253
00:13:09,872 --> 00:13:13,251
tetapi selepas pemburuan berakhir,

254
00:13:13,334 --> 00:13:17,046
tiga ekor ikan paus
telah mati di dalam jaring.

255
00:13:17,130 --> 00:13:18,172
Jadi…

256
00:13:20,258 --> 00:13:23,303
mereka meminta saya, Peter dan Brian…

257
00:13:24,721 --> 00:13:29,058
memotong perut ikan paus itu,
mengisinya dengan batu,

258
00:13:29,142 --> 00:13:31,436
<i>mengikat sauh pada ekornya</i>
<i>dan menenggelamkannya.</i>

259
00:13:33,646 --> 00:13:34,731
Itulah…

260
00:13:36,649 --> 00:13:37,984
Kalau nak tahu…

261
00:13:39,652 --> 00:13:42,447
saya tak terfikir pun perkara itu

262
00:13:42,530 --> 00:13:44,240
haram pada ketika itu.

263
00:13:44,407 --> 00:13:46,534
<i>Saya sangkakan sekadar</i>
<i>untuk menjaga imej mereka.</i>

264
00:13:47,535 --> 00:13:51,289
Mereka akhirnya dihalau
dari Negeri Washington

265
00:13:51,372 --> 00:13:54,250
oleh perintah mahkamah pada tahun 1976.

266
00:13:54,334 --> 00:13:56,919
SeaWorld telah diberitahu,

267
00:13:57,003 --> 00:14:00,214
"Jangan kembali ke Washington
untuk menangkap ikan paus."

268
00:14:00,381 --> 00:14:04,093
<i>Tanpa melengahkan masa,</i>
<i>mereka pergi dari Washington ke Iceland</i>

269
00:14:04,177 --> 00:14:06,596
<i>dan mula menangkap ikan paus di sana.</i>

270
00:14:10,433 --> 00:14:13,561
<i>Saya pernah terlibat dalam revolusi,</i>
<i>alami pertukaran presiden dua kali</i>

271
00:14:13,644 --> 00:14:15,730
<i>di Amerika Tengah dan Selatan…</i>

272
00:14:17,231 --> 00:14:20,546
dan menyaksikan perkara yang
sukar untuk dipercayai,

273
00:14:21,110 --> 00:14:24,238
tetapi ini perkara paling buruk
yang pernah saya lakukan…

274
00:14:25,490 --> 00:14:27,408
iaitu menangkap ikan paus itu.

275
00:14:29,494 --> 00:14:36,463
PADA 1983, SEEKOR IKAN PAUS PEMBUNUH
DITANGKAP DI ATLANTIK UTARA.

276
00:14:37,168 --> 00:14:44,133
PADA USIA DUA TAHUN,
PANJANGNYA SUDAH MENCAPAI 3.5 METER.

277
00:14:44,842 --> 00:14:49,055
MEREKA MENAMAKANNYA TILIKUM.

278
00:15:03,653 --> 00:15:07,115
<i>Sealand sudah 20 tahun menjadi</i>
<i>sebahagian daripada Victoria.</i>

279
00:15:07,198 --> 00:15:11,077
<i>Kami pakar dalam penjagaan</i>
<i>dan pertunjukan ikan paus pembunuh.</i>

280
00:15:13,888 --> 00:15:16,057
Ketika saya mula bekerja,
Tilikum berumur empat tahun.

281
00:15:16,190 --> 00:15:20,028
Panjang badannya lima meter
dan beratnya 1,800 kilogram.

282
00:15:22,713 --> 00:15:23,923
<i>Tilikum, naik sekali lagi.</i>

283
00:15:24,006 --> 00:15:25,049
<i>Terima kasih.</i>

284
00:15:25,591 --> 00:15:27,969
Saya dah banyak kali melihat Tilikum.

285
00:15:28,052 --> 00:15:30,638
Ia dikurung di seberang jalan
di sini, di Victoria.

286
00:15:30,721 --> 00:15:33,391
<i>Pertunjukan ini boleh membuat kita basah.</i>

287
00:15:33,474 --> 00:15:38,521
<i>Taman Sealand hanyalah jaring di dalam</i>
<i>sebuah marina yang dikelilingi pelampung.</i>

288
00:15:39,647 --> 00:15:42,942
Kami suka bekerja dengan Tilikum.

289
00:15:43,276 --> 00:15:46,779
<i>Kelakuannya baik dan ia suka</i>
<i>mengambil hati kami.</i>

290
00:15:47,113 --> 00:15:50,450
Kali pertama Tilikum diperkenalkan,
semuanya berjalan lancar dan menyenangkan,

291
00:15:50,533 --> 00:15:53,035
tetapi, ketua pelatih sebelum itu

292
00:15:53,119 --> 00:15:55,621
menggunakan kaedah
yang melibatkan hukuman.

293
00:15:55,788 --> 00:15:59,959
<i>Dia akan menggandingkan Tilikum</i>
<i>dengan seekor ikan paus yang terlatih.</i>

294
00:16:00,042 --> 00:16:02,508
<i>Dia akan mengarahkan kedua-duanya</i>
<i>untuk membuat aksi yang sama.</i>

295
00:16:02,879 --> 00:16:06,283
Jika Tilikum gagal,
kedua-dua haiwan akan dihukum.

296
00:16:06,924 --> 00:16:09,093
<i>Kelaparan akibat tidak diberi makanan,</i>

297
00:16:09,177 --> 00:16:11,971
<i>ikan paus yang lebih besar</i>
<i>dan lebih berpengalaman,</i>

298
00:16:12,138 --> 00:16:13,211
menjadi lebih mudah marah,

299
00:16:13,598 --> 00:16:16,058
dan akan melepaskan
kemarahannya kepada Tilikum.

300
00:16:16,142 --> 00:16:18,519
Ia akan mencederakan Tilikum
dengan giginya.

301
00:16:18,603 --> 00:16:20,813
Kadangkala, pada musim tertentu,

302
00:16:20,897 --> 00:16:24,275
badan Tilikum akan dipenuhi kesan cakar.

303
00:16:24,484 --> 00:16:27,236
<i>Kesan cakar yang dibuat</i>
<i>dengan gigi pada kulitnya.</i>

304
00:16:27,320 --> 00:16:29,280
<i>Di seluruh badannya,</i>
<i>kita dapat melihat darah,</i>

305
00:16:29,363 --> 00:16:32,867
<i>kesan luka dan kesan cakar.</i>

306
00:16:33,326 --> 00:16:35,203
<i>Kedua-dua ikan paus betina</i>
<i>akan membuli Tilikum.</i>

307
00:16:35,912 --> 00:16:37,455
Kami percayakan Tilikum.

308
00:16:37,622 --> 00:16:39,373
<i>Kami tak pernah bimbang tentang Tilikum.</i>

309
00:16:39,457 --> 00:16:42,210
Isunya adalah, kami mengurung
ikan paus ini pada waktu malam

310
00:16:42,835 --> 00:16:46,547
di dalam modul yang
berukuran enam meter lebar,

311
00:16:46,631 --> 00:16:50,176
<i>dan sedalam sembilan meter</i>
<i>sebagai langkah berjaga-jaga.</i>

312
00:16:50,343 --> 00:16:52,845
Kami bimbang orang akan
memotong jaring dan membebaskannya.

313
00:16:52,970 --> 00:16:55,932
Lampu juga dipadamkan
untuk mengurangkan rangsangan.

314
00:16:56,015 --> 00:17:00,061
Haiwan itu terkurung di dalam kolam
yang gelap berukuran 6 kali 9 meter

315
00:17:00,728 --> 00:17:01,854
<i>dua pertiga daripada hidupnya.</i>

316
00:17:06,858 --> 00:17:08,027
<i>Semasa kami baru bermula,</i>

317
00:17:08,109 --> 00:17:10,029
haiwan itu masih kecil dan muda.

318
00:17:10,112 --> 00:17:11,656
Oleh itu, ia muat dengan baik,

319
00:17:11,821 --> 00:17:14,325
<i>namun kebanyakan masa,</i>
<i>ikan paus itu tak bergerak.</i>

320
00:17:16,536 --> 00:17:19,288
Keadaan itu membuat kami rasa bersalah.

321
00:17:19,664 --> 00:17:21,290
Ia salah sama sekali.

322
00:17:21,624 --> 00:17:23,626
Kami mula menghadapi kesukaran
memasukkan ikan paus

323
00:17:23,709 --> 00:17:27,296
ke dalam kotak keluli yang kecil itu.

324
00:17:27,380 --> 00:17:29,298
<i>Itulah kurungannya.</i>
<i>Sebuah kotak keluli terapung.</i>

325
00:17:29,382 --> 00:17:31,092
<i>Di sinilah sekatan makanan berlaku.</i>

326
00:17:31,717 --> 00:17:33,469
Kami tidak akan memberikannya makanan,

327
00:17:34,136 --> 00:17:35,471
<i>dan jika ia masuk ke dalam modul</i>

328
00:17:35,555 --> 00:17:36,639
<i>makanan akan diberikan.</i>

329
00:17:36,722 --> 00:17:38,266
<i>Jika ia cukup lapar, ia akan masuk.</i>

330
00:17:38,349 --> 00:17:39,934
Semasa musim sejuk, ia akan dikurung

331
00:17:40,101 --> 00:17:43,312
<i>dari pukul 5 petang hingga 7 pagi.</i>

332
00:17:43,479 --> 00:17:45,231
Kesan cakar dapat dilihat
selepas ia keluar.

333
00:17:45,606 --> 00:17:47,149
<i>Kadangkala ia berdarah.</i>

334
00:17:47,233 --> 00:17:49,694
Menutup kurungannya

335
00:17:49,777 --> 00:17:53,447
dan mengetahui ia akan terkurung bersama
ikan paus lain sepanjang malam…

336
00:17:55,908 --> 00:17:58,244
amat memedihkan.

337
00:17:58,411 --> 00:18:02,331
Jika hal itu benar,
bukan saja ia tidak berperikemanusiaan,

338
00:18:02,415 --> 00:18:03,958
dan itulah yang saya beritahu mereka,

339
00:18:04,584 --> 00:18:08,546
tetapi ia mungkin menjadi
punca kepada psikosisnya.

340
00:18:10,339 --> 00:18:13,884
Ikan paus itu menjadi tidak stabil,
dan akan membunuh.

341
00:18:24,854 --> 00:18:26,897
<i>Seorang kakitangan maut</i>
<i>selepas pertembungan…</i>

342
00:18:27,106 --> 00:18:29,900
<i>…di sebuah taman di Kanada</i>
<i>yang bernama Sealand of the Pacific.</i>

343
00:18:30,109 --> 00:18:33,029
<i>Mangsa, Keltie Byrne,</i>
<i>ialah perenang kejohanan</i>

344
00:18:33,112 --> 00:18:34,739
<i>dan pekerja sambilan di Sealand.</i>

345
00:18:35,031 --> 00:18:38,409
<i>Seperti yang dilihat dalam rakaman ini,</i>
<i>penyelamat menggunakan jaring besar…</i>

346
00:18:38,618 --> 00:18:41,120
<i>…usaha menyelamat dihalang</i>
<i>oleh ikan paus itu.</i>

347
00:18:41,412 --> 00:18:43,623
<i>Saya nak menyertai pasukan</i>
<i>Pan Pacific musim panas ini,</i>

348
00:18:43,706 --> 00:18:47,918
<i>tapi matlamat sekarang cuma berenang</i>
<i>dengan laju pada peringkat kebangsaan.</i>

349
00:18:49,211 --> 00:18:52,006
20 FEBRUARI 1991,
VICTORIA, BRITISH COLUMBIA

350
00:18:52,089 --> 00:18:54,675
CORINNE COWELL DAN NADINE KALLEN
MELAWAT SEALAND OF THE PACIFIC.

351
00:18:54,759 --> 00:18:56,677
<i>Cuaca hari itu mendung,</i>

352
00:18:56,761 --> 00:18:58,429
<i>dan kami mencari aktiviti untuk dibuat.</i>

353
00:18:58,596 --> 00:19:00,514
Jadi kami pun melawat Sealand.

354
00:19:01,015 --> 00:19:05,311
Ia ada kolam yang kotor,
ikan paus dan…

355
00:19:05,394 --> 00:19:07,688
Tempat itu terasa seperti taman hiburan

356
00:19:07,772 --> 00:19:11,484
yang hampir tutup dan segala-galanya
nampak tidak terurus.

357
00:19:11,567 --> 00:19:13,653
Ya, tempat itu seperti kolam renang.

358
00:19:13,736 --> 00:19:14,820
- Ya.
- Tempat itu

359
00:19:14,904 --> 00:19:16,427
ada tiga ekor ikan paus
di dalam kolam renang.

360
00:19:16,589 --> 00:19:17,548
Ya.

361
00:19:17,907 --> 00:19:20,743
Ikan paus itu akan melompat
dan menyentuh bola.

362
00:19:21,494 --> 00:19:24,872
Ikan paus akan memercikkan air
dengan ekornya dan…

363
00:19:24,955 --> 00:19:27,115
- Ada lompatan.
- Ikan itu dan…

364
00:19:27,249 --> 00:19:30,565
Mereka memegang ikan
dan ikan paus akan melompat naik.

365
00:19:30,878 --> 00:19:34,215
Saya ingat saya berkata,
"Seronoknya kerja ini."

366
00:19:34,298 --> 00:19:37,134
<i>Dia sangat bertuah.</i>

367
00:19:37,885 --> 00:19:41,347
Saya nampak dia berjalan
sambil memakai but getah.

368
00:19:41,430 --> 00:19:44,642
Dia tersadung dan kakinya
termasuk ke tepi kolam

369
00:19:44,725 --> 00:19:47,311
dan dia hilang keseimbangan
dan terjatuh ke dalam kolam itu.

370
00:19:47,395 --> 00:19:51,065
Dia cuba menolak dirinya ke atas
untuk keluar dari dalam kolam itu.

371
00:19:51,148 --> 00:19:53,734
Tiba-tiba, ikan paus itu menggigit butnya,

372
00:19:53,818 --> 00:19:55,277
dan menariknya ke dalam kolam.

373
00:19:55,444 --> 00:19:57,613
Pada mulanya, saya tak anggap
perkara itu serius

374
00:19:57,697 --> 00:20:01,534
kerana kita dah lihat pelatih
berenang bersama ikan paus itu

375
00:20:01,617 --> 00:20:04,954
dan kita fikir itu perkara biasa
bagi ikan paus tersebut.

376
00:20:05,079 --> 00:20:07,401
Kemudian tiba-tiba,
keadaan berubah menjadi…

377
00:20:07,790 --> 00:20:11,210
Ikan paus itu terangsang
dan menjadi lebih aktif dan ganas

378
00:20:11,293 --> 00:20:13,045
dan Keltie mula menjadi panik.

379
00:20:13,212 --> 00:20:16,090
Lama-kelamaan, kita mula sedar

380
00:20:16,173 --> 00:20:18,718
bahawa ada sesuatu yang tak kena.

381
00:20:18,968 --> 00:20:21,554
Keltie mula menjerit
dan melihat-lihat sekeliling

382
00:20:21,637 --> 00:20:23,973
dan matanya terbuka luas

383
00:20:24,056 --> 00:20:26,642
kerana dia sedar dirinya dalam bahaya.

384
00:20:26,726 --> 00:20:29,979
Ikan paus itu menariknya ke bawah.

385
00:20:30,062 --> 00:20:32,022
Apabila ikan paus membawanya ke atas,

386
00:20:32,106 --> 00:20:34,400
Keltie menjerit meminta tolong.

387
00:20:34,483 --> 00:20:35,776
Dia ditarik ke bawah semula.

388
00:20:35,860 --> 00:20:39,405
Keltie akan ditenggelamkan
selama beberapa saat

389
00:20:39,488 --> 00:20:41,907
hingga mungkin kira-kira seminit.

390
00:20:41,991 --> 00:20:43,701
Kita tak mengira masa.

391
00:20:43,784 --> 00:20:49,498
Semakin lama, semakin sukar
bagi Keltie untuk bernafas

392
00:20:49,582 --> 00:20:51,000
kerana dia menjerit.

393
00:20:51,083 --> 00:20:54,295
Kakak saya dengar Keltie berkata,
"Saya tak mahu mati."

394
00:20:59,550 --> 00:21:02,636
Takziah kepada keluarga Keltie.

395
00:21:03,929 --> 00:21:04,972
Ya.

396
00:21:05,598 --> 00:21:07,391
Hakikat bahawa kami tak dapat menolongnya

397
00:21:07,475 --> 00:21:08,976
terasa begitu pedih sekali.

398
00:21:10,686 --> 00:21:12,938
Sealand ditutup.
Mungkin itulah yang terbaik.

399
00:21:13,022 --> 00:21:15,483
Ia sebuah kolam yang kecil.

400
00:21:16,334 --> 00:21:17,752
Saya rasa pemiliknya

401
00:21:18,360 --> 00:21:21,571
atas sebab-sebab tertentu,
telah membuat keputusan yang betul.

402
00:21:22,573 --> 00:21:24,909
Saya tak rasa dia orang yang jahat.

403
00:21:25,284 --> 00:21:27,328
Saya rasa, dia juga terkejut
dengan kejadian itu.

404
00:21:28,412 --> 00:21:29,992
Tarikan pada taman itu sudah tiada

405
00:21:30,539 --> 00:21:34,043
dan dia memutuskan untuk mengakhirinya.

406
00:21:34,126 --> 00:21:35,169
"Kita mesti tutup."

407
00:21:35,628 --> 00:21:38,255
Walaupun inkues diadakan,
kami tak pernah dihubungi.

408
00:21:38,339 --> 00:21:41,175
Tiada sesiapa yang meminta kami
menceritakan apa yang terjadi.

409
00:21:41,926 --> 00:21:43,552
- Ya.
- Kami pergi begitu saja.

410
00:21:44,136 --> 00:21:47,431
Tiada tuntutan mahkamah dibuat
dan juga tiada memorial untuk Keltie.

411
00:21:47,515 --> 00:21:51,060
Keltie Byrne hanya meninggalkan…

412
00:21:52,102 --> 00:21:56,857
kenangan yang pahit
bagi orang yang ingat kejadian itu.

413
00:21:57,525 --> 00:21:59,485
Dalam artikel akhbar,

414
00:21:59,568 --> 00:22:02,655
punca kematiannya ditulis
sebagai lemas secara tak sengaja,

415
00:22:02,738 --> 00:22:05,991
tapi sebenarnya dia telah dilemaskan
oleh ikan paus itu.

416
00:22:06,492 --> 00:22:08,285
Terdapat beberapa kekaburan dalam kes ini.

417
00:22:08,369 --> 00:22:11,330
Salah satu hakikat penting
ialah tiada seorang pun saksi

418
00:22:11,413 --> 00:22:15,209
tahu ikan paus mana
yang telah menarik Keltie.

419
00:22:15,376 --> 00:22:18,003
Ya. Ikan paus yang lebih besar.

420
00:22:18,087 --> 00:22:21,131
Ikan paus jantan, Tilikum,
yang telah menariknya.

421
00:22:21,632 --> 00:22:24,134
Dua lagi ikan paus hanya
berlegar-legar di sekeliling.

422
00:22:24,218 --> 00:22:26,512
Namun, Tilikum yang memulakan.

423
00:22:26,860 --> 00:22:31,016
Kami kenal pasti ikan paus itu
kerana siripnya terkelepai.

424
00:22:31,100 --> 00:22:33,269
<i>Sangat mudah untuk mengenalinya.</i>

425
00:22:37,898 --> 00:22:41,318
<i>Sealand of the Pacific ditutup</i>
<i>dan mereka tak mahu</i>

426
00:22:41,402 --> 00:22:43,362
kerugian sepenuhnya.

427
00:22:43,445 --> 00:22:45,531
Ikan paus itu bernilai jutaan dolar.

428
00:22:45,614 --> 00:22:48,325
Apabila SeaWorld dapat tahu
bahawa Tilikum akan dijual

429
00:22:48,409 --> 00:22:51,829
selepas kemalangan yang berlaku
di Sealand of the Pacific,

430
00:22:51,912 --> 00:22:54,456
mereka mahu membelinya
kerana mereka mahukan baka.

431
00:22:54,623 --> 00:22:57,084
Saya rasa tiada seorang pun
yang mempersoalkan

432
00:22:57,167 --> 00:22:59,003
sama ada itu cadangan yang baik.

433
00:22:59,169 --> 00:23:02,923
Saya difahamkan bahawa
Tilikum dan ikan paus lain

434
00:23:03,007 --> 00:23:04,383
takkan digunakan bagi pertunjukan.

435
00:23:04,466 --> 00:23:06,176
Ia takkan dijadikan haiwan hiburan.

436
00:23:06,343 --> 00:23:07,761
Pemahaman kami tentang kelakuannya

437
00:23:07,845 --> 00:23:10,556
adalah pertunjukan boleh
merangsang ikan paus itu

438
00:23:10,639 --> 00:23:12,057
dan kejadian itu boleh berulang.

439
00:23:12,224 --> 00:23:15,019
Sealand ketika itu masih baharu dan liar.

440
00:23:15,102 --> 00:23:18,063
Kami tidak begitu teknikal
dan saintifik seperti SeaWorld.

441
00:23:18,147 --> 00:23:20,691
Kami membayangkan bahawa
pengetahuan mereka lebih luas,

442
00:23:20,774 --> 00:23:22,359
mereka lebih baik dan Tilikum akan dapat

443
00:23:22,443 --> 00:23:24,194
kolam yang lebih besar,
hidup yang lebih baik,

444
00:23:24,278 --> 00:23:26,280
penjagaan dan makanan yang lebih elok,

445
00:23:26,363 --> 00:23:28,490
dan ia akan hidup dengan senang.

446
00:23:28,574 --> 00:23:30,576
Kami seolah-olah berkata, "Okey, Tilly.

447
00:23:31,452 --> 00:23:34,455
Kamu akan ke Disneyland. Bertuahnya kamu."

448
00:23:40,878 --> 00:23:42,171
<i>Kecerdasan ikan paus pembunuh</i>

449
00:23:42,254 --> 00:23:44,548
<i>mungkin lebih tinggi daripada manusia.</i>

450
00:23:44,632 --> 00:23:47,927
<i>Sebagai ibu bapa, haiwan ini lebih</i>
<i>baik daripada kebanyakan manusia.</i>

451
00:23:48,177 --> 00:23:52,264
<i>Seperti manusia, ia mempunyai</i>
<i>naluri untuk menyimpan dendam.</i>

452
00:23:55,476 --> 00:23:56,894
<i>Dino De Laurentiis mempersembahkan…</i>

453
00:23:57,852 --> 00:23:58,853
<i>Orca.</i>

454
00:23:59,688 --> 00:24:04,276
Jika kita kembali 35 tahun lalu,
kita tak tahu apa-apa.

455
00:24:04,360 --> 00:24:05,694
Malah, lebih sedikit daripada itu.

456
00:24:05,778 --> 00:24:08,739
Orang awam cuma ada
kepercayaan karut dan ketakutan.

457
00:24:08,906 --> 00:24:10,616
<i>Pertempuran yang membawa maut…</i>

458
00:24:12,660 --> 00:24:15,371
<i>Antara dua makhluk paling</i>
<i>berbahaya di Bumi.</i>

459
00:24:15,537 --> 00:24:17,081
<i>Kamu binatang apa?</i>

460
00:24:17,247 --> 00:24:19,208
<i>Inilah ikan paus pembunuh yang ganas,</i>

461
00:24:19,291 --> 00:24:21,627
yang memiliki 48 gigi tajam,

462
00:24:21,710 --> 00:24:24,213
dan akan membaham kita
jika mendapat peluang.

463
00:24:28,634 --> 00:24:32,471
Namun kami dapati,
ia haiwan yang sangat peramah,

464
00:24:32,638 --> 00:24:36,392
<i>memahami dan mahu menjadi teman kita.</i>

465
00:24:37,393 --> 00:24:38,560
<i>Awak sedang merakam?</i>

466
00:24:41,522 --> 00:24:43,983
Sehingga hari ini, tiada rekod

467
00:24:44,066 --> 00:24:46,902
ikan paus pembunuh
menyerang manusia di alam liar.

468
00:25:00,541 --> 00:25:03,252
<i>Ia hidup dalam keluarga yang besar.</i>

469
00:25:05,129 --> 00:25:08,173
Jangka hayatnya sama dengan manusia.

470
00:25:08,340 --> 00:25:11,552
<i>Ikan paus betina boleh hidup</i>
<i>sehingga 100 tahun, atau lebih,</i>

471
00:25:12,177 --> 00:25:14,763
<i>dan haiwan jantan boleh hidup</i>
<i>sehingga 50 atau 60 tahun.</i>

472
00:25:14,847 --> 00:25:18,684
<i>Anak ikan paus yang sudah dewasa</i>
<i>tidak pernah meninggalkan ibunya.</i>

473
00:25:21,603 --> 00:25:26,150
<i>Setiap komuniti mempunyai</i>
<i>tingkah laku yang berbeza.</i>

474
00:25:27,943 --> 00:25:31,488
Masing-masing mempunyai
cara bersuara yang lengkap

475
00:25:31,572 --> 00:25:33,142
tanpa sebarang pertindihan.

476
00:25:35,242 --> 00:25:36,702
<i>Kita boleh namakan sebagai bahasa.</i>

477
00:25:36,785 --> 00:25:39,204
Komuniti saintifik enggan mengakui

478
00:25:39,288 --> 00:25:41,915
penggunaan bahasa
oleh makhluk selain manusia,

479
00:25:41,999 --> 00:25:44,793
tetapi ada banyak petunjuk
yang ia menggunakan bahasa.

480
00:25:45,669 --> 00:25:48,213
Otak ikan paus pembunuh memiliki

481
00:25:49,131 --> 00:25:51,008
kecerdasan dan kesedaran yang tinggi.

482
00:25:51,633 --> 00:25:53,385
<i>Kami mengambil otaknya</i>

483
00:25:53,469 --> 00:25:57,056
<i>dan memasukkannya ke dalam</i>
<i>pengimbas pengimejan resonans magnetik.</i>

484
00:25:57,139 --> 00:26:01,018
Kami temui sesuatu yang
sangat mengejutkan.

485
00:26:01,226 --> 00:26:04,188
Ia mempunyai bahagian otak
yang tiada pada manusia.

486
00:26:04,313 --> 00:26:07,816
<i>Terdapat satu bahagian</i>
<i>pada otaknya yang mengunjur</i>

487
00:26:07,900 --> 00:26:10,778
<i>bersebelahan dengan sistem limbiknya.</i>

488
00:26:10,861 --> 00:26:13,322
<i>Sistem itu memproses emosi.</i>

489
00:26:13,781 --> 00:26:16,992
<i>Inferens paling selamat ialah haiwan ini</i>

490
00:26:17,076 --> 00:26:20,788
<i>memiliki kehidupan emosional</i>
<i>yang sangat terperinci.</i>

491
00:26:21,371 --> 00:26:24,124
<i>Kini semakin jelas</i>
<i>bahawa dolfin dan ikan paus</i>

492
00:26:24,333 --> 00:26:27,753
<i>mempunyai jati diri</i>
<i>dan kesedaran ikatan sosial</i>

493
00:26:27,836 --> 00:26:30,255
<i>pada tahap yang lebih tinggi,</i>

494
00:26:30,339 --> 00:26:32,925
lebih utuh dan lebih kompleks

495
00:26:33,008 --> 00:26:36,095
daripada mana-mana mamalia,
termasuk manusia.

496
00:26:36,929 --> 00:26:39,056
<i>Kes ikan paus terdampar</i>
<i>secara besar-besaran</i>

497
00:26:39,139 --> 00:26:42,434
<i>menunjukkan haiwan ini</i>
<i>menyokong satu sama lain.</i>

498
00:26:42,518 --> 00:26:45,562
Tahap sosial haiwan ini sangat tinggi.

499
00:26:46,647 --> 00:26:50,155
<i>Telah disarankan bahawa</i>
<i>seluruh rasa jati dirinya</i>

500
00:26:50,259 --> 00:26:53,721
<i>dibahagikan dalam kalangan</i>
<i>individu dalam kumpulannya.</i>

501
00:26:53,904 --> 00:26:55,906
<i>Ada lima ekor.</i>

502
00:26:55,989 --> 00:26:59,868
<i>Ikan paus pembunuh itu</i>
<i>akan menyerang anjing laut itu.</i>

503
00:26:59,952 --> 00:27:04,748
<i>Kawanan itu telah memecahkan ais</i>
<i>dan berenang di sekelilingnya.</i>

504
00:27:04,832 --> 00:27:06,583
<i>Dua ekor akan bertindak.</i>
<i>Lihatlah di bawah.</i>

505
00:27:06,667 --> 00:27:08,335
<i>Kita boleh melihat ia di bawah.</i>

506
00:27:08,418 --> 00:27:10,879
<i>Tengoklah. Ia membuat ombak yang besar.</i>

507
00:27:10,963 --> 00:27:12,131
<i>- Ya.</i>
<i>- Wah.</i>

508
00:27:12,214 --> 00:27:14,758
<i>- Aduhai.</i>
<i>- Oh, tuhan. Tidak.</i>

509
00:27:14,842 --> 00:27:16,885
<i>Saya tak sanggup nak tengok.</i>

510
00:27:17,344 --> 00:27:19,721
<i>Lebih baik jangan tengok</i>
<i>kalau tak sanggup lihat.</i>

511
00:27:19,930 --> 00:27:22,683
<i>Ya, itu dia. Kali ini tiga ekor pula.</i>

512
00:27:23,684 --> 00:27:24,768
<i>Tengoklah ia beraksi.</i>

513
00:27:24,852 --> 00:27:26,645
<i>Aduhai. Tidak!</i>

514
00:27:26,728 --> 00:27:28,313
<i>- Aduhai!</i>
<i>- Ia dah berakhir.</i>

515
00:27:28,397 --> 00:27:29,898
<i>Tidak, belum lagi.</i>

516
00:27:30,566 --> 00:27:31,859
<i>Ya, dah berakhir.</i>

517
00:27:33,694 --> 00:27:34,903
<i>Ia dah berakhir.</i>

518
00:27:49,668 --> 00:27:52,683
<i>Orang asli Kanada</i>
<i>dan nelayan tua di pantai,</i>

519
00:27:53,338 --> 00:27:56,008
<i>memanggil haiwan ini "ikan hitam".</i>

520
00:27:56,091 --> 00:27:59,970
<i>Ia haiwan yang memiliki</i>
<i>kuasa rohani yang hebat</i>

521
00:28:00,429 --> 00:28:02,181
<i>dan kita tidak boleh mengganggunya.</i>

522
00:28:07,352 --> 00:28:09,563
<i>Saya banyak meluangkan masa</i>
<i>bersama ikan paus pembunuh</i>

523
00:28:09,646 --> 00:28:11,148
<i>dan kita harus menghormatinya.</i>

524
00:28:12,566 --> 00:28:15,110
<i>Saya tidak akan keluar bot</i>
<i>dan tidak akan mengganggunya.</i>

525
00:28:17,196 --> 00:28:19,698
<i>Kelajuan dan kuasanya sangat menakjubkan.</i>

526
00:28:27,247 --> 00:28:29,208
Peraturannya sama seperti
di dewan biliard.

527
00:28:29,291 --> 00:28:32,002
Pastikan sebelah kaki
sentiasa menjejak lantai.

528
00:28:36,173 --> 00:28:38,592
<i>Walaupun sudah</i>
<i>beribu-ribu kali melihatnya,</i>

529
00:28:43,472 --> 00:28:45,307
setiap kali saya melihatnya,

530
00:28:45,641 --> 00:28:46,892
terasa seperti dalam mimpi.

531
00:29:00,489 --> 00:29:03,033
Seingat saya, ia tiba pada tahun 1992.

532
00:29:03,116 --> 00:29:05,452
Saya berada di Stadium Ikan Paus
dan Dolfin semasa ia tiba.

533
00:29:05,994 --> 00:29:09,706
<i>Saiznya dua kali lebih besar</i>
<i>daripada haiwan lain di kemudahan itu.</i>

534
00:29:09,790 --> 00:29:10,666
<i>Ya!</i>

535
00:29:10,749 --> 00:29:12,668
<i>Beratnya kira-kira 5,440 kilogram.</i>

536
00:29:12,751 --> 00:29:16,129
<i>Luar biasa. Ia kelihatan hebat.</i>

537
00:29:16,213 --> 00:29:18,340
Selepas Tilikum tiba di SeaWorld,

538
00:29:18,507 --> 00:29:22,928
<i>ia diserang berkali-kali oleh Katina</i>
<i>dan ikan paus lain dengan kejam.</i>

539
00:29:23,637 --> 00:29:27,140
<i>Di alam liar, kawanan haiwan ini</i>
<i>diketuai ikan paus betina.</i>

540
00:29:27,224 --> 00:29:30,102
<i>Ikan paus jantan pula berenang</i>
<i>di perimeter kawanan.</i>

541
00:29:30,978 --> 00:29:31,895
<i>Dalam kurungan,</i>

542
00:29:31,979 --> 00:29:35,816
<i>haiwan itu hidup bersama</i>
<i>dalam ruang yang sangat kecil.</i>

543
00:29:36,316 --> 00:29:38,527
<i>Tilikum sangat besar,</i>

544
00:29:38,610 --> 00:29:42,322
<i>dan tidak boleh melarikan diri</i>
<i>kerana ia tidak begitu lincah</i>

545
00:29:42,406 --> 00:29:45,325
<i>seperti ikan paus betina lain</i>
<i>yang lebih kecil dan laju.</i>

546
00:29:45,409 --> 00:29:47,619
Ke mana ia boleh lari?
Tempat terlalu kecil.

547
00:29:47,992 --> 00:29:50,706
<i>Saya rasa ia banyak menghabiskan</i>
<i>masa dalam pengasingan.</i>

548
00:29:50,789 --> 00:29:53,333
<i>SeaWorld mendakwa bahawa</i>
<i>Tilikum selalu bersama…</i>

549
00:29:53,417 --> 00:29:55,419
<i>dengan ikan paus betina lain,</i>
<i>tapi saya lihat</i>

550
00:29:55,502 --> 00:29:58,005
ia hanya bersama ikan paus betina
untuk tujuan pembiakan.

551
00:29:58,380 --> 00:30:01,508
<i>Ia tidak meluangkan masa dengan</i>
<i>ikan paus yang lain.</i>

552
00:30:02,634 --> 00:30:06,179
Itu untuk perlindungan dirinya
kerana ia sering diserang.

553
00:30:06,361 --> 00:30:08,473
Jadi, dengan mengasingkannya,

554
00:30:08,974 --> 00:30:13,645
<i>ia menjadi penghalang fizikal</i>
<i>supaya tak diserang lagi.</i>

555
00:30:13,729 --> 00:30:16,273
Tilikum dikurung di belakang,

556
00:30:16,523 --> 00:30:20,861
dan dibawa keluar pada hujung
pertunjukan sebagai persembahan penutup.

557
00:30:25,115 --> 00:30:28,076
Ia sentiasa gembira melihat kami
pada waktu pagi.

558
00:30:28,160 --> 00:30:29,661
<i>- Hai!</i>
<i>- Itu dia.</i>

559
00:30:29,745 --> 00:30:31,913
<i>- Ikan paus yang baik.</i>
<i>- Tengok mulutnya.</i>

560
00:30:31,997 --> 00:30:34,166
<i>Mungkin kerana ia keseorangan,</i>
<i>mungkin kerana ia lapar,</i>

561
00:30:34,249 --> 00:30:35,751
<i>atau kerana ia suka akan kita.</i>

562
00:30:35,834 --> 00:30:37,919
<i>Tiada siapa yang tahu</i>
<i>apa yang difikirkannya.</i>

563
00:30:38,003 --> 00:30:39,671
<i>Kamu mahu bersiul?</i>

564
00:30:40,339 --> 00:30:43,383
<i>Ia boleh bercakap dengan kita.</i>

565
00:30:43,467 --> 00:30:45,010
<i>- Ya.</i>
<i>- Betul.</i>

566
00:30:45,093 --> 00:30:46,470
<i>Ia cantik, bukan?</i>

567
00:30:46,553 --> 00:30:48,180
<i>Kuatnya bunyi tadi. Hebat.</i>

568
00:30:50,223 --> 00:30:52,142
<i>- Ayuh.</i>
<i>- Lambaikan sirip itu.</i>

569
00:30:52,225 --> 00:30:54,644
<i>Ia nampaknya berminat dan suka bekerja.</i>

570
00:30:54,728 --> 00:30:57,189
Ia nampaknya ingin belajar perkara baharu.

571
00:30:57,272 --> 00:31:00,317
Ia nampaknya gembira
bekerja dengan pelatih.

572
00:31:02,152 --> 00:31:05,155
<i>Bagi saya, Tilikum menyeronokkan.</i>

573
00:31:05,322 --> 00:31:07,032
Ia benar-benar berinteraksi dengan saya.

574
00:31:07,199 --> 00:31:10,065
<i>Setiap hari saya pergi bekerja,</i>
<i>saya gembira berjumpa Tilly.</i>

575
00:31:12,621 --> 00:31:15,457
<i>Comelnya.</i>

576
00:31:19,836 --> 00:31:22,005
<i>Kamu terlalu comel.</i>

577
00:31:22,214 --> 00:31:24,883
<i>Semasa saya berada di sana,</i>
<i>saya tak pernah anggap</i>

578
00:31:24,966 --> 00:31:28,345
Tilikum ikan paus yang menakutkan.

579
00:31:28,428 --> 00:31:29,304
Tidak sama sekali.

580
00:31:29,471 --> 00:31:33,850
Mungkin kami terlalu naif, atau

581
00:31:34,226 --> 00:31:39,481
kami tidak dimaklumkan tentang
situasi Keltie yang sebenar.

582
00:31:39,564 --> 00:31:41,024
<i>Pusing dan senyum.</i>

583
00:31:41,108 --> 00:31:42,943
- Senyum
- Ya.

584
00:31:43,026 --> 00:31:45,570
Saya beranggapan bahawa
Tilikum tiada kaitan

585
00:31:45,654 --> 00:31:48,156
dengan pembunuhan itu.
Saya sangka ikan paus betina

586
00:31:48,240 --> 00:31:49,366
yang telah membunuh Keltie.

587
00:31:49,449 --> 00:31:52,160
Pada mulanya, saya rasa aneh
melihat kelakuan mereka

588
00:31:52,244 --> 00:31:54,371
berdekatan ikan paus ini.
Perkara yang diberitahu mereka

589
00:31:54,454 --> 00:31:56,748
<i>tentangnya juga bercanggah.</i>

590
00:31:56,832 --> 00:31:58,583
<i>Saya masih ingat pada</i>
<i>hari pertama ia tiba,</i>

591
00:31:58,750 --> 00:32:01,503
salah seorang pelatih senior di SeaWorld…

592
00:32:01,586 --> 00:32:04,756
Tilikum berada di dalam kolam
dan pelatih itu berjalan sepanjang pagar.

593
00:32:04,840 --> 00:32:07,551
Baju selamnya tidak berzip
dan diikat pada pinggangnya.

594
00:32:07,634 --> 00:32:09,761
Dia membuat bunyi sambil berkata,

595
00:32:09,845 --> 00:32:11,555
"Hei, Tilikum. Comelnya kamu."

596
00:32:11,638 --> 00:32:14,474
Dia bermain-main dengan Tilikum

597
00:32:14,558 --> 00:32:18,478
dan salah seorang penyelia menjerit,
"Jauhkan dia dari situ!"

598
00:32:18,562 --> 00:32:20,814
Dia menjerit, "Bawa dia keluar dari situ."

599
00:32:20,897 --> 00:32:22,899
Mereka seolah-olah bimbang
sesuatu akan berlaku.

600
00:32:22,983 --> 00:32:26,111
Saya terfikir, "Kenapa kamu semua

601
00:32:26,194 --> 00:32:29,030
kecoh sangat. Bukan Tilikum
yang membunuh wanita itu."

602
00:32:29,114 --> 00:32:32,409
Jelas sekali pengurusan tahu
ada sebab tertentu

603
00:32:32,492 --> 00:32:34,286
untuk berjaga-jaga dengan Tilikum.

604
00:32:34,369 --> 00:32:36,997
Jelas mereka tahu lebih
daripada yang dimaklumkan kepada kami.

605
00:32:38,331 --> 00:32:40,917
<i>Tuan-tuan dan puan-puan,</i>
<i>dua aksi yang bakal anda lihat,</i>

606
00:32:41,001 --> 00:32:43,128
<i>hanya dapat disaksikan di SeaWorld ini.</i>

607
00:32:44,254 --> 00:32:47,966
<i>Jeff berada dalam kalangan penonton</i>
<i>untuk merakam pertunjukan Shamu.</i>

608
00:32:48,383 --> 00:32:49,301
Pertunjukan itu hebat.

609
00:32:49,468 --> 00:32:50,927
<i>Babak hot dog</i>

610
00:32:51,011 --> 00:32:52,575
<i>dan babak air berjalan dengan lancar.</i>

611
00:32:55,807 --> 00:32:58,143
Saya sangat teruja untuk merakam

612
00:32:58,226 --> 00:33:00,812
kerana ia pertunjukan yang hebat.

613
00:33:04,191 --> 00:33:06,448
Pertunjukan yang agak lengkap

614
00:33:06,735 --> 00:33:09,613
mungkin boleh dicapai hanya
beberapa kali seminggu.

615
00:33:12,115 --> 00:33:14,951
Pada penghujung pertunjukan,
Liz sedang bekerja dengan Tilikum,

616
00:33:15,035 --> 00:33:17,120
dan tiba-tiba Tilikum
menerjang dari air ke arahnya.

617
00:33:17,287 --> 00:33:20,540
Saya telah merakam Tilikum keluar dari air

618
00:33:20,624 --> 00:33:22,709
dan menyengetkan badannya.
Bagi saya, ia kelihatan

619
00:33:22,792 --> 00:33:24,085
seperti Tilikum mahu menggigit Liz.

620
00:33:24,377 --> 00:33:25,670
Pada ketika itu,

621
00:33:26,546 --> 00:33:28,715
pita itu rosak.

622
00:33:28,840 --> 00:33:32,093
Saya telah diarahkan
supaya membuang pita itu.

623
00:33:32,260 --> 00:33:35,597
Oleh sebab mahu memelihara pita itu,
saya gunakan peralatan menyunting

624
00:33:35,680 --> 00:33:38,767
untuk memotong sedikit

625
00:33:38,934 --> 00:33:41,019
babak Tilikum menyerang,
dan menyambungkannya semula.

626
00:33:41,102 --> 00:33:43,522
Ia kelihatan seperti gangguan pada pita.

627
00:33:43,605 --> 00:33:45,649
Saya tunjukkan kepada mereka,
tetapi mereka kata,

628
00:33:45,732 --> 00:33:47,234
"Pita ini tidak boleh dipakai lagi."

629
00:33:47,317 --> 00:33:49,277
Jadi, kami terpaksa memusnahkan pita itu.

630
00:33:51,821 --> 00:33:53,740
PENTADBIRAN KESELAMATAN
DAN KESIHATAN PEKERJAAN

631
00:33:53,823 --> 00:33:57,599
MEMERIKSA BALAS SAKSI

632
00:33:58,453 --> 00:33:59,871
KETUA PELATIH SEAWORLD

633
00:33:59,955 --> 00:34:02,374
TILIKUM TIDAK PERNAH
MENUNJUKKAN SEBARANG KELAKUAN

634
00:34:02,457 --> 00:34:08,569
YANG MEMBUAT SAYA FIKIR IA AKAN MENARIK.

635
00:34:08,668 --> 00:34:10,297
PEGUAM OSHA

636
00:34:10,382 --> 00:34:15,409
NAMUN AWAK TAHU IA MAMPU MENARIK?

637
00:34:16,846 --> 00:34:20,141
SAYA TAHU AWAK MAMPU MEROGOL.

638
00:34:20,266 --> 00:34:25,021
SAYA BOLEH CAKAP, SEMUA LELAKI
BERPOTENSI UNTUK MENJADI PEROGOL.

639
00:34:25,105 --> 00:34:26,188
HAKIM KEN WELSCH

640
00:34:26,273 --> 00:34:27,815
KAMI AKAN ABAIKAN KOMEN ITU.

641
00:34:27,899 --> 00:34:30,277
<i>Ia agak keterlaluan</i>
<i>apabila SeaWorld mendakwa</i>

642
00:34:30,360 --> 00:34:32,862
<i>bahawa Tilikum tidak akan</i>
<i>keluar dari air kerana</i>

643
00:34:32,946 --> 00:34:34,906
mereka telah menyaksikan ia
keluar dari air,

644
00:34:34,989 --> 00:34:37,367
dan ia juga tertulis dalam profilnya.

645
00:34:39,077 --> 00:34:41,079
<i>Ia menerjang ke arah pelatih.</i>

646
00:34:41,204 --> 00:34:44,730
KADANGKALA MENERJANG KE ARAH JURULATIH

647
00:34:45,083 --> 00:34:48,210
<i>Apabila kita melawat SeaWorld,</i>
<i>kita cenderung untuk leka oleh hakikat</i>

648
00:34:48,295 --> 00:34:51,922
<i>bahawa Shamu telah disediakan</i>
<i>habitat yang selamat dan selesa.</i>

649
00:34:52,007 --> 00:34:54,092
<i>Semua aksi yang dilatih adalah lanjutan</i>

650
00:34:54,175 --> 00:34:56,928
<i>tingkah laku semula jadi</i>
<i>ikan paus pembunuh.</i>

651
00:34:57,012 --> 00:35:00,265
Saya membaca skrip pertunjukan.

652
00:35:00,348 --> 00:35:02,183
Saya benar-benar malu sekarang.

653
00:35:02,267 --> 00:35:06,229
Ada baris yang berbunyi, "Tengoklah Namu."

654
00:35:06,313 --> 00:35:09,065
"Namu tidak melakukan
aksi itu kerana terpaksa."

655
00:35:09,232 --> 00:35:12,694
<i>Namu melakukan aksi itu</i>
<i>atas kemahuan sendiri.</i>

656
00:35:12,861 --> 00:35:14,571
Aduhai.

657
00:35:14,654 --> 00:35:16,823
Saya berasa sangat malu dengan itu.

658
00:35:16,906 --> 00:35:18,033
Sangat malu.

659
00:35:20,118 --> 00:35:22,746
<i>Pada ketika itu,</i>
<i>saya meyakinkan diri sendiri</i>

660
00:35:22,829 --> 00:35:26,249
<i>bahawa hubungan yang kami jalinkan</i>
<i>dibina daripada sesuatu</i>

661
00:35:26,333 --> 00:35:28,957
<i>yang lebih kuat daripada sekadar</i>
<i>saya memberinya makanan.</i>

662
00:35:29,294 --> 00:35:31,004
Saya mahu beranggapan begitu…

663
00:35:32,881 --> 00:35:35,258
tetapi saya tak tahu jika itu benar.

664
00:35:38,470 --> 00:35:41,973
<i>Saya telah lama bekerja di sana</i>
<i>dan melihat beberapa perkara</i>

665
00:35:42,140 --> 00:35:45,560
yang membuatkan saya mempersoalkan
tujuan saya berada di sana

666
00:35:45,644 --> 00:35:47,437
dan perkara yang kami
lakukan pada haiwan itu.

667
00:35:47,601 --> 00:35:50,899
IKLAN SEAWORLD TAHUN 1990

668
00:35:50,982 --> 00:35:53,526
<i>Pada 4 November 1988,</i>

669
00:35:53,610 --> 00:35:56,112
<i>seekor ikan paus pembunuh di SeaWorld</i>

670
00:35:56,196 --> 00:35:59,491
<i>telah menganugerahkan persembahan</i>
<i>sekali seumur hidup.</i>

671
00:36:06,581 --> 00:36:09,292
<i>Jangan lepaskan keajaiban kecil ini.</i>

672
00:36:09,459 --> 00:36:12,337
<i>Mari bertemu dengan Shamu Kecil kami.</i>

673
00:36:13,418 --> 00:36:15,340
<i>Saya tahu saya bersikap naif,</i>

674
00:36:15,507 --> 00:36:17,300
tapi saya anggap…

675
00:36:19,803 --> 00:36:22,055
menjadi tanggungjawab kami
untuk buat sebaik boleh

676
00:36:22,138 --> 00:36:23,848
bagi memastikan keluarganya
tidak berpecah

677
00:36:23,932 --> 00:36:26,643
sebab kami tahu
begitulah keadaannya di alam liar.

678
00:36:26,726 --> 00:36:29,104
<i>Ya, itu bayi kami…</i>

679
00:36:29,187 --> 00:36:31,606
<i>Kalina ialah Shamu Kecil yang pertama.</i>

680
00:36:31,773 --> 00:36:34,317
<i>Shamu Kecil, bintang terbaru SeaWorld…</i>

681
00:36:34,401 --> 00:36:38,905
Ia suka mengganggu
dan mencabar ibunya sedikit

682
00:36:38,988 --> 00:36:41,574
<i>dan ia juga mengganggu pertunjukan.</i>

683
00:36:41,658 --> 00:36:43,729
<i>Semua orang menyukainya.</i>

684
00:36:43,829 --> 00:36:46,913
<i>Shamu</i>
<i>Ikan paus kecil kami</i>

685
00:36:47,831 --> 00:36:49,958
Pihak atasan memutuskan
untuk memindahkannya

686
00:36:50,041 --> 00:36:53,002
ke taman baharu pada umur
empat setengah tahun.

687
00:36:53,086 --> 00:36:57,173
Itu berita baharu bagi kami pelatih
yang bekerja dengannya.

688
00:36:57,340 --> 00:37:00,009
Bagi saya,
tidak pernah terlintas dalam fikiran

689
00:37:00,093 --> 00:37:03,722
bahawa mereka mungkin
akan memisahkan anak daripada ibunya.

690
00:37:06,933 --> 00:37:10,645
Para penyelia mengejek-ejek saya,

691
00:37:10,729 --> 00:37:13,019
dengan berkata, "Kasihan, Kalina.

692
00:37:13,356 --> 00:37:16,776
Apa yang akan ia buat tanpa ibunya?"

693
00:37:16,860 --> 00:37:19,612
Ejekan mereka membuat
saya mendiamkan diri.

694
00:37:21,281 --> 00:37:23,867
Jadi, pada malam pemindahan,
kami terpaksa memasang jaring

695
00:37:23,950 --> 00:37:28,037
untuk mengasingkan Kalina,
si anak, ke dalam kolam perubatan.

696
00:37:28,121 --> 00:37:31,332
Katina biasanya tenang.

697
00:37:31,416 --> 00:37:33,710
Ia bukan ikan paus yang bising.

698
00:37:33,877 --> 00:37:37,088
Selepas Kalina dipindahkan dari kolam itu,

699
00:37:37,172 --> 00:37:40,133
dan dimasukkan ke dalam trak
dan dibawa ke lapangan terbang,

700
00:37:40,216 --> 00:37:42,719
ibunya, Katina dibiarkan di dalam kolam.

701
00:37:42,886 --> 00:37:46,556
Ia berenang di penjuru kolam,

702
00:37:46,639 --> 00:37:50,560
menggeletar dan mengeluarkan bunyi.

703
00:37:50,643 --> 00:37:51,686
Ia memekik dan menangis.

704
00:37:51,895 --> 00:37:54,105
<i>Saya tidak pernah melihatnya</i>

705
00:37:54,189 --> 00:37:55,607
<i>berkelakuan sebegitu.</i>

706
00:37:55,690 --> 00:37:57,692
Ikan paus betina yang lain

707
00:37:57,776 --> 00:37:59,277
<i>akan datang dan memeriksa keadaannya</i>

708
00:37:59,360 --> 00:38:01,196
<i>sekali-sekala malam itu.</i>

709
00:38:01,279 --> 00:38:04,616
Katina memekik dan memanggil-manggil
dan ikan paus lain berpatah balik.

710
00:38:06,910 --> 00:38:09,204
<i>Melihatnya, kita hanya</i>
<i>ada satu penjelasan,</i>

711
00:38:09,287 --> 00:38:11,498
ia sedang mengalami kesedihan.

712
00:38:13,875 --> 00:38:15,084
Ikan paus itu bukan milik kita.

713
00:38:16,044 --> 00:38:19,047
Kita sayanginya dan kita fikir,

714
00:38:19,130 --> 00:38:22,592
<i>"Saya yang menyentuh,</i>
<i>menyuapkan makanan, memastikan ia hidup,</i>

715
00:38:22,675 --> 00:38:24,969
<i>dan menjaga keperluannya."</i>

716
00:38:25,553 --> 00:38:26,763
Ia bukan milik kita.

717
00:38:27,639 --> 00:38:28,681
Syarikat yang memilikinya.

718
00:38:30,141 --> 00:38:31,684
<i>Kasatka dan Takara sangat rapat.</i>

719
00:38:32,685 --> 00:38:35,480
<i>Kasatka ialah ibu dan Takara pula anaknya.</i>

720
00:38:36,564 --> 00:38:38,399
Takara istimewa bagi saya.

721
00:38:39,609 --> 00:38:42,237
<i>Kedua-duanya tidak dapat dipisahkan.</i>

722
00:38:42,320 --> 00:38:44,989
Semasa mereka memisahkan
Kasatka dan Takara,

723
00:38:45,073 --> 00:38:46,950
mereka mahu membawa Takara ke Florida.

724
00:38:47,450 --> 00:38:51,579
<i>Setelah Takara dibawa keluar dari kolam,</i>

725
00:38:51,663 --> 00:38:54,582
<i>dimasukkan ke dalam trak</i>
<i>dan dibawa ke lapangan terbang,</i>

726
00:38:56,626 --> 00:38:59,963
<i>Kasatka tak henti-henti mengeluarkan bunyi</i>

727
00:39:00,046 --> 00:39:02,215
yang tak pernah didengar sebelum itu.

728
00:39:03,007 --> 00:39:04,133
<i>Mereka memanggil</i>

729
00:39:04,217 --> 00:39:07,011
<i>saintis penyelidikan senior</i>
<i>untuk menganalisis vokal itu.</i>

730
00:39:07,595 --> 00:39:10,473
Ia adalah vokal jarak jauh.

731
00:39:11,516 --> 00:39:13,226
<i>Katina sedang mencuba sesuatu</i>

732
00:39:13,309 --> 00:39:16,896
<i>yang tidak pernah didengari</i>
<i>untuk mencari Takara.</i>

733
00:39:17,564 --> 00:39:19,107
Ia menyayat hati.

734
00:39:20,733 --> 00:39:23,111
<i>Bagaimana mungkin sesiapa</i>

735
00:39:23,194 --> 00:39:27,991
melihat keadaan itu
dan menganggap ia bermoral?

736
00:39:28,074 --> 00:39:29,367
Ia tidak bermoral.

737
00:39:30,118 --> 00:39:31,619
Ia tidak baik.

738
00:39:34,080 --> 00:39:35,707
<i>Sedia, Dean.</i>

739
00:39:35,790 --> 00:39:37,458
<i>Mari saksikan siaran langsung SeaWorld</i>

740
00:39:37,542 --> 00:39:40,295
<i>di mana Dean Gomersall</i>
<i>menyertai kita untuk ulasan ringkas.</i>

741
00:39:40,378 --> 00:39:42,463
<i>Hai, Dean.</i>
<i>Kongsikan pertunjukan baharu itu.</i>

742
00:39:42,547 --> 00:39:43,840
<i>Selamat tengah hari, Richard.</i>

743
00:39:43,923 --> 00:39:45,717
<i>Namanya Penemuan Ikan Paus dan Dolfin.</i>

744
00:39:45,800 --> 00:39:48,011
<i>Pertunjukan ini menunjukkan</i>
<i>hubungan yang kami ada</i>

745
00:39:48,094 --> 00:39:50,138
<i>antara semua haiwan kami di sini…</i>

746
00:39:50,221 --> 00:39:52,432
<i>Terdapat banyak perkara</i>
<i>yang diberitahu kepada kami</i>

747
00:39:52,599 --> 00:39:54,809
yang diberitahu berkali-kali

748
00:39:54,893 --> 00:39:56,311
sehingga kami mula mempercayainya.

749
00:39:56,477 --> 00:39:58,187
<i>Semua haiwan di sini bergaul sangat baik.</i>

750
00:39:58,354 --> 00:40:00,231
<i>Sama seperti melatih anjing.</i>

751
00:40:00,315 --> 00:40:02,775
Ketika itu saya muda dan jahil.

752
00:40:02,859 --> 00:40:05,361
Saya tak tahu apa yang saya lakukan.

753
00:40:05,570 --> 00:40:06,946
<i>- Bagus.</i>
<i>- Syabas.</i>

754
00:40:07,030 --> 00:40:08,698
<i>Kerja yang sangat bagus.</i>

755
00:40:16,497 --> 00:40:18,708
<i>Tuan-tuan dan puan-puan,</i>
<i>ini David dari Maryland.</i>

756
00:40:18,791 --> 00:40:20,919
<i>Lambai kepada semua orang, David.</i>

757
00:40:21,502 --> 00:40:24,339
<i>Saya percaya akan kata-kata mereka.</i>

758
00:40:24,505 --> 00:40:27,467
Saya belajar berkata apa
yang mereka beritahu kami kepada penonton.

759
00:40:27,550 --> 00:40:28,426
<i>Helo.</i>

760
00:40:28,509 --> 00:40:30,762
<i>Kanak-kanak ialah antara</i>
<i>peminat setia Shamu.</i>

761
00:40:30,845 --> 00:40:32,597
<i>Kita boleh buat apa-apa sahaja.</i>

762
00:40:32,680 --> 00:40:35,516
Bekerja di sana, saya ingatkan
pengetahuan saya cukup

763
00:40:35,600 --> 00:40:37,143
dan saya arif tentang haiwan ini.

764
00:40:37,226 --> 00:40:38,853
Saya tak tahu apa-apa tentangnya.

765
00:40:38,937 --> 00:40:41,230
Saya tahu banyak
tentang menjadi pelatih haiwan

766
00:40:41,314 --> 00:40:43,107
atau ikan paus pembunuh, tapi saya jahil

767
00:40:43,191 --> 00:40:45,985
tentang sejarah semula jadi
atau tingkah laku haiwan ini.

768
00:40:46,069 --> 00:40:49,113
Saya benar-benar percaya
kebanyakan ajaran mereka,

769
00:40:49,197 --> 00:40:50,573
sebab kenapa mereka mahu menipu?

770
00:40:50,740 --> 00:40:55,966
Oleh sebab ikan paus pembunuh
mati muda di dalam kolam mereka,

771
00:40:56,537 --> 00:41:01,417
mereka mendakwa jangka hayat haiwan ini
adalah 25 atau 30 tahun.

772
00:41:01,584 --> 00:41:04,170
<i>- 25 hingga 35 tahun.</i>
<i>- 25 hingga 35 tahun.</i>

773
00:41:04,337 --> 00:41:07,715
<i>Jangka hayatnya</i>
<i>di alam liar adalah kira-kira</i>

774
00:41:07,882 --> 00:41:09,717
<i>35 hingga pertengahan 30-an.</i>

775
00:41:09,801 --> 00:41:11,844
<i>Jangka hayatnya lebih lama</i>
<i>di persekitaran ini</i>

776
00:41:11,928 --> 00:41:13,471
<i>sebab ada penjagaan veterinar.</i>

777
00:41:13,554 --> 00:41:14,681
<i>Sudah tentu, maklumat itu palsu.</i>

778
00:41:14,764 --> 00:41:19,769
Selepas lebih enam tahun menyelidik,
menjelang tahun 1980 kami tahu

779
00:41:19,852 --> 00:41:23,398
bahawa jangka hayatnya
menyamai jangka hayat manusia.

780
00:41:23,606 --> 00:41:27,735
Setiap fakta yang boleh memalukan
akan diputar belit,

781
00:41:27,819 --> 00:41:30,363
diubah dan dinafikan.

782
00:41:30,530 --> 00:41:31,948
<i>Di alam liar, jangka hayatnya…</i>

783
00:41:32,031 --> 00:41:33,074
<i>- Pendek.</i>
<i>- Pendek.</i>

784
00:41:33,157 --> 00:41:35,159
Ambil contoh sirip dorsal yang terkelepai.

785
00:41:35,284 --> 00:41:39,163
<i>Dua puluh lima peratus ikan paus pembunuh</i>
<i>mempunyai sirip sebegitu</i>

786
00:41:39,247 --> 00:41:40,415
<i>apabila ia semakin tua.</i>

787
00:41:40,581 --> 00:41:45,753
Kita tahu, kurang daripada satu peratus
ikan paus liar memiliki sirip terkelepai.

788
00:41:45,920 --> 00:41:50,883
Kesemua ikan paus jantan kurungan
memiliki sirip terkelepai.

789
00:41:50,967 --> 00:41:54,595
Mereka juga akan berkata
ikan paus itu adalah sekeluarga.

790
00:41:54,679 --> 00:41:55,763
Ia dalam kawanannya sendiri.

791
00:41:56,264 --> 00:42:00,810
<i>Namun, itu hanya satu</i>
<i>gabungan tiruan daripada koleksi mereka.</i>

792
00:42:00,893 --> 00:42:04,188
Pihak pengurusan akan
menambah ikan paus pembunuh

793
00:42:04,272 --> 00:42:06,524
melalui kelahiran anak,

794
00:42:06,607 --> 00:42:08,568
dibeli atau dibawa dari tempat lain.

795
00:42:08,776 --> 00:42:11,362
<i>Itu bukan sebuah keluarga.</i>
<i>Ia sebuah penipuan.</i>

796
00:42:12,697 --> 00:42:14,991
<i>Ia haiwan yang mempunyai</i>
<i>subset budaya yang berbeza,</i>

797
00:42:15,074 --> 00:42:16,951
<i>yang telah dibawa dari pelbagai taman.</i>

798
00:42:17,118 --> 00:42:18,161
Negara asal juga berbeza.

799
00:42:18,244 --> 00:42:20,329
Ia bukan hanya dua ikan paus
pembunuh yang berbeza.

800
00:42:20,413 --> 00:42:23,082
Gen haiwan-haiwan itu juga berbeza.

801
00:42:23,166 --> 00:42:25,918
<i>Ia menggunakan bahasa yang berbeza.</i>

802
00:42:27,837 --> 00:42:30,381
<i>Perkara yang mungkin berlaku apabila</i>

803
00:42:30,548 --> 00:42:33,342
dicampurkan dengan ikan paus lain
yang tak membesar dengannya

804
00:42:33,426 --> 00:42:35,261
dan daripada budaya yang berbeza,

805
00:42:35,750 --> 00:42:37,472
<i>adalah sifat agresif melampau…</i>

806
00:42:40,391 --> 00:42:43,603
<i>peningkatan keganasan</i>
<i>dan pembunuhan dalam kurungan</i>

807
00:42:43,686 --> 00:42:46,189
<i>yang kita takkan jumpa di alam liar.</i>

808
00:42:47,023 --> 00:42:49,192
<i>Untuk kesihatan dan keselamatan haiwan,</i>

809
00:42:49,275 --> 00:42:51,569
<i>dilarang memasukkan tangan ke dalam air.</i>

810
00:42:51,652 --> 00:42:53,446
<i>Ketegangan antara ikan paus</i>

811
00:42:53,529 --> 00:42:57,112
<i>sentiasa dapat dirasai di sini.</i>

812
00:42:57,575 --> 00:43:03,081
Keganasan sesama ikan paus
adalah perkara yang biasa.

813
00:43:03,164 --> 00:43:07,126
<i>Anda diminta untuk menggunakan</i>
<i>tangga dan lorong untuk keluar.</i>

814
00:43:07,210 --> 00:43:09,420
<i>Sila jangan pijak tempat duduk.</i>

815
00:43:09,504 --> 00:43:11,422
<i>Kawasan ini mungkin menjadi basah</i>

816
00:43:11,506 --> 00:43:13,883
<i>dan licin kepada sesetengah jenis kasut.</i>

817
00:43:13,966 --> 00:43:15,051
<i>Terima kasih.</i>

818
00:43:15,134 --> 00:43:17,637
<i>Keajaiban biru…</i>

819
00:43:17,720 --> 00:43:19,555
Di alam liar, apabila ada ketegangan,

820
00:43:19,639 --> 00:43:21,557
ia ada kawasan beribu-ribu
kilometer persegi

821
00:43:21,641 --> 00:43:24,519
untuk melarikan diri dari tempat kejadian.

822
00:43:25,520 --> 00:43:27,772
<i>Kelebihan sebegitu tiada dalam kurungan.</i>

823
00:43:28,189 --> 00:43:31,692
Bolehkah anda bayangkan terkurung
di dalam kurungan seumur hidup

824
00:43:31,776 --> 00:43:34,362
sedangkan anda sudah biasa
berenang 160 kilometer sehari?

825
00:43:34,529 --> 00:43:38,282
<i>Perasaan bebas…</i>

826
00:43:38,533 --> 00:43:41,160
<i>Kadangkala, keganasan menjadi sangat teruk</i>

827
00:43:41,244 --> 00:43:45,289
<i>sehingga ikan paus boleh mati</i>
<i>akibat keganasan ini.</i>

828
00:43:46,207 --> 00:43:47,542
<i>Ketika itu tahun 1988.</i>

829
00:43:47,668 --> 00:43:50,378
<i>Kandu cuba menunjukkan</i>
<i>dominasi ke atas Corky</i>

830
00:43:50,545 --> 00:43:52,338
<i>dengan melanggar Corky.</i>

831
00:43:52,421 --> 00:43:57,135
Namun, rahangnya retak dan
arteri di dalam kepalanya terpotong.

832
00:43:57,218 --> 00:43:58,928
<i>Kandu mati akibat kehilangan darah.</i>

833
00:44:00,847 --> 00:44:03,391
<i>Pasti menyakitkan untuk mati begitu.</i>

834
00:44:06,060 --> 00:44:09,480
Saya nampak banyak perkara yang salah.

835
00:44:09,564 --> 00:44:11,315
Serta terdapat banyak maklumat yang salah

836
00:44:11,399 --> 00:44:13,734
dan ada sesuatu yang tak kena.

837
00:44:13,901 --> 00:44:16,904
Saya cuba asingkan pengalaman itu
di dalam kepala saya

838
00:44:16,988 --> 00:44:19,699
dan membuat yang terbaik
dengan pengetahuan saya

839
00:44:19,782 --> 00:44:21,742
untuk menjaga haiwan di sana.

840
00:44:21,909 --> 00:44:24,620
<i>Saya rasa, semua pelatih di sana</i>
<i>mempunyai niat yang sama.</i>

841
00:44:24,704 --> 00:44:27,874
<i>Mereka mahu menolong haiwan-haiwan itu.</i>

842
00:44:28,624 --> 00:44:32,457
Kita akan terfikir, "Kalau saya pergi,
siapa akan menjaga Tilikum?"

843
00:44:32,712 --> 00:44:35,423
Sebab itulah saya kekal.
Saya rasa kasihan pada Tilikum.

844
00:44:36,007 --> 00:44:37,925
Kalau nak tahu niat yang sebenar,

845
00:44:38,009 --> 00:44:39,969
saya kekal kerana saya
rasa kasihan pada Tilikum.

846
00:44:40,469 --> 00:44:43,931
Saya tak boleh menghalang
diri saya daripada datang

847
00:44:44,182 --> 00:44:45,391
dan menjaga Tilikum.

848
00:44:50,938 --> 00:44:52,462
SEAWORLD MEMPERSEMBAHKAN

849
00:44:53,566 --> 00:44:58,237
PEMBUATAN BELIEVE

850
00:44:58,905 --> 00:45:00,865
<i>Saya suka datang ke sini setiap hari</i>

851
00:45:00,948 --> 00:45:04,619
<i>dan membuat penonton tertarik</i>
<i>dengan kerja kami bersama haiwan itu.</i>

852
00:45:04,702 --> 00:45:07,121
<i>Bagaimana saya boleh serlahkan</i>
<i>keindahan haiwan ini</i>

853
00:45:07,205 --> 00:45:09,749
<i>dan membuat penonton pulang</i>
<i>dalam keadaan mengagumi haiwan ini?</i>

854
00:45:09,832 --> 00:45:11,250
<i>Jika mereka tersentuh dan terkesan,</i>

855
00:45:11,334 --> 00:45:14,003
<i>saya akan rasa yang saya telah</i>
<i>membantu haiwan-haiwan ini.</i>

856
00:45:14,295 --> 00:45:16,839
Saya berhenti pada bulan Januari 2010.

857
00:45:16,923 --> 00:45:19,467
Sebulan sebelum Dawn meninggal dunia.

858
00:45:20,468 --> 00:45:23,137
<i>Dia umpama pakar keselamatan.</i>

859
00:45:23,221 --> 00:45:25,640
<i>Dia selalu periksa dua kali,</i>

860
00:45:25,723 --> 00:45:27,683
<i>dan memastikan semua orang</i>
<i>bekerja dengan betul.</i>

861
00:45:27,767 --> 00:45:30,353
Saya masih ingat dia
akan merakam setiap pertunjukannya

862
00:45:30,436 --> 00:45:33,064
untuk dia tonton dan mengkritik dirinya.

863
00:45:33,147 --> 00:45:35,441
<i>Dia sentiasa berusaha untuk</i>
<i>menjadi lebih baik.</i>

864
00:45:36,567 --> 00:45:38,653
Apabila saya dapat tahu
bahawa Dawn terbunuh,

865
00:45:38,736 --> 00:45:40,988
saya berasa terkejut.

866
00:45:42,031 --> 00:45:44,533
<i>Sesiapa pun boleh jadi mangsa.</i>
<i>Mungkin saya jadi pelatih sokongan.</i>

867
00:45:44,617 --> 00:45:46,702
<i>Bagaimana jika saya bertugas</i>
<i>dan boleh selamatkan dia?</i>

868
00:45:46,827 --> 00:45:49,247
<i>Banyak perkara yang saya fikirkan.</i>

869
00:45:52,458 --> 00:45:54,627
ISNIN

870
00:45:54,710 --> 00:45:56,545
AKHBAR LOS ANGELES TIMES

871
00:45:58,545 --> 00:46:01,371
IKAN PAUS MENCEDERAKAN PELATIH

872
00:46:01,509 --> 00:46:03,678
<i>Pada tahun 1987, pelatih, John Sillick,</i>

873
00:46:03,761 --> 00:46:07,139
telah dihempap di antara dua ekor
ikan paus di SeaWorld of San Diego.

874
00:46:07,223 --> 00:46:10,518
Walaupun saya sudah bekerja
di SeaWorld selama enam bulan,

875
00:46:10,601 --> 00:46:12,436
saya tak tahu perkara itu telah berlaku.

876
00:46:12,520 --> 00:46:13,771
Saya tak pernah dengar pun.

877
00:46:13,938 --> 00:46:17,191
Seperti biasa, SeaWorld
menyalahkan kesilapan pelatih.

878
00:46:17,358 --> 00:46:19,318
Ia salah John.

879
00:46:19,402 --> 00:46:20,945
Dia sepatutnya turun dari ikan paus itu.

880
00:46:21,112 --> 00:46:23,698
Selama bertahun-tahun saya percaya
dan beritahu orang hakikat itu.

881
00:46:23,781 --> 00:46:26,367
WAKIL SEAWORLD BERKATA…

882
00:46:26,450 --> 00:46:28,494
IA KESILAPAN PEMASAAN,

883
00:46:28,577 --> 00:46:31,831
BUKAN KELAKUAN AGRESIF IKAN PAUS

884
00:46:31,914 --> 00:46:35,584
Saya mula bekerja di SeaWorld
lima hari selepas kejadian itu

885
00:46:35,668 --> 00:46:38,629
dan tidak banyak dimaklumkan
tentang itu kepada kami,

886
00:46:38,713 --> 00:46:40,684
kecuali bahawa puncanya
adalah kesilapan pelatih.

887
00:46:42,008 --> 00:46:45,177
Terutama apabila kita
baru menyertai program itu,

888
00:46:45,261 --> 00:46:46,512
kita tidak banyak bertanya.

889
00:46:46,679 --> 00:46:48,764
Apabila melihat rakaman itu
beberapa tahun kemudian,

890
00:46:48,931 --> 00:46:50,975
kita sedar bahawa pelatih itu
tidak membuat silap.

891
00:46:51,058 --> 00:46:52,518
Ikan paus itu mendarat di atasnya.

892
00:46:52,601 --> 00:46:54,562
Ikan paus itu melompat
di tempat yang salah.

893
00:46:55,104 --> 00:46:56,731
Ia mungkin kelakuan ganas. Entahlah.

894
00:46:56,814 --> 00:46:59,608
Namun melihat video itu,
ia bukan salah pelatih langsung.

895
00:47:04,322 --> 00:47:07,992
Apabila saya lihat video ikan paus
yang menghempap John,

896
00:47:08,075 --> 00:47:09,702
saya benar-benar terkejut.

897
00:47:09,785 --> 00:47:10,870
Nafas saya kencang.

898
00:47:10,953 --> 00:47:12,079
Saya tonton beberapa kali,

899
00:47:12,163 --> 00:47:13,664
dan setiap kali pasti terkejut.

900
00:47:13,748 --> 00:47:15,249
<i>Saya tak percaya apa yang saya lihat.</i>

901
00:47:15,333 --> 00:47:19,253
<i>Baju selamnya yang membendung</i>
<i>badannya daripada tercerai.</i>

902
00:47:19,337 --> 00:47:20,796
<i>Dia dibedah beberapa kali</i>

903
00:47:20,880 --> 00:47:22,965
<i>dan di dalam badannya</i>
<i>banyak perkakasan dipasang.</i>

904
00:47:23,174 --> 00:47:26,052
Sukar untuk saya percaya
bahawa saya tak pernah melihat video itu

905
00:47:26,344 --> 00:47:28,929
semasa bekerja sebagai pelatih haiwan.

906
00:47:29,055 --> 00:47:30,848
Bagi saya, setiap orang

907
00:47:30,931 --> 00:47:33,934
yang bekerja dengan ikan paus
pembunuh harus melihat video itu.

908
00:47:38,189 --> 00:47:39,315
<i>Tamarie…</i>

909
00:47:40,566 --> 00:47:42,512
Tamarie membuat kesilapan.

910
00:47:42,818 --> 00:47:46,072
<i>Kesilapannya yang paling besar</i>
<i>adalah berinteraksi dengan ikan paus</i>

911
00:47:46,155 --> 00:47:47,323
<i>tanpa pelatih sokongan.</i>

912
00:47:49,732 --> 00:47:52,036
Dia meletakkan kakinya di atas Orkid,

913
00:47:52,557 --> 00:47:53,829
<i>kemudian mengangkat kakinya.</i>

914
00:47:53,913 --> 00:47:57,166
<i>Dia meletakkan kakinya pada</i>
<i>muncung Orkid, kemudian mengangkatnya.</i>

915
00:47:57,583 --> 00:47:59,752
<i>Mengenali Orkid,</i>
<i>apabila saya melihat video itu,</i>

916
00:48:00,211 --> 00:48:03,547
saya berasa takut kerana saya
tahu perkara yang mungkin berlaku.

917
00:48:05,344 --> 00:48:06,509
<i>Orkid menggigit kakinya.</i>

918
00:48:06,592 --> 00:48:09,845
<i>Tamarie berpusing dan berpaut pada pagar.</i>

919
00:48:09,929 --> 00:48:12,598
<i>Dia kelihatan ditarik dari pagar itu.</i>

920
00:48:14,725 --> 00:48:17,269
<i>Pada ketika ini, Tamarie tahu</i>
<i>bahawa dia dalam bahaya.</i>

921
00:48:17,353 --> 00:48:18,646
<i>Dia berada di bawah air.</i>

922
00:48:18,729 --> 00:48:20,898
Splash dan Orkid mengepungnya.

923
00:48:20,981 --> 00:48:22,733
<i>Dia tidak kelihatan.</i>

924
00:48:22,817 --> 00:48:24,985
<i>Pelatih lain tidak tahu</i>
<i>kejadian ini sedang berlaku.</i>

925
00:48:25,653 --> 00:48:26,904
<i>Orang ramai mula menjerit.</i>

926
00:48:26,987 --> 00:48:28,906
<i>Peristiwa itu dirakam</i>
<i>oleh pengunjung taman.</i>

927
00:48:30,241 --> 00:48:32,076
<i>Kita boleh dengar, tapi tak nampak dia.</i>

928
00:48:32,159 --> 00:48:35,246
<i>Namun kita dengar</i>
<i>Tamarie naik ke permukaan.</i>

929
00:48:35,788 --> 00:48:39,041
<i>Kita dengar dia menjerit, "Tolong saya."</i>

930
00:48:39,458 --> 00:48:41,252
Cara dia menjerit,

931
00:48:42,086 --> 00:48:43,796
sungguh mengerikan…

932
00:48:43,879 --> 00:48:46,757
Seolah-olah dia tahu bahawa dia akan mati.

933
00:48:48,342 --> 00:48:51,470
<i>Robin telah buat keputusan</i>
<i>yang bijak semasa dia datang.</i>

934
00:48:51,554 --> 00:48:55,057
Dia minta seorang pelatih
membuka rantai pintu pagar Kasatka.

935
00:48:56,267 --> 00:48:58,978
<i>Dengan membuka rantai itu, Orkid akan tahu</i>

936
00:48:59,061 --> 00:49:00,771
<i>bahawa Kasatka akan masuk.</i>

937
00:49:01,230 --> 00:49:03,441
Kasatka lebih dominan daripada Orkid.

938
00:49:03,941 --> 00:49:06,485
Jadi, Orkid melepaskan Tamarie.

939
00:49:06,986 --> 00:49:10,823
<i>Lengannya telah bengkok.</i>

940
00:49:11,407 --> 00:49:13,223
<i>Dia mengalami fraktur kompaun.</i>

941
00:49:15,661 --> 00:49:18,789
Dia sangat bertuah kerana masih hidup.

942
00:49:31,677 --> 00:49:35,055
<i>Saya percaya mungkin ada lebih</i>
<i>daripada 70 atau lebih,</i>

943
00:49:35,139 --> 00:49:37,725
<i>kemalangan yang melibatkan</i>
<i>ikan paus dan pelatih.</i>

944
00:49:37,808 --> 00:49:41,353
<i>Kira-kira 30 kes berlaku sebelum</i>
<i>saya mula bekerja di SeaWorld.</i>

945
00:49:42,313 --> 00:49:43,481
Saya tak tahu pun tentangnya.

946
00:49:47,735 --> 00:49:50,154
<i>Saya pernah melihat haiwan</i>
<i>menyerang pelatih.</i>

947
00:49:55,451 --> 00:49:56,994
<i>Ada sesuatu yang tidak kena.</i>

948
00:49:57,161 --> 00:49:58,537
Saya pernah lihat pelatih dihempap.

949
00:50:11,634 --> 00:50:15,471
Ikan paus itu sama ada sedang
bermain atau berasa jengkel beberapa saat.

950
00:50:24,480 --> 00:50:25,940
Ia berlaku begitu sahaja.

951
00:50:26,774 --> 00:50:29,360
<i>Terdapat budaya yang mana</i>
<i>apabila berlaku sesuatu,</i>

952
00:50:29,443 --> 00:50:31,445
kerja harus diteruskan.

953
00:50:31,529 --> 00:50:33,697
Kalau kita cedera,
ada orang yang akan menggantikan kita.

954
00:50:33,781 --> 00:50:36,659
Kita dah bersusah payah.
Adakah itu yang kita mahu?

955
00:50:46,418 --> 00:50:48,629
<i>Seorang pelatih SeaWorld semakin pulih</i>

956
00:50:48,712 --> 00:50:52,132
<i>selepas pengalaman yang</i>
<i>mengerikan di hadapan penonton.</i>

957
00:50:54,468 --> 00:50:57,972
PERTUNJUKAN STADIUM
SHAMU TERAKHIR PETANG ITU.

958
00:50:58,973 --> 00:51:03,978
PELATIH KEN PETERS BERSEDIA UNTUK
"LOMPATAN ROKET" DENGAN KASATKA,

959
00:51:04,061 --> 00:51:08,171
IAITU SEEKOR IKAN PAUS PEMBUNUH
SEBERAT 2,300 KILOGRAM.

960
00:51:14,238 --> 00:51:18,117
BEBERAPA SAAT SELEPAS MENYELAM,
KASATKA MENGGIGIT KAKI KEN.

961
00:51:18,200 --> 00:51:21,912
<i>Atas sebab tertentu, ikan paus itu</i>
<i>menggunakan pendekatan berbeza</i>

962
00:51:21,996 --> 00:51:23,789
<i>daripada aktiviti yang dirancang</i>

963
00:51:23,872 --> 00:51:27,167
<i>bersama Ken Peters, seorang pelatih</i>
<i>senior dan berpengalaman luas.</i>

964
00:51:27,251 --> 00:51:28,808
<i>Ia menarik Ken ke dasar kolam</i>

965
00:51:29,211 --> 00:51:30,713
<i>dan menahannya di situ.</i>

966
00:51:32,673 --> 00:51:35,092
Lepaskan dia. Menggigitnya semula,

967
00:51:35,175 --> 00:51:36,510
dan menariknya ke dasar semula.

968
00:51:43,642 --> 00:51:47,896
<i>Tempoh Ken ditahan</i>
<i>dalam air adalah cukup lama.</i>

969
00:51:48,480 --> 00:51:52,109
<i>Kira-kira seminit atau seminit 20 saat.</i>

970
00:51:56,822 --> 00:51:59,033
<i>Apabila dia naik ke permukaan,</i>
<i>Ken tidak panik.</i>

971
00:51:59,116 --> 00:52:00,868
<i>Dia tidak meronta-ronta atau menjerit.</i>

972
00:52:00,951 --> 00:52:02,786
<i>Mungkin dia jenis begitu.</i>

973
00:52:02,870 --> 00:52:05,623
<i>Dia mengusap-usap ikan paus itu.</i>

974
00:52:09,774 --> 00:52:11,874
<i>Ikan paus itu melepaskan kakinya,</i>
<i>dan menggigit kaki yang lain.</i>

975
00:52:31,148 --> 00:52:34,610
<i>Kolam itu agak dalam dan ikan paus itu</i>
<i>menarik Ken ke dasar.</i>

976
00:52:34,693 --> 00:52:37,237
<i>Saya rasa tekanan</i>
<i>di bawah itu dua atmosfera.</i>

977
00:52:37,321 --> 00:52:40,532
<i>Jelas, En. Peters adalah</i>
<i>penyelam skuba yang berpengalaman.</i>

978
00:52:40,616 --> 00:52:42,284
<i>Saya rasa pengetahuannya membolehkan dia</i>

979
00:52:42,368 --> 00:52:44,370
<i>bersikap dan berfikir dengan tenang,</i>

980
00:52:44,453 --> 00:52:47,498
<i>walaupun ditarik ke</i>
<i>dasar kolam selaju itu.</i>

981
00:52:50,167 --> 00:52:51,293
<i>Daripada rakaman itu,</i>

982
00:52:51,377 --> 00:52:53,045
<i>Ken tahu langkah yang perlu diambil.</i>

983
00:52:53,128 --> 00:52:54,922
Kita boleh lihat dia bernafas.

984
00:52:55,047 --> 00:52:56,799
<i>Kita boleh lihat dia bernafas laju.</i>

985
00:52:56,882 --> 00:52:59,968
Jadi, Ken tahu tentang berenang,
menyelam dan berada di bawah air.

986
00:53:00,135 --> 00:53:02,513
<i>Dia mungkin sudah agak dirinya</i>
<i>akan ditarik semula ke bawah.</i>

987
00:53:03,597 --> 00:53:08,352
<i>Saya berasa sangat kagum dengan</i>
<i>sikap tenang yang ditonjolkannya</i>

988
00:53:08,435 --> 00:53:10,104
<i>sepanjang peristiwa itu.</i>

989
00:53:13,649 --> 00:53:15,526
Saya pasti akan berasa amat takut.

990
00:53:34,044 --> 00:53:35,796
<i>Nyawanya sudah hampir ke penghujung.</i>

991
00:53:37,923 --> 00:53:41,927
<i>Ken Peters kononnya mempunyai</i>
<i>hubungan yang baik dengan ikan paus ini.</i>

992
00:53:42,636 --> 00:53:45,097
<i>Mungkin itu benar dan mungkin</i>
<i>sebab itulah dia selamat.</i>

993
00:53:45,180 --> 00:53:48,767
<i>Peters berjaya memujuk</i>
<i>ikan paus itu untuk melepaskannya.</i>

994
00:53:50,352 --> 00:53:51,979
Mereka memasang jaring.

995
00:54:00,696 --> 00:54:05,325
<i>Dan Ken Peters berenang</i>
<i>di atas tali pelampung,</i>

996
00:54:05,409 --> 00:54:08,412
<i>lalu memecut ke pelantar gelongsor</i>

997
00:54:08,495 --> 00:54:11,081
<i>kerana ikan paus itu mengejarnya.</i>

998
00:54:11,373 --> 00:54:13,792
<i>Ikan paus itu berenang di atas</i>
<i>pelampung dan mengejarnya.</i>

999
00:54:13,876 --> 00:54:15,169
<i>Dia cuba berdiri dan lari.</i>

1000
00:54:15,252 --> 00:54:16,420
<i>Namun kakinya sudah cedera.</i>

1001
00:54:16,503 --> 00:54:18,797
<i>Dia terjatuh dan merangkak keluar.</i>

1002
00:54:21,800 --> 00:54:23,719
<i>Mereka menganggap</i>
<i>peristiwa ini sebagai contoh</i>

1003
00:54:23,802 --> 00:54:25,304
bahawa latihan mereka berhasil.

1004
00:54:25,596 --> 00:54:29,308
Mereka selalu mengingatkan supaya
bertenang dan nampaknya ia berhasil.

1005
00:54:30,434 --> 00:54:33,937
<i>Mereka menganggap peristiwa itu</i>
<i>sebagai suatu kejayaan</i>

1006
00:54:34,062 --> 00:54:35,355
<i>cara mereka mengendalikan kerja.</i>

1007
00:54:41,236 --> 00:54:44,531
<i>Mungkin juga begitu.</i>
<i>Namun ia boleh juga dianggap</i>

1008
00:54:44,698 --> 00:54:48,202
sebagai peristiwa
yang hampir membawa maut.

1009
00:54:55,000 --> 00:54:56,919
<i>Hai, Shamu. Hai, semua.</i>

1010
00:54:57,002 --> 00:54:59,254
<i>Kami keluarga Johnson</i>
<i>dari Detroit, Michigan.</i>

1011
00:54:59,546 --> 00:55:01,507
<i>Kami telah bergembira</i>
<i>semasa melawat SeaWorld.</i>

1012
00:55:01,590 --> 00:55:03,008
<i>Salah satu tempat kegemaran kami.</i>

1013
00:55:03,175 --> 00:55:06,428
<i>Ya, saya suka adegan Shamu</i>
<i>menyimbah air ke atas semua orang.</i>

1014
00:55:06,595 --> 00:55:08,514
<i>Apabila ikan paus mendekati kaca,</i>

1015
00:55:08,597 --> 00:55:10,349
<i>dan mula menyimbah air?</i>

1016
00:55:10,432 --> 00:55:12,100
<i>Habislah kamu semua.</i>

1017
00:55:21,985 --> 00:55:26,073
<i>Penolong syerif Daerah Orange telah</i>
<i>mengenal pasti lelaki berusia 27 tahun</i>

1018
00:55:26,156 --> 00:55:29,034
<i>yang ditemui mati di dalam kolam</i>
<i>ikan paus pembunuh di SeaWorld.</i>

1019
00:55:29,159 --> 00:55:32,955
<i>Mangsa bernama Daniel P Dukes</i>
<i>berasal dari Carolina Selatan.</i>

1020
00:55:33,080 --> 00:55:35,874
<i>Dukes ditemui mati semalam</i>
<i>di atas belakang Tilikum,</i>

1021
00:55:35,958 --> 00:55:38,627
<i>iaitu ikan paus pembunuh</i>
<i>kurungan yang terbesar.</i>

1022
00:55:39,086 --> 00:55:42,297
Saya cuma tahu kisah yang
mereka bentangkan.

1023
00:55:42,381 --> 00:55:45,342
<i>Dia seorang pemuda yang pernah ditahan</i>

1024
00:55:45,425 --> 00:55:48,053
<i>tidak lama sebelum menyelinap</i>
<i>masuk ke dalam SeaWorld.</i>

1025
00:55:48,220 --> 00:55:50,055
Mungkin dia memanjat pagar kawat berduri

1026
00:55:50,138 --> 00:55:52,933
di sekeliling perimeter
dan tidak keluar setelah taman ditutup.

1027
00:55:53,433 --> 00:55:56,979
Jalan cerita yang sempurna.
Lelaki yang ada gangguan mental

1028
00:55:57,062 --> 00:55:59,940
mencuri masuk ke dalam taman,
menanggalkan pakaiannya,

1029
00:56:00,023 --> 00:56:03,193
dan mahu merasai pengalaman ajaib
bersama seekor ikan paus pembunuh,

1030
00:56:03,318 --> 00:56:05,946
dan mati lemas
kerana dia mengalami hipotermia.

1031
00:56:06,363 --> 00:56:08,323
Itulah jalan ceritanya,

1032
00:56:08,407 --> 00:56:10,200
dan tiada sesiapa pun
tahu perkara sebenar.

1033
00:56:10,367 --> 00:56:13,996
Mangsa tidak dilihat
oleh pelatih pengawal malam,

1034
00:56:14,079 --> 00:56:16,123
yang diandaikan berada di stesen itu.

1035
00:56:16,290 --> 00:56:18,125
Ada kamera di seluruh SeaWorld.

1036
00:56:18,208 --> 00:56:20,627
<i>Ada kamera di belakang Stadium Shamu</i>

1037
00:56:20,711 --> 00:56:21,795
<i>yang menghala ke semua arah.</i>

1038
00:56:21,879 --> 00:56:24,047
<i>Ada kamera bawah air.</i>

1039
00:56:24,131 --> 00:56:28,010
<i>Susah untuk saya percaya</i>
<i>bahawa tiada siapa tahu hingga pagi</i>

1040
00:56:28,176 --> 00:56:30,095
bahawa ada mayat di situ.

1041
00:56:30,178 --> 00:56:32,431
Pelatih pengawal malam
bertugas setiap malam.

1042
00:56:32,973 --> 00:56:35,934
Takkan pelatih itu tidak dengar
bunyi air atau orang menjerit?

1043
00:56:36,143 --> 00:56:39,438
Bagi saya, ia sangat mencurigakan.

1044
00:56:39,646 --> 00:56:41,023
Salah seorang kakitangan…

1045
00:56:41,106 --> 00:56:43,108
mungkin dia ahli terapi fizikal.

1046
00:56:43,191 --> 00:56:47,070
Datang pada pagi itu dan nampak Tilikum,

1047
00:56:47,613 --> 00:56:50,449
dengan mayat lelaki bogel
di atas belakangnya,

1048
00:56:50,532 --> 00:56:53,994
seperti mengaraknya
sekeliling kolam belakang.

1049
00:56:54,745 --> 00:56:57,456
Cerita yang dibentangkan
kepada orang awam adalah

1050
00:56:57,539 --> 00:57:01,168
lelaki ini tiada tempat tinggal tetap
dan telah mati akibat hipotermia.

1051
00:57:01,251 --> 00:57:05,005
Namun, laporan pemeriksaan perubatan

1052
00:57:05,088 --> 00:57:07,174
adalah lebih grafik daripada kisah itu.

1053
00:57:07,257 --> 00:57:09,968
Sebagai contoh,
Tilikum mengoyakkan pakaiannya

1054
00:57:10,052 --> 00:57:11,637
dan menggigit kemaluannya hingga putus.

1055
00:57:11,720 --> 00:57:14,139
Terdapat banyak kesan
gigitan pada badannya.

1056
00:57:14,306 --> 00:57:18,310
Sama ada ia berlaku sebelum atau
selepas kematiannya, saya tak tahu.

1057
00:57:18,393 --> 00:57:21,104
Namun, saya cuma boleh cakap,

1058
00:57:21,188 --> 00:57:24,024
lelaki itu telah masuk
ke dalam kolam yang salah.

1059
00:57:31,406 --> 00:57:34,034
<i>Kenapa masih menyimpan Tilikum di situ?</i>

1060
00:57:34,201 --> 00:57:36,995
Ikan paus ini mempunyai rekod membunuh.

1061
00:57:37,079 --> 00:57:39,915
Jelas haiwan ini adalah
liabiliti kepada institusi itu.

1062
00:57:39,998 --> 00:57:43,001
Kenapa masih menyimpannya?
Jawapannya agak mudah.

1063
00:57:43,085 --> 00:57:45,337
Semennya bernilai tinggi.

1064
00:57:55,389 --> 00:57:56,974
<i>Selama bertahun-tahun, Tilikum menjadi</i>

1065
00:57:57,557 --> 00:57:59,851
<i>salah seekor ikan paus</i>
<i>baka utama di SeaWorld.</i>

1066
00:58:03,689 --> 00:58:07,109
<i>Mereka boleh menginseminasikan</i>
<i>lebih banyak ikan paus betina</i>

1067
00:58:07,192 --> 00:58:08,860
<i>kerana spermanya boleh</i>
<i>diambil dan dibekukan.</i>

1068
00:58:08,944 --> 00:58:10,988
Ia seolah-olah bank sperma
untuk ikan paus pembunuh.

1069
00:58:12,864 --> 00:58:15,242
Peraturan pertama dalam
program pembiakan yang baik

1070
00:58:15,325 --> 00:58:17,619
adalah kita harus mengelak
daripada membiakkan haiwan

1071
00:58:17,744 --> 00:58:20,372
<i>yang memiliki sejarah</i>
<i>keganasan terhadap manusia.</i>

1072
00:58:20,956 --> 00:58:24,418
<i>Bayangkan jika kita ada anjing pit bull</i>
<i>yang telah membunuh manusia.</i>

1073
00:58:24,501 --> 00:58:26,211
<i>Haiwan itu pasti telah dimatikan.</i>

1074
00:58:26,294 --> 00:58:28,422
<i>Namun, dalam koleksi SeaWorld,</i>

1075
00:58:28,505 --> 00:58:31,967
<i>hampir 54 peratus ikan paus di SeaWorld</i>

1076
00:58:32,050 --> 00:58:34,386
<i>kini mempunyai gen Tilikum.</i>

1077
00:58:47,983 --> 00:58:50,902
Kesilapannya adalah menganggap
semua ikan paus adalah seperti Tilikum.

1078
00:58:50,986 --> 00:58:53,030
Kita perlu melihat
sejarah latihannya dari lahir.

1079
00:58:53,447 --> 00:58:56,658
Kita perlu faham mengapa
Tilikum amat berbahaya

1080
00:58:56,742 --> 00:58:58,410
kepada sesiapa pun di dalam air.

1081
00:58:58,493 --> 00:59:01,788
Kita juga perlu faham bahawa tiada
seekor pun ikan paus pembunuh

1082
00:59:01,872 --> 00:59:03,206
dalam sistem adalah seperti itu.

1083
00:59:03,290 --> 00:59:05,292
Bagaimana dengan insiden di Loro Parque?

1084
00:59:05,917 --> 00:59:07,461
Pertama sekali, saya tak boleh

1085
00:59:07,544 --> 00:59:11,673
bercakap tentang Loro Parque
secara terperinci.

1086
00:59:11,757 --> 00:59:13,759
Saya tiada di sana.

1087
00:59:13,842 --> 00:59:16,136
Malah, tak banyak
yang saya tahu tentangnya.

1088
00:59:16,219 --> 00:59:18,555
Saya mungkin cuma tahu
maklumat yang diketahui orang awam.

1089
00:59:21,349 --> 00:59:24,019
KEPULAUAN CANARY, SEPANYOL

1090
00:59:40,827 --> 00:59:44,271
Dia beritahu saya dia ada
sesuatu yang penting untuk diberitahu.

1091
00:59:44,831 --> 00:59:48,293
Dia melutut dan melamar saya.

1092
00:59:52,714 --> 00:59:53,757
Itu sangat romantik.

1093
00:59:53,840 --> 00:59:54,925
Tentulah saya jawab, "Ya."

1094
00:59:55,008 --> 00:59:55,884
<i>Dia tanya, "Betulkah?"</i>

1095
00:59:55,967 --> 00:59:57,385
<i>Saya jawab, "Sudah tentu."</i>

1096
01:00:02,182 --> 01:00:06,436
<i>Dia tak menyangka akan melatih ikan paus.</i>

1097
01:00:06,937 --> 01:00:08,688
Dia fikir dia
akan menjadi juruteknik bunyi.

1098
01:00:10,232 --> 01:00:12,734
<i>Dia suka haiwan dan mahu mencubanya.</i>

1099
01:00:13,318 --> 01:00:16,196
Dia cuba dan jatuh cinta dengan kerja itu.

1100
01:00:21,910 --> 01:00:24,538
<i>Loro Parque terletak di Kepulauan Canary,</i>

1101
01:00:24,621 --> 01:00:26,623
<i>yang merupakan kawasan</i>
<i>berautonomi Sepanyol.</i>

1102
01:00:26,706 --> 01:00:30,293
<i>Ia tarikan pelancong terbesar</i>
<i>di seluruh Sepanyol.</i>

1103
01:00:35,423 --> 01:00:37,968
<i>Apabila SeaWorld menghantar</i>
<i>ikan paus pembunuh ke Loro Parque,</i>

1104
01:00:38,051 --> 01:00:41,096
semua orang bertanya,

1105
01:00:41,179 --> 01:00:46,268
"Bagaimana mereka buat keputusan
untuk menghantar empat ikan paus muda

1106
01:00:46,351 --> 01:00:49,354
<i>ke sebuah taman</i>
<i>di luar pantai barat Afrika</i>

1107
01:00:49,479 --> 01:00:53,817
<i>dengan pelatih yang kebanyakannya</i>
<i>tak pernah berlatih dengan ikan paus?"</i>

1108
01:00:56,319 --> 01:00:57,654
Mereka belum bersedia.

1109
01:00:58,238 --> 01:00:59,698
Tempat itu belum sedia.

1110
01:00:59,781 --> 01:01:02,617
Ia belum sedia untuk ikan paus itu
dan untuk mengadakan pertunjukan.

1111
01:01:03,410 --> 01:01:05,996
<i>Pemilik taman tak mahu</i>
<i>kehilangan pendapatan</i>

1112
01:01:06,079 --> 01:01:08,540
<i>dengan menutup kolam dan membaikinya.</i>

1113
01:01:08,707 --> 01:01:10,709
<i>Jadi, selama tiga tahun,</i>
<i>ikan paus itu memakan kolam</i>

1114
01:01:10,876 --> 01:01:12,878
dan selama itu juga ia kerap ada masalah…

1115
01:01:13,545 --> 01:01:15,255
<i>pergigian dan perut.</i>

1116
01:01:15,714 --> 01:01:17,424
Jadi, itulah sebabnya haiwan itu

1117
01:01:17,507 --> 01:01:19,509
terpaksa menjalani prosedur endoskop.

1118
01:01:21,136 --> 01:01:23,054
<i>Berundur.</i>

1119
01:01:23,138 --> 01:01:25,140
<i>Ikan paus itu masih milik SeaWorld</i>

1120
01:01:25,223 --> 01:01:27,475
<i>dan mereka bertanggungjawab</i>
<i>ke atas haiwan itu.</i>

1121
01:01:37,402 --> 01:01:39,654
Reputasi Loro Parque tidak baik.

1122
01:01:40,363 --> 01:01:44,159
Orang yang bekerja dalam industri ini
tahu tentang reputasi taman-taman lain

1123
01:01:44,242 --> 01:01:46,703
dan Loro Parque
tak mempunyai reputasi yang baik.

1124
01:01:47,495 --> 01:01:50,624
<i>Mereka tak menggunakan masa</i>
<i>selama yang digunakan pelatih SeaWorld,</i>

1125
01:01:50,707 --> 01:01:52,834
<i>dan tidak melalui rejimen yang sama</i>

1126
01:01:52,918 --> 01:01:54,836
<i>yang dilalui pelatih SeaWorld.</i>

1127
01:01:55,837 --> 01:01:58,548
<i>Alexis benar-benar pelatih terbaik.</i>

1128
01:01:58,632 --> 01:02:01,301
<i>Saya pernah beritahu dia,</i>
<i>"Awak satu-satunya pelatih</i>

1129
01:02:02,302 --> 01:02:05,138
<i>yang setaraf dengan pelatih SeaWorld."</i>

1130
01:02:05,222 --> 01:02:07,057
Saya juga berkata,
"Namun, awak harus berhati-hati."

1131
01:02:17,317 --> 01:02:19,069
Dia merungut kepenatan.

1132
01:02:19,152 --> 01:02:23,365
Namun, saya tak ambil serius
tentang hal itu.

1133
01:02:23,448 --> 01:02:26,868
<i>Saya cakap, "Itu perkara biasa.</i>
<i>Semua orang akan penat bekerja."</i>

1134
01:02:26,952 --> 01:02:29,412
<i>Dia berkata, "Tetapi kerja</i>
<i>saya bersifat fizikal.</i>

1135
01:02:29,496 --> 01:02:32,123
<i>Saya perlu cergas</i>
<i>kerana berdepan bahaya setiap hari.</i>

1136
01:02:32,207 --> 01:02:38,046
<i>Kalau saya tak cergas, mungkin sesuatu</i>
<i>akan berlaku kepada saya nanti."</i>

1137
01:02:38,129 --> 01:02:41,299
Itulah kata-katanya pada malam
sebelum dia diserang.

1138
01:02:41,466 --> 01:02:43,385
Tragedi itu boleh dicegah
pada bila-bila masa

1139
01:02:43,468 --> 01:02:46,137
kerana semua orang tahu ia
cuma menunggu masa untuk berlaku.

1140
01:02:46,221 --> 01:02:48,103
Namun, tiada sesiapa yang buat apa-apa.

1141
01:02:48,932 --> 01:02:50,350
Akhirnya,

1142
01:02:50,433 --> 01:02:52,727
pelatih terbaik yang kehilangan nyawa.

1143
01:02:53,979 --> 01:02:55,605
Telefon bimbit saya berbunyi.

1144
01:02:55,689 --> 01:03:00,360
Miguel Diaz yang menelefon. Dia bos Alex.

1145
01:03:00,652 --> 01:03:07,033
Dia beritahu saya telah berlaku insiden
dengan salah seekor ikan paus

1146
01:03:07,117 --> 01:03:07,993
dan Alex okey.

1147
01:03:08,076 --> 01:03:11,413
IBU ALEX

1148
01:03:11,538 --> 01:03:18,503
Kami nampak beberapa buah ambulans
dan pemilik-pemilik syarikat.

1149
01:03:18,753 --> 01:03:24,217
Pemilik dan pengarah syarikat berada
di sana dengan peguam mereka.

1150
01:03:24,551 --> 01:03:28,096
Dia beritahu kami,
"Kami tak mampu berbuat apa-apa."

1151
01:03:28,179 --> 01:03:30,974
"Kami tak mampu berbuat apa-apa."

1152
01:03:31,057 --> 01:03:31,933
Apa?

1153
01:03:33,476 --> 01:03:37,897
Mereka bertanya sama ada
saya mahu melihat mayatnya.

1154
01:03:42,110 --> 01:03:43,695
Sungguh mengerikan.

1155
01:03:44,529 --> 01:03:47,824
Mereka membawa kami…

1156
01:03:54,039 --> 01:03:58,793
ke bilik tempat mayatnya disimpan.

1157
01:03:58,877 --> 01:04:02,505
Hanya kepalanya yang kelihatan.

1158
01:04:03,381 --> 01:04:06,009
Badannya telah ditutup sepenuhnya.

1159
01:04:07,344 --> 01:04:09,346
Saya membongkok ke arah dadanya

1160
01:04:09,429 --> 01:04:13,099
dan perasan sesuatu yang tidak kena.

1161
01:04:13,183 --> 01:04:20,148
Dadanya seolah-olah terburai.

1162
01:04:21,274 --> 01:04:26,529
Saya tanya apa sebenarnya
yang telah berlaku.

1163
01:04:26,654 --> 01:04:30,033
Saya tak faham mengapa mereka mengatakan
bahawa dia tak apa-apa.

1164
01:04:30,116 --> 01:04:32,035
Tiba-tiba saya lihat dia
dalam keadaan begitu…

1165
01:04:32,577 --> 01:04:35,830
Saya peluk dia dengan erat…

1166
01:04:35,955 --> 01:04:37,999
dan berkata, "Ibu sayang akan kamu."

1167
01:04:38,083 --> 01:04:41,169
Mereka kemudian mengiringi kami keluar.

1168
01:04:41,252 --> 01:04:43,254
Saya tak ingat apa-apa lagi selepas itu.

1169
01:04:43,338 --> 01:04:44,923
Mereka asyik berkata, "Ia kemalangan."

1170
01:04:45,006 --> 01:04:48,259
Saya tak berpuas hati dengan jawapan itu.

1171
01:04:48,343 --> 01:04:52,680
Akhirnya, kami mengetahui sebabnya
melalui autopsi.

1172
01:04:53,056 --> 01:04:56,226
Bukan kemalangan, sebaliknya serangan.

1173
01:04:56,309 --> 01:04:57,310
Serangan yang ganas.

1174
01:04:58,103 --> 01:05:02,607
Bukan kemalangan semata-mata.
Itu adalah suatu penipuan.

1175
01:05:09,569 --> 01:05:11,783
ALEXIS DI SEAWORLD
12 BULAN SEBELUM KEMATIANNYA.

1176
01:05:11,866 --> 01:05:13,785
Ikan paus itu milik SeaWorld.

1177
01:05:13,868 --> 01:05:15,976
Ia dilatih menggunakan teknik SeaWorld.

1178
01:05:17,330 --> 01:05:21,501
Latihan mereka sedang diawasi
semasa kemalangan maut itu berlaku

1179
01:05:21,584 --> 01:05:24,045
oleh salah seorang pelatih
senior mereka dari San Diego.

1180
01:05:25,964 --> 01:05:27,132
PEGUAM SEAWORLD

1181
01:05:27,257 --> 01:05:29,467
AWAK SEBUT LORO PARQUE.

1182
01:05:29,592 --> 01:05:34,015
ADAKAH TAMAN ITU MILIK SEAWORLD?

1183
01:05:34,222 --> 01:05:35,598
KETUA PELATIH SEAWORLD

1184
01:05:35,682 --> 01:05:39,018
TIDAK, BUKAN MILIK SEAWORLD.

1185
01:05:39,310 --> 01:05:43,648
SETAKAT YANG AWAK TAHU,
MEREKA ADA KAITAN DENGAN SEAWORLD?

1186
01:05:43,815 --> 01:05:47,716
TIADA.

1187
01:05:47,816 --> 01:05:51,239
<i>Bagi seseorang yang memberi</i>
<i>keterangan dalam mahkamah</i>

1188
01:05:51,322 --> 01:05:54,826
<i>bahawa mereka tak tahu</i>
<i>apa-apa tentang perkaitan</i>

1189
01:05:54,909 --> 01:05:59,038
<i>antara SeaWorld</i>
<i>dengan taman di Tenerife ini…</i>

1190
01:05:59,122 --> 01:06:02,417
Sama ada dia benar-benar
tak tahu dan berkata benar,

1191
01:06:02,500 --> 01:06:04,752
atau itu suatu pembohongan yang berani.

1192
01:06:09,090 --> 01:06:12,177
<i>Sebagai pelatih,</i>
<i>kami tak pernah lupa potensi Shamu.</i>

1193
01:06:12,260 --> 01:06:14,137
<i>Setiap hari kami melihatnya.</i>

1194
01:06:14,220 --> 01:06:18,016
<i>Sebab itulah setiap interaksi kami</i>
<i>telah dirancang dengan berhati-hati,</i>

1195
01:06:18,099 --> 01:06:20,539
<i>terutama interaksi kerja air kami.</i>

1196
01:06:29,486 --> 01:06:31,779
<i>Nakalnya kamu.</i>

1197
01:06:31,863 --> 01:06:33,907
<i>Terutama interaksi kerja air kami</i>

1198
01:06:33,990 --> 01:06:36,743
<i>kerana potensi bahayanya paling tinggi.</i>

1199
01:06:36,868 --> 01:06:40,580
Saya sudah menjangkakannya
sejak orang kedua dibunuh.

1200
01:06:40,663 --> 01:06:43,958
Saya sudah menjangkakan
Tilikum akan membunuh lagi.

1201
01:06:44,042 --> 01:06:45,710
Saya cuma terkejut ia lewat berlaku.

1202
01:06:45,835 --> 01:06:48,463
<i>Berita utama malam ini,</i>
<i>ikan paus pembunuh seberat enam tan</i>

1203
01:06:48,546 --> 01:06:50,882
<i>telah membunuh seorang</i>
<i>pelatih yang berpengalaman</i>

1204
01:06:50,965 --> 01:06:52,800
<i>di SeaWorld, Orlando, hari ini.</i>

1205
01:06:53,176 --> 01:06:54,719
<i>Seorang pelancong di pertunjukan awal</i>

1206
01:06:54,802 --> 01:06:56,679
<i>berkata haiwan itu kelihatan gelisah.</i>

1207
01:06:56,804 --> 01:06:59,933
<i>Pelatih mengadu bahawa</i>
<i>ikan paus tidak memberi kerjasama.</i>

1208
01:07:00,058 --> 01:07:01,973
Keseluruhan pertunjukan
dan pertunjukan utama,

1209
01:07:02,393 --> 01:07:04,270
betul-betul teruk pada hari itu.

1210
01:07:04,437 --> 01:07:06,689
Terdapat ikan paus
yang mengejar satu sama lain

1211
01:07:06,773 --> 01:07:09,192
dan akhirnya pelatih terpaksa
menghentikan pertunjukan

1212
01:07:09,275 --> 01:07:11,110
kerana mereka tak dapat
mengawal haiwan itu.

1213
01:07:11,277 --> 01:07:12,871
Tilikum berada di kolam belakang

1214
01:07:13,655 --> 01:07:17,534
sedia untuk pertunjukan
Makan Bersama Shamu dengan Dawn.

1215
01:07:18,660 --> 01:07:22,163
Dawn mungkin nampak
prestasi pertunjukan utama

1216
01:07:22,247 --> 01:07:25,792
dan mungkin dia berasa tertekan
untuk melakukan persembahan yang baik.

1217
01:07:27,585 --> 01:07:29,504
<i>Ya!</i>

1218
01:07:29,587 --> 01:07:31,631
<i>Jika anda tonton keseluruhan video,</i>
<i>anda dapat lihat</i>

1219
01:07:31,714 --> 01:07:34,551
bahawa Tilikum mengakuri arahan Dawn

1220
01:07:34,634 --> 01:07:36,219
pada permulaan video.

1221
01:07:38,846 --> 01:07:41,391
<i>Terdapat beberapa aksi</i>
<i>yang diminta oleh Dawn untuk dilakukan</i>

1222
01:07:41,474 --> 01:07:43,560
di mana Tilikum terus akur

1223
01:07:43,768 --> 01:07:46,145
<i>dan melakukan aksi yang disuruh oleh Dawn.</i>

1224
01:07:52,402 --> 01:07:54,362
<i>Ada beberapa ketika dalam sesi itu</i>

1225
01:07:54,445 --> 01:07:56,823
<i>yang tidak mengikut rancangan.</i>

1226
01:07:56,906 --> 01:07:58,533
<i>Pada pandangan saya,</i>

1227
01:07:58,616 --> 01:08:02,161
ia berlaku ketika tiupan wisel
tidak didengari oleh Tilikum

1228
01:08:02,245 --> 01:08:04,163
selepas aksi lambaian sirip.

1229
01:08:04,289 --> 01:08:06,332
Dawn meminta Tilikum
melakukan aksi lambaian sirip.

1230
01:08:06,416 --> 01:08:10,753
Dia meminta Tilikum untuk
berenang satu pusingan kolam

1231
01:08:10,878 --> 01:08:12,380
dan melambaikan sirip pektoralnya.

1232
01:08:14,841 --> 01:08:17,051
Dawn meniup wiselnya…

1233
01:08:17,885 --> 01:08:19,386
<i>- Itu dia.</i>
<i>- …iaitu suatu isyarat,</i>

1234
01:08:19,470 --> 01:08:21,680
yang memberitahu haiwan itu,
kerjanya bagus sekali.

1235
01:08:21,764 --> 01:08:22,974
"Mari sini dan makan."

1236
01:08:23,057 --> 01:08:24,642
Namun, Tilikum tak dengar isyarat itu.

1237
01:08:25,977 --> 01:08:28,395
<i>Tilikum sangat suka melambai.</i>

1238
01:08:28,479 --> 01:08:30,732
<i>Ia berenang satu pusingan kolam</i>

1239
01:08:30,814 --> 01:08:32,692
<i>semasa melakukan lambaian sirip itu.</i>

1240
01:08:32,774 --> 01:08:35,486
<i>Tak mengapa. Biarkan dia terus melambai.</i>

1241
01:08:36,112 --> 01:08:38,448
Tekaan saya ialah Tilikum
tidak dengar bunyi wisel.

1242
01:08:38,615 --> 01:08:41,200
<i>Bukan saja ia tak dengar isyarat itu,</i>

1243
01:08:41,283 --> 01:08:43,786
<i>ia juga telah melakukan aksi</i>
<i>yang sempurna dan kembali.</i>

1244
01:08:43,911 --> 01:08:47,540
Namun ia disambut dengan
tindak balas neutral tiga saat,

1245
01:08:47,624 --> 01:08:49,082
<i>iaitu isyarat bahawa aksi yang dibuat</i>

1246
01:08:49,167 --> 01:08:50,667
<i>oleh haiwan itu adalah salah.</i>

1247
01:08:50,752 --> 01:08:53,087
"Tiada ganjaran untuk kamu
dan kita akan teruskan saja."

1248
01:08:53,171 --> 01:08:54,671
Anda juga boleh lihat dalam video

1249
01:08:54,756 --> 01:08:56,674
bahawa Dawn kehabisan makanan.

1250
01:08:58,009 --> 01:08:59,510
<i>Haiwan itu boleh tahu</i>

1251
01:08:59,594 --> 01:09:01,804
<i>jika ikan di dalam baldi semakin sedikit</i>

1252
01:09:01,888 --> 01:09:04,182
<i>kerana ia boleh dengar</i>
<i>bunyi ais berdenting</i>

1253
01:09:04,265 --> 01:09:06,684
<i>dalam air di dasar baldi itu.</i>

1254
01:09:06,768 --> 01:09:10,563
Ikan yang diberi oleh pelatih

1255
01:09:10,647 --> 01:09:11,981
<i>pula semakin kecil.</i>

1256
01:09:12,064 --> 01:09:15,193
Jadi, ikan paus itu tahu sesi akan tamat.

1257
01:09:15,276 --> 01:09:17,654
<i>Apabila anda melihat perbezaan</i>
<i>antara permulaan video</i>

1258
01:09:17,737 --> 01:09:19,447
<i>dan penghujung video, anda dapat lihat</i>

1259
01:09:19,529 --> 01:09:22,992
<i>tingkah laku Tilikum sudah berubah.</i>

1260
01:09:23,117 --> 01:09:24,327
Makanan sudah habis.

1261
01:09:24,410 --> 01:09:27,287
Namun Dawn meminta Tilikum
untuk melakukan aksi demi aksi.

1262
01:09:27,372 --> 01:09:29,165
Tilikum tidak mendapat ganjaran untuk aksi

1263
01:09:29,247 --> 01:09:30,375
yang dilakukan dengan betul.

1264
01:09:30,457 --> 01:09:33,419
<i>Ia mungkin sudah rasa jengkel</i>
<i>pada penghujung sesi.</i>

1265
01:09:35,380 --> 01:09:38,800
<i>Kemudian Dawn berjalan sekeliling kolam G.</i>

1266
01:09:38,883 --> 01:09:40,343
<i>Tilikum mengikutnya.</i>

1267
01:09:45,098 --> 01:09:48,810
<i>Dia kemudian pergi</i>
<i>ke kawasan tebing berbatu</i>

1268
01:09:48,893 --> 01:09:53,272
dan berbaring dengan Tilikum
untuk sesi hubungan,

1269
01:09:53,356 --> 01:09:55,817
<i>yang pada dasarnya adalah sesi senyap.</i>

1270
01:09:56,442 --> 01:09:59,237
<i>Pada satu ketika,</i>
<i>Tilikum menggigit lengan kiri Dawn</i>

1271
01:09:59,320 --> 01:10:02,240
<i>dan mula menariknya</i>
<i>dan akhirnya ia memusingkan badan</i>

1272
01:10:02,323 --> 01:10:03,908
<i>dan menarik Dawn ke dalam kolam.</i>

1273
01:10:03,991 --> 01:10:06,911
Pada mulanya, ia mungkin
permainan atau kekecewaan,

1274
01:10:06,994 --> 01:10:11,624
tetapi ia berubah menjadi keganasan

1275
01:10:11,708 --> 01:10:14,335
yang tidak kelihatan
seperti permainan lagi.

1276
01:10:14,419 --> 01:10:16,838
Akhirnya, Tilikum telah

1277
01:10:16,921 --> 01:10:19,090
mencacatkan wanita itu sepenuhnya.

1278
01:10:22,427 --> 01:10:25,555
<i>Mereka sedang mengumpulkan</i>
<i>semua pelatih di taman Texas itu.</i>

1279
01:10:26,681 --> 01:10:30,101
Dia cakap, "Ada kemalangan

1280
01:10:30,393 --> 01:10:33,813
<i>di taman Florida</i>
<i>dan seorang pelatih terbunuh."</i>

1281
01:10:34,939 --> 01:10:38,192
Mendengar bahawa pelatih itu ialah Dawn,
amat sukar untuk saya percayai.

1282
01:10:38,276 --> 01:10:41,779
Saya hanya ingat berkata,
"Bukan Dawn. Tak mungkin Dawn."

1283
01:10:42,321 --> 01:10:46,242
Dia sambung lagi,
"Tilikum masih belum melepaskannya."

1284
01:10:46,868 --> 01:10:48,202
Saya cukup…

1285
01:10:49,787 --> 01:10:51,998
terganggu oleh kejadian itu

1286
01:10:52,081 --> 01:10:56,377
dan hakikat betapa lemahnya kita.

1287
01:10:56,753 --> 01:10:59,839
<i>Avulsi, melecet, melelas dan patah tulang.</i>

1288
01:11:00,381 --> 01:11:02,633
<i>Patah tulang dan</i>
<i>pendarahan yang berkaitan.</i>

1289
01:11:02,717 --> 01:11:04,427
<i>Trauma objek tumpul</i>

1290
01:11:05,470 --> 01:11:07,805
<i>pada badan dan anggota badan.</i>

1291
01:11:09,015 --> 01:11:12,351
<i>Melihat serangan sebegini</i>
<i>terhadap seorang pelatih,</i>

1292
01:11:12,685 --> 01:11:14,979
<i>dan tanpa memahami sebabnya,</i>

1293
01:11:15,646 --> 01:11:17,064
<i>ia amat mengejutkan.</i>

1294
01:11:17,940 --> 01:11:22,069
Peguam OSHA bertanya pendapat saya
tentang pengajaran yang kita peroleh.

1295
01:11:22,153 --> 01:11:23,696
Saya berada di dalam bilik mahkamah

1296
01:11:23,780 --> 01:11:27,784
sambil memegang fail kes Keltie Byrne
di sebelah tangan

1297
01:11:27,867 --> 01:11:29,869
dan fail Dawn Brancheau
di sebelah tangan lain.

1298
01:11:29,952 --> 01:11:31,996
Jarak kematian mereka hampir 20 tahun.

1299
01:11:32,079 --> 01:11:34,040
Sambil melihat fail-fail itu,

1300
01:11:34,123 --> 01:11:36,292
saya hanya boleh jawab, "Tiada apa-apa."

1301
01:11:36,793 --> 01:11:38,920
Malah, apa-apa pun tidak.

1302
01:11:39,003 --> 01:11:40,338
Kita tak belajar apa-apa pun

1303
01:11:40,421 --> 01:11:42,924
untuk kejadian sebegitu berlaku
dalam jarak 20 tahun.

1304
01:11:44,467 --> 01:11:46,385
<i>Boleh awak beritahu</i>
<i>jika ia kemalangan atau…</i>

1305
01:11:46,469 --> 01:11:48,638
<i>Adakah dia pelatih tetap ikan paus itu?</i>

1306
01:11:48,721 --> 01:11:51,349
<i>Saya tak tahu.</i>
<i>Kita hanya ada seorang pelatih wanita</i>

1307
01:11:52,308 --> 01:11:53,976
<i>di kawasan kurungan ikan paus.</i>

1308
01:11:54,060 --> 01:11:56,437
<i>Dia nampaknya tergelincir</i>
<i>atau terjatuh ke dalam kolam</i>

1309
01:11:56,521 --> 01:11:58,898
<i>dan telah dibunuh oleh</i>
<i>salah seekor ikan paus itu.</i>

1310
01:11:58,981 --> 01:12:01,526
Pada mulanya, SeaWorld
melaporkan seorang pelatih tergelincir

1311
01:12:01,609 --> 01:12:03,986
ke dalam air dan mati lemas.

1312
01:12:04,403 --> 01:12:05,571
Itu adalah laporan pertama.

1313
01:12:05,738 --> 01:12:08,282
Namun, selepas saksi lain
menyangkal dakwaan itu,

1314
01:12:08,366 --> 01:12:09,700
wakil SeaWorld berkumpul,

1315
01:12:09,784 --> 01:12:11,536
dan mereka cerita yang baharu.

1316
01:12:11,702 --> 01:12:13,329
<i>Berita baharu. SeaWorld telah mengesahkan</i>

1317
01:12:13,412 --> 01:12:16,082
<i>bahawa ikan paus pembunuh</i>
<i>telah menarik wanita itu ke dalam air.</i>

1318
01:12:16,165 --> 01:12:17,708
<i>Dia tak terjatuh ke dalam kolam itu</i>

1319
01:12:17,875 --> 01:12:20,336
<i>seperti yang dilaporkan jabatan syerif.</i>

1320
01:12:20,503 --> 01:12:23,631
Cerita baharu mereka,
Tilikum menarik ekor kuda Dawn.

1321
01:12:24,207 --> 01:12:27,585
Ini cara halus mereka
untuk menyalahkan Dawn.

1322
01:12:27,718 --> 01:12:29,428
"Dia tak sepatutnya ada ekor kuda panjang,

1323
01:12:29,512 --> 01:12:32,265
atau kalau ada pun
dia harus menyanggulnya."

1324
01:12:32,431 --> 01:12:34,725
<i>Jika Dawn berdiri di sini</i>
<i>dengan saya sekarang</i>

1325
01:12:34,809 --> 01:12:38,271
<i>akan mengaku itu adalah kesilapannya</i>

1326
01:12:38,354 --> 01:12:39,856
<i>kerana membenarkan ia berlaku.</i>

1327
01:12:40,273 --> 01:12:41,774
<i>Mereka menyalahkan dia.</i>

1328
01:12:43,234 --> 01:12:44,527
Beraninya mereka.

1329
01:12:44,610 --> 01:12:48,447
Mereka sangat biadab menyalahkan Dawn

1330
01:12:48,531 --> 01:12:51,868
apabila wanita itu sudah pun tiada
untuk mempertahankan dirinya.

1331
01:12:52,034 --> 01:12:54,328
<i>Ia menggigit ekor kuda Dawn</i>
<i>dan menariknya ke dalam air.</i>

1332
01:12:54,412 --> 01:12:55,955
<i>Puncanya mudah saja.</i>

1333
01:12:56,038 --> 01:12:58,708
<i>Terdapat banyak gambar</i>
<i>pelatih yang melakukan</i>

1334
01:12:58,791 --> 01:13:00,084
<i>perkara yang sama seperti Dawn.</i>

1335
01:13:00,668 --> 01:13:04,630
Jadi, saya tahu SeaWorld menipu
apabila mereka menyalahkan Dawn.

1336
01:13:04,797 --> 01:13:08,426
Ekor kuda itu kemungkinan besar
suatu penipuan.

1337
01:13:09,969 --> 01:13:13,681
Pelatih sokongan yang kemungkinan
tak nampak Dawn ditarik,

1338
01:13:13,764 --> 01:13:14,640
<i>mereka cerita itu.</i>

1339
01:13:15,057 --> 01:13:17,768
<i>- Adakah anda teruja?</i>
<i>- Ya!</i>

1340
01:13:17,977 --> 01:13:19,604
<i>Ketika keterangan pelatih sokongan,</i>

1341
01:13:19,687 --> 01:13:22,648
<i>OSHA mendesaknya hingga</i>
<i>berkata bahawa dia tidak begitu pasti</i>

1342
01:13:22,732 --> 01:13:25,109
<i>sama ada ekor kuda Dawn</i>
<i>yang digigit ikan paus itu,</i>

1343
01:13:25,192 --> 01:13:29,030
<i>dan dia nampak Dawn di dalam air</i>
<i>dan mengandaikan ia ekor kuda Dawn.</i>

1344
01:13:29,113 --> 01:13:31,157
<i>OSHA berpendapat bahawa ikan paus itu naik</i>

1345
01:13:31,240 --> 01:13:33,034
<i>dan menggigit lengan Dawn Brancheau</i>

1346
01:13:33,117 --> 01:13:35,202
<i>dan mengatakan ia</i>
<i>tahap keganasan yang baharu.</i>

1347
01:13:35,286 --> 01:13:38,247
<i>Sekali lagi, SeaWorld menafikan</i>
<i>bahawa ia serangan agresif.</i>

1348
01:13:38,331 --> 01:13:40,625
<i>Salah seorang kurator SeaWorld,</i>
<i>Chuck Tompkins,</i>

1349
01:13:40,708 --> 01:13:42,835
<i>mengatakan bahawa</i>
<i>apabila Dawn Brancheau ditarik,</i>

1350
01:13:43,002 --> 01:13:46,047
<i>tidak semestinya tingkah laku agresif</i>
<i>oleh ikan paus itu.</i>

1351
01:13:46,130 --> 01:13:49,884
Gigitan awal bukanlah
tingkah laku keganasan.

1352
01:13:49,967 --> 01:13:52,178
Ini bukan haiwan yang gila.

1353
01:13:52,261 --> 01:13:54,555
Industri mempunyai kepentingan
untuk memutar belit cerita

1354
01:13:54,639 --> 01:13:57,266
supaya haiwan-haiwan ini
terus dilihat sebagai

1355
01:13:57,350 --> 01:14:00,811
haiwan yang comel dan benar-benar selamat.

1356
01:14:00,895 --> 01:14:02,813
<i>Barulah anak patung Shamu laris.</i>

1357
01:14:02,897 --> 01:14:06,984
Barulah tiket boleh dijual dengan banyak.
Itulah jalan cerita

1358
01:14:07,068 --> 01:14:10,154
yang akan digunakan
oleh mereka selama yang boleh.

1359
01:14:13,449 --> 01:14:16,494
SAKSI PAKAR SEAWORLD

1360
01:14:16,577 --> 01:14:20,623
TILIKUM BUKAN IKAN PAUS
PEMBUNUH YANG AGRESIF…

1361
01:14:20,706 --> 01:14:26,484
SATU-SATUNYA PUNCA KEJADIAN INI
IALAH KESILAPAN CIK DAWN BRANCHEAU.

1362
01:14:27,964 --> 01:14:32,593
Pihak yang berkata bahawa
haiwan yang menyerang Dawn

1363
01:14:32,677 --> 01:14:35,763
dengan niat jahat adalah haiwan gila,

1364
01:14:36,597 --> 01:14:41,394
hanya mahu membuktikan teori bahawa
kurungan membuat haiwan menjadi gila.

1365
01:14:41,477 --> 01:14:43,187
Kenyataan itu salah sama sekali.

1366
01:14:43,270 --> 01:14:45,690
Semua ikan paus dalam kurungan
mempunyai kehidupan yang teruk.

1367
01:14:45,773 --> 01:14:47,608
Kesemuanya terbeban secara emosi.

1368
01:14:47,692 --> 01:14:50,361
Kesemuanya mengalami trauma psikologi.

1369
01:14:50,778 --> 01:14:53,447
Itulah sebab tingkah lakunya
sukar diramal.

1370
01:14:53,531 --> 01:14:54,991
Bukan Tilikum saja begitu.

1371
01:14:55,074 --> 01:14:57,660
Kita harus mengasingkan
kejadian yang menimpa Dawn,

1372
01:14:57,743 --> 01:15:00,955
dan meskipun tragik, sesiapa pun
tidak mahu kejadian sebegitu berulang.

1373
01:15:01,038 --> 01:15:03,332
Bolehkah SeaWorld mencipta persekitaran

1374
01:15:03,416 --> 01:15:04,792
supaya ia tidak berulang?

1375
01:15:04,875 --> 01:15:06,794
Ya, saya benar-benar percaya boleh.

1376
01:15:10,214 --> 01:15:12,091
Bagaimana jika tiada SeaWorld?

1377
01:15:12,633 --> 01:15:15,344
<i>Saya tak dapat bayangkan</i>
<i>masyarakat tanpa nilai yang kami</i>

1378
01:15:15,428 --> 01:15:18,597
<i>tanamkan mengenai mamalia marin,</i>
<i>jika taman-taman itu tidak wujud.</i>

1379
01:15:18,889 --> 01:15:22,601
Saya langsung tidak
mahu anak perempuan saya,

1380
01:15:22,685 --> 01:15:24,186
yang berumur tiga setengah tahun,

1381
01:15:24,270 --> 01:15:27,106
<i>beranggapan bahawa mengurung</i>

1382
01:15:27,189 --> 01:15:30,234
<i>haiwan yang sangat cerdas ini</i>
<i>di dalam kolam konkrit</i>

1383
01:15:30,317 --> 01:15:31,652
adalah perkara yang normal.

1384
01:15:31,736 --> 01:15:34,280
Saya tak mahu dia beranggapan
bahawa begitulah cara kita melayan

1385
01:15:34,363 --> 01:15:36,866
makhluk lain di muka bumi ini.

1386
01:15:37,533 --> 01:15:39,035
Saya rasa ia kejam sekali.

1387
01:15:39,118 --> 01:15:40,786
<i>Pembicaraan dijangka sepanjang minggu</i>

1388
01:15:40,870 --> 01:15:43,831
<i>dengan OSHA yang terus</i>
<i>bertegas dengan teori ini…</i>

1389
01:15:43,914 --> 01:15:47,376
<i>Bahawa SeaWorld tahu wujudnya</i>
<i>risiko kecederaan atau kematian,</i>

1390
01:15:47,460 --> 01:15:50,629
<i>tetapi tetap menugaskan pelatih mereka</i>
<i>di dalam air bersama ikan paus,</i>

1391
01:15:50,713 --> 01:15:52,923
<i>sambil mendakwa bahawa</i>
<i>kematian Dawn Brancheau</i>

1392
01:15:53,007 --> 01:15:54,759
<i>adalah insiden terpencil.</i>

1393
01:15:54,925 --> 01:15:58,012
<i>Dave McDaniel, melaporkan secara langsung</i>
<i>dari Daerah Seminole. Berita WESH 2.</i>

1394
01:16:07,980 --> 01:16:09,065
Ada sesuatu yang tidak kena.

1395
01:16:09,148 --> 01:16:14,236
Kita tahu ada sesuatu
yang tidak kena dengan Tilikum.

1396
01:16:14,320 --> 01:16:17,364
Apabila kita ada hubungan
dengan haiwan itu,

1397
01:16:19,075 --> 01:16:23,412
kita akan faham bahawa ia tidak
membunuh untuk bertindak ganas.

1398
01:16:23,496 --> 01:16:26,248
<i>Ia tidak membunuh kerana ia gila.</i>

1399
01:16:26,332 --> 01:16:29,251
<i>Ia tidak membunuh kerana ia tidak</i>
<i>tahu apa yang dilakukannya.</i>

1400
01:16:29,335 --> 01:16:31,087
<i>Ia membunuh kerana berasa kecewa</i>

1401
01:16:31,170 --> 01:16:36,342
<i>dan tertekan. Namun ia tak tahu bagaimana…</i>

1402
01:16:36,926 --> 01:16:38,594
<i>Ia tiada cara untuk meluahkannya.</i>

1403
01:16:40,137 --> 01:16:43,224
<i>Kini, Tilikum banyak</i>
<i>meluangkan masa bersendirian,</i>

1404
01:16:43,349 --> 01:16:46,769
dan hanya terapung-apung
tak bermaya di dalam kolam.

1405
01:16:48,437 --> 01:16:49,980
<i>Tiga jam sudah berlalu</i>

1406
01:16:50,981 --> 01:16:52,525
<i>dan ia masih belum bergerak.</i>

1407
01:16:54,151 --> 01:16:55,945
Mereka cuba menutupinya
dengan berkata,

1408
01:16:56,028 --> 01:16:57,696
"Sekali-sekala ia keluar ke kolam depan.

1409
01:16:57,780 --> 01:16:59,156
Ia juga buat pertunjukan."

1410
01:16:59,240 --> 01:17:00,825
Benarkah? Tahu apa yang ia buat?

1411
01:17:01,826 --> 01:17:03,244
<i>Ia tunduk beberapa kali</i>

1412
01:17:03,702 --> 01:17:06,831
dan kemudian kembali ke penjara kecilnya.

1413
01:17:07,414 --> 01:17:08,707
Begitulah kehidupannya.

1414
01:17:10,793 --> 01:17:12,586
<i>Saya berasa kasihan akan Tilikum.</i>

1415
01:17:13,129 --> 01:17:16,215
Haiwan yang megah sepertinya
berenang di dalam tangki

1416
01:17:16,298 --> 01:17:18,217
<i>dengan sirip yang terkelepai,</i>

1417
01:17:18,300 --> 01:17:21,428
<i>berbanding ikan paus pembunuh</i>
<i>jantan yang liar,</i>

1418
01:17:21,512 --> 01:17:24,223
yang merupakan antara haiwan
paling kinetik dan dinamik

1419
01:17:24,306 --> 01:17:25,683
yang dapat kita bayangkan.

1420
01:17:28,519 --> 01:17:29,979
<i>Saya berasa sedih melihatnya.</i>

1421
01:17:31,730 --> 01:17:36,986
TILIKUM KEKAL DI SEAWORLD ORLANDO,
MEMBUAT PERTUNJUKAN SETIAP HARI.

1422
01:17:37,069 --> 01:17:38,821
<i>Masa untuk menghentikan pertunjukan.</i>

1423
01:17:38,904 --> 01:17:41,407
<i>Masa untuk berhenti memaksa</i>
<i>haiwan-haiwan itu untuk beraksi</i>

1424
01:17:41,490 --> 01:17:43,242
<i>dalam persekitaran sarkas.</i>

1425
01:17:43,409 --> 01:17:45,494
<i>Mereka harus melepaskan</i>
<i>haiwan yang cukup muda</i>

1426
01:17:45,578 --> 01:17:48,414
<i>dan cukup sihat untuk dibebaskan.</i>
<i>Ikan paus seperti Tilikum</i>

1427
01:17:48,497 --> 01:17:51,375
<i>yang sudah tua, sakit dan telah</i>
<i>menyumbang 25 tahun dalam industri,</i>

1428
01:17:51,542 --> 01:17:54,420
<i>harus dibenarkan hidup</i>
<i>di dalam sangkar lautan terbuka</i>

1429
01:17:54,503 --> 01:17:56,547
<i>supaya dapat menikmati</i>
<i>ombak laut semula jadi.</i>

1430
01:17:56,672 --> 01:17:58,507
<i>Syarikat ini bernilai berbilion dolar</i>

1431
01:17:58,632 --> 01:18:02,511
<i>dan menjana keuntungan dengan</i>
<i>mengeksploitasi ikan paus pembunuh.</i>

1432
01:18:02,595 --> 01:18:04,972
<i>Ikan paus pembunuh tidak sesuai dikurung.</i>

1433
01:18:05,139 --> 01:18:07,391
<i>Ikan paus itu menjadi bosan.</i>

1434
01:18:07,933 --> 01:18:11,353
<i>Kita menafikannya rangsangan</i>
<i>alam semula jadi.</i>

1435
01:18:12,146 --> 01:18:14,106
<i>Saya rasa pada 50 tahun akan datang,</i>

1436
01:18:14,190 --> 01:18:16,775
<i>kita akan mengingati masa ini</i>
<i>dan terkejut dengan kekejaman kita.</i>

1437
01:18:21,903 --> 01:18:26,541
SEAWORLD BERULANG KALI MENOLAK
UNTUK DITEMU BUAL DALAM FILEM INI.

1438
01:18:28,829 --> 01:18:30,915
30 MEI 2012

1439
01:18:30,998 --> 01:18:34,543
HAKIM KEN WELSCH MEMBUAT
KEPUTUSAN KES OSHA LAWAN SEAWORLD.

1440
01:18:34,627 --> 01:18:37,922
SEMASA PERTUNJUKAN, PELATIH SEAWORLD
MESTI BERADA DI BELAKANG PENGHALANG,

1441
01:18:38,005 --> 01:18:40,530
DAN DIASINGKAN DARIPADA
IKAN PAUS PEMBUNUH.

1442
01:18:44,845 --> 01:18:48,807
SEAWORLD TELAH MEMBUAT RAYUAN.

1443
01:18:57,608 --> 01:19:00,277
Dawn Brancheau. DB, singkatan
untuk <i>dream big</i> (bercita-cita tinggi).

1444
01:19:01,278 --> 01:19:04,907
Dawn ialah orang yang paling
penyayang dan pemurah.

1445
01:19:04,990 --> 01:19:08,160
Senyumannya amat berseri.

1446
01:19:10,246 --> 01:19:13,958
LARIAN 5K YAYASAN DAWN BRANCHEAU,
ADALAH ACARA YANG MENGUMPUL DANA

1447
01:19:14,041 --> 01:19:16,794
UNTUK BADAN KEBAJIKAN KEGEMARAN DAWN.

1448
01:19:16,877 --> 01:19:19,588
Dia telah menunaikan misi hidupnya.

1449
01:19:19,672 --> 01:19:21,966
KAKAK DAWN BRANCHEAU

1450
01:20:08,012 --> 01:20:09,763
<i>Kami nampak ikan paus pembunuh</i>

1451
01:20:09,847 --> 01:20:13,267
<i>berenang dalam garisan lurus</i>
<i>dengan sirip dorsal yang menegak.</i>

1452
01:20:15,144 --> 01:20:17,229
<i>Saya berbesar hati dapat berada di situ.</i>

1453
01:20:22,901 --> 01:20:25,237
<i>Nasib baik saya memakai cermin mata hitam</i>

1454
01:20:25,321 --> 01:20:28,824
kerana air mata saya mengalir keluar.

1455
01:20:28,907 --> 01:20:31,410
Pemandangan itu amat menyentuh hati.

1456
01:23:11,904 --> 01:23:13,904
Terjemahan sari kata oleh Zailani Arif