1
00:00:12,000 --> 00:00:15,040
ROM, ITALI
13 MEI 1981

2
00:00:15,120 --> 00:00:18,640
Saya nak catat sejarah dan cabut lari.

3
00:00:22,920 --> 00:00:28,640
Sebenarnya, saya nak tembak Ratu England.

4
00:00:28,720 --> 00:00:31,280
Reagan pun, tapi ada orang dah cuba.

5
00:00:31,880 --> 00:00:34,320
Jadi, pilihan terakhir saya ialah paus.

6
00:00:35,240 --> 00:00:36,280
Usah takut.

7
00:00:38,960 --> 00:00:39,840
Usah takut.

8
00:00:42,560 --> 00:00:46,080
Buka hati anda.
Buka pintu hati anda untuk Christ.

9
00:00:48,840 --> 00:00:52,680
Beliau sering ke Dataran St. Peter
di Vatican City untuk mendekati

10
00:00:52,760 --> 00:00:54,520
ribuan pengikut setianya.

11
00:00:55,040 --> 00:00:59,000
Di sini dan di mana-mana jua,
beliau tolak kawalan keselamatan ketat

12
00:00:59,080 --> 00:01:02,360
untuk menyantuni
para pengikutnya yang tercinta.

13
00:01:03,760 --> 00:01:08,640
Sebenarnya,
saya nak bunuh diri selepas bunuh paus.

14
00:01:08,720 --> 00:01:11,160
Itulah rancangan saya.

15
00:01:14,520 --> 00:01:15,480
Saya ingat.

16
00:01:29,840 --> 00:01:31,640
AGENSI PERISIKAN PUSAT (CIA)

17
00:01:34,520 --> 00:01:36,320
SULIT

18
00:01:51,560 --> 00:01:54,400
KOMPLOT UNTUK MEMBUNUH PAUS

19
00:01:56,360 --> 00:01:59,640
DATARAN ST. PETER, VATICAN, ROM
13 MEI 1981, 4.30 PETANG

20
00:01:59,720 --> 00:02:01,640
Saya takkan lupa tanggal 13 Mei.

21
00:02:02,320 --> 00:02:04,320
Selepas bangun tidur,

22
00:02:04,920 --> 00:02:07,440
saya pergi ke Piazza Repubblica.

23
00:02:10,440 --> 00:02:14,120
Cuaca hari itu cerah.

24
00:02:14,200 --> 00:02:17,240
Berpuluh-puluh ribu orang berkumpul.

25
00:02:17,840 --> 00:02:20,120
Saya menyamar jadi pelancong.

26
00:02:20,840 --> 00:02:23,480
Saya pergi dekat batu obelisk

27
00:02:23,560 --> 00:02:27,280
dan didatangi seorang polis
yang berpakaian preman.

28
00:02:27,360 --> 00:02:30,240
Dia pandang saya beberapa minit.

29
00:02:30,320 --> 00:02:32,280
Saya pandang dia.

30
00:02:32,360 --> 00:02:33,680
Kemudian, dia beredar.

31
00:02:37,320 --> 00:02:39,000
Saya dengar orang jerit,

32
00:02:39,080 --> 00:02:40,720
"Hidup paus!"

33
00:02:41,800 --> 00:02:46,680
Ada satu kuasa aneh
yang dorong saya ke depan.

34
00:02:47,440 --> 00:02:51,040
Orang ramai terjerit-jerit,

35
00:02:51,760 --> 00:02:53,000
"Hidup paus!"

36
00:02:54,000 --> 00:02:56,280
Semasa kali pertama paus melintas,

37
00:02:56,360 --> 00:03:00,040
saya tak boleh tembak dia
kerana dia dukung seorang budak.

38
00:03:00,120 --> 00:03:02,160
Saya takut tertembak budak itu.

39
00:03:02,680 --> 00:03:05,480
Semasa dia melintas untuk kali kedua,

40
00:03:05,560 --> 00:03:07,840
saya tembak dia.

41
00:03:20,960 --> 00:03:24,120
Saya nak tembak banyak kali…

42
00:03:26,360 --> 00:03:29,000
tapi pistol itu tersekat.

43
00:03:29,520 --> 00:03:31,080
Saya tembak dua das saja.

44
00:03:34,440 --> 00:03:40,160
Saya masih ingat kawanan burung merpati

45
00:03:40,680 --> 00:03:42,120
bertempiaran terbang.

46
00:03:43,920 --> 00:03:46,800
Beliau nampak lemah dan terpaksa dipapah.

47
00:03:46,880 --> 00:03:49,920
Beliau cedera dan rebah ke kanan.

48
00:03:51,120 --> 00:03:57,200
Saya papah beliau
dan tanya kalau-kalau beliau cedera.

49
00:03:58,360 --> 00:04:02,560
Beliau angguk
dan tunjuk luka tembakan itu.

50
00:04:05,840 --> 00:04:12,800
Peluru itu tembus.

51
00:04:12,880 --> 00:04:16,160
Kelongsongnya jatuh di depan saya,
di dalam kereta.

52
00:04:17,000 --> 00:04:21,360
Pistol itu tersekat, jadi saya buangnya.

53
00:04:21,440 --> 00:04:23,840
Tiba-tiba, ada orang cekau saya.

54
00:04:23,920 --> 00:04:25,480
Kuat betul orangnya.

55
00:04:26,480 --> 00:04:28,880
Seorang biarawati bernama Lúcia.

56
00:04:31,600 --> 00:04:34,640
Dunia seakan-akan terhenti.

57
00:04:42,960 --> 00:04:44,680
POLIKLINIK AGOSTINO GEMELLI

58
00:04:44,760 --> 00:04:46,200
HOSPITAL QUEEN MARGARET

59
00:04:46,280 --> 00:04:48,720
Keadaan Paus John Paul semakin stabil,

60
00:04:50,000 --> 00:04:51,520
tapi masih kritikal.

61
00:04:51,600 --> 00:04:53,960
Proses pemulihan pasca pembedahan

62
00:04:54,040 --> 00:04:57,960
John Paul II berjalan lancar.

63
00:04:58,040 --> 00:05:02,120
Semua organ dalamannya
berfungsi secara normal.

64
00:05:05,840 --> 00:05:08,920
SOFIA, BULGARIA
HARI INI

65
00:05:09,000 --> 00:05:12,640
Saya wartawan berdarah Bulgaria.

66
00:05:12,720 --> 00:05:14,720
Dah sepuluh tahun saya ikut kes ini.

67
00:05:14,800 --> 00:05:18,440
Saya ikut kes
percubaan membunuh John Paul II

68
00:05:18,520 --> 00:05:22,240
sejurus selepas kejatuhan Tembok Berlin.

69
00:05:22,320 --> 00:05:27,240
Kerajaan demokrasi baharu Bulgaria
buat keputusan

70
00:05:27,320 --> 00:05:30,080
untuk buka kertas siasatan baharu kes itu

71
00:05:30,960 --> 00:05:34,520
atas permintaan Amerika Syarikat.

72
00:05:36,360 --> 00:05:40,760
Tak lama selepas diberkas
di Dataran St. Peter,

73
00:05:40,840 --> 00:05:45,400
Ali Ağca diheret ke muka pengadilan.
Siasatan terus dijalankan.

74
00:05:45,480 --> 00:05:47,560
Dia mendakwa bertindak sendirian.

75
00:05:49,280 --> 00:05:52,000
Proses perbicaraan agak singkat

76
00:05:52,080 --> 00:05:55,400
dan dia dijatuhkan
hukuman penjara seumur hidup.

77
00:05:56,000 --> 00:05:59,040
Mehmet Ali Ağca didapati bersalah

78
00:05:59,560 --> 00:06:01,520
atas tuduhan cuba membunuh

79
00:06:02,200 --> 00:06:04,520
dan dihukum penjara seumur hidup.

80
00:06:04,600 --> 00:06:06,400
Orang kata ada konspirasi

81
00:06:06,480 --> 00:06:10,840
di sebalik
percubaan membunuh John Paul II.

82
00:06:10,920 --> 00:06:15,000
Kononnya, ia ada kaitan
dengan dunia perisikan.

83
00:06:15,880 --> 00:06:18,200
Ia menarik perhatian ramai orang.

84
00:06:18,880 --> 00:06:22,040
Masalahnya,
banyak teori konspirasi yang timbul

85
00:06:22,120 --> 00:06:25,560
kerana banyak agensi perkhidmatan rahsia

86
00:06:25,640 --> 00:06:27,480
yang terlibat dalam kes ini.

87
00:06:28,000 --> 00:06:33,360
Ia bukan sesuatu yang menghairankan
semasa era Perang Dingin.

88
00:06:33,440 --> 00:06:36,400
TEORI GREY WOLVES

89
00:06:36,480 --> 00:06:39,000
Penyerang bersendirian
istilah paling sesuai

90
00:06:39,080 --> 00:06:43,720
kerana dia tak boleh dikaitkan
dengan mana-mana organisasi

91
00:06:43,800 --> 00:06:47,320
yang fasis dan ada hubungan
dengan Mafia macam Grey Wolves.

92
00:06:49,320 --> 00:06:53,640
Grey Wolves
ialah sebuah organisasi nasionalis.

93
00:06:53,720 --> 00:06:57,480
Mereka memperjuangkan

94
00:06:58,440 --> 00:07:02,520
penyatuan antarabangsa pan-Turki.

95
00:07:05,160 --> 00:07:06,560
Pengasas Grey Wolves,

96
00:07:06,640 --> 00:07:10,760
Alparslan Türkeş yang juga dikenali
sebagai Başbuğ, der Führer,

97
00:07:10,840 --> 00:07:15,320
bersekongkol dengan Gestapo
semasa Perang Dunia Kedua.

98
00:07:16,120 --> 00:07:20,920
Oleh itu, Grey Wolves digambarkan

99
00:07:22,200 --> 00:07:25,720
sebagai alkimia antara nasionalisme Turki,

100
00:07:25,800 --> 00:07:29,800
idea sayap kanan ekstrem,
idea fasis dan Nazi,

101
00:07:30,360 --> 00:07:35,560
menghalalkan matlamat
untuk memartabatkan kejatian bangsa Turki

102
00:07:35,640 --> 00:07:39,200
dan menghapuskan orang Kurdish,

103
00:07:39,280 --> 00:07:42,640
Armenia atau Kristian
kerana mereka berlainan agama.

104
00:07:43,160 --> 00:07:48,960
Revolusi komunis
mungkin tercetus di Turki.

105
00:07:49,040 --> 00:07:51,200
Mereka mesti dihalang.

106
00:07:51,840 --> 00:07:56,640
Sama ada secara baik atau jahat,
kotor atau bersih.

107
00:07:56,720 --> 00:08:02,000
Grey Wolves dieksploitasi
untuk buat kerja-kerja kotor itu.

108
00:08:03,240 --> 00:08:05,720
Pada dasarnya, mereka diupah oleh CIA

109
00:08:06,520 --> 00:08:08,680
dalam usaha memerangi komunisme.

110
00:08:09,640 --> 00:08:16,120
Grey Wolves ialah boneka yang diperalatkan
oleh "tangan-tangan ghaib" di Turki.

111
00:08:16,760 --> 00:08:21,560
"Tangan-tangan ghaib" itu ditubuhkan
pada hujung Perang Dunia Kedua

112
00:08:22,040 --> 00:08:24,640
atas sokongan Amerika Syarikat
dan Pentagon,

113
00:08:25,720 --> 00:08:28,560
di bawah naungan NATO.

114
00:08:30,240 --> 00:08:33,400
Objektifnya ialah mencipta

115
00:08:33,480 --> 00:08:36,000
sebuah rangkaian bawah tanah

116
00:08:36,080 --> 00:08:39,520
yang dianggotai kumpulan pelampau kanan

117
00:08:39,600 --> 00:08:42,200
di semua negara anggota NATO,

118
00:08:42,280 --> 00:08:46,800
merekrut dan melatih anak-anak muda

119
00:08:46,880 --> 00:08:49,280
supaya boleh diatur gerak

120
00:08:49,360 --> 00:08:54,640
sekiranya Kesatuan Soviet
cuba menakluk Eropah sekali lagi.

121
00:08:56,360 --> 00:08:59,200
Selagi belum diharamkan,
anak-anak muda Turki ini

122
00:08:59,280 --> 00:09:01,480
menggelar diri mereka "Grey Wolves".

123
00:09:01,560 --> 00:09:06,240
Secara tak langsung, Türkeş ada kaitan
dengan lelaki yang cuba bunuh paus.

124
00:09:08,280 --> 00:09:10,680
MALATYA, TURKI

125
00:09:16,560 --> 00:09:19,400
Sejak dulu lagi,

126
00:09:20,160 --> 00:09:22,800
saya tergolong dalam kelas pertengahan

127
00:09:22,880 --> 00:09:27,000
kerana keluarga saya berasal
daripada golongan petani dan buruh.

128
00:09:27,080 --> 00:09:31,320
Dia kenal teman sepermainannya
ketika kecil, Oral Çelik,

129
00:09:31,400 --> 00:09:35,520
di kampung tempat dia membesar
dan bersekolah.

130
00:09:35,600 --> 00:09:40,160
Mereka membesar dan mendalami

131
00:09:41,760 --> 00:09:47,080
ideologi Grey Wolves bersama-sama.

132
00:09:48,040 --> 00:09:51,960
Nama Ali Ağca lebih dikenali
selepas berjaya membunuh

133
00:09:52,040 --> 00:09:55,680
seorang ketua editor
akhbar liberal, Milliyet, Abdi İpekçi,

134
00:09:55,760 --> 00:09:59,400
atas arahan Grey Wolves.

135
00:10:00,120 --> 00:10:05,720
Selepas itulah karier dia
sebagai pengganas bermula.

136
00:10:11,120 --> 00:10:14,240
Saya dipenjarakan
di penjara tentera di Kartal.

137
00:10:14,320 --> 00:10:17,240
Saya takkan berjaya
larikan diri dari penjara itu

138
00:10:17,320 --> 00:10:19,760
tanpa bantuan orang dalam.

139
00:10:20,960 --> 00:10:25,880
Ada orang bantu saya
atas kesetiaannya kepada Grey Wolves.

140
00:10:26,960 --> 00:10:29,800
Dia beri saya sepucuk pistol.

141
00:10:29,880 --> 00:10:31,080
Saya bertekad.

142
00:10:31,160 --> 00:10:35,320
Kalau ada apa-apa berlaku,
saya ada 14 butir peluru.

143
00:10:35,920 --> 00:10:39,600
Saya akan tembak sesiapa
yang cuba halang saya dan bunuh diri.

144
00:10:40,400 --> 00:10:44,840
Dia keluar dari situ dengan menyamar
sebagai pengawal penjara.

145
00:10:44,920 --> 00:10:49,240
Kawan-kawan dia, Grey Wolves
dan barua-barua Grey Wolves

146
00:10:49,880 --> 00:10:51,680
yang bantu dia larikan diri.

147
00:10:53,160 --> 00:10:57,680
Dia lalu empat pintu
dan empat tempat pemeriksaan.

148
00:10:57,760 --> 00:11:00,920
Kawan dia, Oral Çelik,
tunggu di dalam kereta di luar.

149
00:11:01,440 --> 00:11:02,960
Kemudian, mereka cabut.

150
00:11:04,400 --> 00:11:08,080
ISTANBUL, TURKI
NOVEMBER 1978

151
00:11:11,120 --> 00:11:12,720
ORAL ÇELİK
AHLI GREY WOLVES

152
00:11:12,800 --> 00:11:18,680
Saya bantu Ağca larikan diri dari penjara
dan kami cabut ke luar negara.

153
00:11:18,760 --> 00:11:21,840
Kemudian, kami tulis
surat ugutan untuk John Paul II.

154
00:11:26,760 --> 00:11:31,080
Akhbar Milliyet terbitkan surat Ali Ağca

155
00:11:31,160 --> 00:11:32,320
yang berbunyi,

156
00:11:32,400 --> 00:11:37,760
"Saya lari dari penjara
untuk bunuh pemimpin jihad,

157
00:11:37,840 --> 00:11:40,840
Paus John Paul II,
yang dijadualkan melawat Turki

158
00:11:41,480 --> 00:11:43,840
dan mencemarkan kesucian tanah Turki."

159
00:11:43,920 --> 00:11:47,920
"Kedatangan dia tak diundang.
Kalau dia datang, saya bunuh dia.

160
00:11:48,000 --> 00:11:52,520
Saya lari dari penjara
semata-mata untuk bunuh dia."

161
00:11:53,200 --> 00:11:56,160
Komplot untuk bunuh John Paul II

162
00:11:56,240 --> 00:11:59,400
selari dengan ideologi fasis Grey Wolves.

163
00:11:59,480 --> 00:12:04,480
Mereka percaya
agama Kristian patut dihapuskan.

164
00:12:04,560 --> 00:12:07,480
Memandangkan paus ketua agama Kristian,

165
00:12:07,560 --> 00:12:10,440
jadi tak hairanlah

166
00:12:10,520 --> 00:12:15,280
mereka cuba bunuh John Paul II.

167
00:12:15,360 --> 00:12:18,360
TURKI

168
00:12:18,440 --> 00:12:21,200
Selepas lari dari penjara, saya ke Ankara.

169
00:12:21,280 --> 00:12:24,200
Selepas itu, saya lari ke Erzurum

170
00:12:25,120 --> 00:12:26,760
dan akhirnya ke Iran.

171
00:12:26,840 --> 00:12:32,720
Saya ikut penyeludup arak
merentasi banjaran gunung ke Iran.

172
00:12:33,400 --> 00:12:35,920
Tak lama kemudian, Ağca pulang ke Turki.

173
00:12:37,240 --> 00:12:42,600
Mereka beri dia pasport, identiti baharu

174
00:12:42,680 --> 00:12:45,680
dan atur perjalanannya ke Eropah.

175
00:12:45,760 --> 00:12:49,040
Persinggahan pertama dia ialah Bulgaria.

176
00:12:49,120 --> 00:12:51,760
TURKI

177
00:12:55,640 --> 00:13:00,280
Bulgaria ialah transit,

178
00:13:00,960 --> 00:13:04,640
pintu masuk ke Eropah.

179
00:13:05,320 --> 00:13:07,680
Selepas seketika,

180
00:13:07,760 --> 00:13:10,480
saya jumpa pasport Turki,
pasport yang sama

181
00:13:10,560 --> 00:13:13,680
yang saya guna
pada hari saya cuba bunuh paus.

182
00:13:15,920 --> 00:13:22,080
Pada masa itu,
Sofia ialah syurga penyeludup.

183
00:13:22,160 --> 00:13:26,320
Senjata, dadah, arak dan rokok.

184
00:13:30,400 --> 00:13:34,040
Ali Ağca ketuk pintu bilik 911

185
00:13:34,120 --> 00:13:37,640
di sebuah hotel mewah di Sofia.

186
00:13:38,640 --> 00:13:44,480
Di hotel inilah dia jumpa
beberapa orang warganegara Turki lain

187
00:13:45,480 --> 00:13:48,240
yang sedikit sebanyak,

188
00:13:48,320 --> 00:13:52,160
terlibat dalam komplot
membunuh John Paul II.

189
00:13:52,240 --> 00:13:53,960
Mereka beri dia duit.

190
00:13:54,720 --> 00:13:56,040
Ya, Hotel Vitosha.

191
00:13:56,120 --> 00:13:59,480
Di situlah saya jumpa Omar Mersan.

192
00:13:59,560 --> 00:14:05,000
Dia kawan saya yang bekerja
sebagai orang tengah dan penyeludup.

193
00:14:05,080 --> 00:14:07,040
Selebihnya cuma fiksyen.

194
00:14:07,760 --> 00:14:09,320
Rekaan semata-mata.

195
00:14:14,120 --> 00:14:19,040
Dia berulang alik ke Jerman dan Austria.

196
00:14:19,560 --> 00:14:23,520
Ramai ahli Grey Wolves
yang berpangkalan di Vienna.

197
00:14:26,160 --> 00:14:28,760
Komando mereka mula mencari senjata.

198
00:14:29,280 --> 00:14:34,760
Ternyata, atas saranan
agensi perkhidmatan rahsia tertentu,

199
00:14:34,840 --> 00:14:37,000
mereka jumpa penjual senjata.

200
00:14:37,080 --> 00:14:39,520
Kami beli pistol itu di Vienna.

201
00:14:39,600 --> 00:14:42,280
Sebenarnya, kami beli dua pucuk pistol

202
00:14:42,360 --> 00:14:44,800
dengan harga 2,000 hingga 3,000 euro.

203
00:14:45,400 --> 00:14:47,840
Rupa-rupanya, dia Nazi.

204
00:14:47,920 --> 00:14:52,080
Penjual senjata itu Nazi.

205
00:14:52,600 --> 00:14:54,720
Mungkin ia cuma kebetulan.

206
00:14:54,800 --> 00:14:57,640
Mereka beli empat pucuk pistol.

207
00:14:57,720 --> 00:15:00,680
Bukan sembarangan pistol,
tapi 9mm Browning.

208
00:15:00,760 --> 00:15:05,480
Kuasa tembakan pistol itu cukup
untuk membunuh.

209
00:15:05,560 --> 00:15:07,560
Ali Ağca ambil dua pucuk.

210
00:15:18,520 --> 00:15:21,040
ROM

211
00:15:21,120 --> 00:15:23,360
Kemudian, kami patah balik ke Rom

212
00:15:23,440 --> 00:15:25,720
dan laksanakan misi membunuh paus.

213
00:15:27,080 --> 00:15:31,920
HIPOTESIS KGB

214
00:15:32,520 --> 00:15:34,040
FABIO MARCHESE RAGONA
WARTAWAN

215
00:15:34,120 --> 00:15:37,880
Saya yakin Agensi Perkhidmatan Rahsia
Kesatuan Soviet, KGB,

216
00:15:38,400 --> 00:15:40,640
terlibat dalam komplot membunuh paus.

217
00:15:43,080 --> 00:15:45,520
Mereka bimbang pengaruh John Paul II

218
00:15:45,600 --> 00:15:50,720
akan menyumbang kepada keruntuhan
empayar Soviet, Kesatuan Soviet.

219
00:15:50,800 --> 00:15:53,400
Beberapa tahun
sebelum lantikan John Paul II,

220
00:15:53,480 --> 00:15:58,720
KGB dah ramal Karol Wojtyla
akan dipilih sebagai paus.

221
00:16:06,080 --> 00:16:07,880
Kita dah ada keputusannya.

222
00:16:08,560 --> 00:16:12,120
Kardinal Wojtyla.

223
00:16:14,520 --> 00:16:19,120
John Paul II ialah paus pertama
yang bukan berdarah Itali yang ikut

224
00:16:20,640 --> 00:16:24,920
siri tradisional paus Itali
yang diamalkan sejak berkurun lamanya.

225
00:16:25,000 --> 00:16:29,120
Karol Wojtyla berasal dari Timur Eropah,

226
00:16:29,200 --> 00:16:32,280
yang pada waktu itu,
di bawah rejim komunis.

227
00:16:34,680 --> 00:16:39,520
Kesatuan Soviet nak kekalkan
pengaruhnya ke atas Poland.

228
00:16:40,640 --> 00:16:42,400
Mereka nak kawal Poland.

229
00:16:42,480 --> 00:16:48,120
Namun, John Paul II
menyemarakkan semangat revolusi

230
00:16:48,200 --> 00:16:52,640
dalam kalangan rakyat Poland
untuk menentang komunis.

231
00:16:54,000 --> 00:16:57,800
Rakyat Poland memberontak.
Sebuah demonstrasi besar-besaran

232
00:16:57,880 --> 00:17:01,560
dianjurkan oleh Solidarity,
sebuah kesatuan di Poland.

233
00:17:06,680 --> 00:17:09,920
Demonstrasi besar-besaran
yang diketuai oleh Lech Wałęsa

234
00:17:10,000 --> 00:17:12,960
menggegarkan tembok komunis di Poland.

235
00:17:15,720 --> 00:17:19,240
Wałęsa dan pengikutnya
berjaya mendapatkan konsesi revolusi.

236
00:17:20,000 --> 00:17:23,640
Buat julung kalinya,
sebuah kerajaan komunis mengiktiraf

237
00:17:23,720 --> 00:17:27,160
hak pekerja untuk menubuhkan
sebuah kesatuan bebas.

238
00:17:29,720 --> 00:17:34,640
Selepas John Paul II dilantik,
KGB tak senang duduk.

239
00:17:35,440 --> 00:17:38,440
Ada perancangan dan perbincangan

240
00:17:38,520 --> 00:17:42,120
untuk jatuhkan
satu entiti anti-komunis tegar,

241
00:17:42,200 --> 00:17:44,200
iaitu John Paul II.

242
00:17:44,800 --> 00:17:48,400
Ada rancangan
untuk menyusup masuk ke Vatican,

243
00:17:48,480 --> 00:17:53,720
penyusupan akar umbi
ke bilik para pemimpin di Vatican,

244
00:17:53,800 --> 00:17:56,880
oleh barua-barua KGB.

245
00:18:01,480 --> 00:18:05,720
Semua orang tahu
betapa berkuasanya seorang paus.

246
00:18:05,800 --> 00:18:11,120
Paus memiliki kuasa
untuk mempengaruhi seluruh dunia.

247
00:18:11,200 --> 00:18:14,920
Sebab itu perhatian
semua agensi perkhidmatan rahsia dunia

248
00:18:15,000 --> 00:18:17,400
tertumpu pada paus.

249
00:18:19,120 --> 00:18:22,080
Beberapa tahun selepas serangan itu

250
00:18:22,160 --> 00:18:25,160
merupakan tempoh sukar
bagi politik antarabangsa.

251
00:18:25,240 --> 00:18:29,000
Ketika itu, Vatican ialah sarang perisik.

252
00:18:29,080 --> 00:18:30,640
Dari serata dunia.

253
00:18:30,720 --> 00:18:33,000
Ada ramai perisik KGB.

254
00:18:33,080 --> 00:18:36,720
Ada ramai penyusup
dari agensi perisikan Poland,

255
00:18:36,800 --> 00:18:38,640
Czechoslovakia dan Jerman.

256
00:18:38,720 --> 00:18:41,000
Ada perisik CIA.

257
00:18:41,600 --> 00:18:44,120
Agensi paling aktif di Vatican

258
00:18:44,200 --> 00:18:47,840
ialah agensi perkhidmatan rahsia
dari Timur Eropah.

259
00:18:51,160 --> 00:18:53,640
Nama saya Tomasz Turowski.

260
00:18:53,720 --> 00:18:56,520
Saya kolonel bersara

261
00:18:56,600 --> 00:19:00,840
Agensi Perkhidmatan Rahsia Poland.

262
00:19:00,920 --> 00:19:02,680
Ketika itu, saya 20 tahun.

263
00:19:03,200 --> 00:19:04,960
Saya seorang pelajar.

264
00:19:05,040 --> 00:19:07,480
Kolonel jumpa saya dan cakap,

265
00:19:07,560 --> 00:19:12,160
"Kalau awak nak sertai
Agensi Perkhidmatan Rahsia Poland,

266
00:19:12,240 --> 00:19:13,680
saya akan sokong awak.

267
00:19:14,680 --> 00:19:16,920
Beritahu keputusan awak dalam 24 jam.

268
00:19:17,440 --> 00:19:20,000
Anggaplah kita tak pernah berjumpa."

269
00:19:20,680 --> 00:19:23,720
Saya beritahu dia yang saya setuju.

270
00:19:23,800 --> 00:19:28,720
Nombor badan saya 10682
dan saya dah pun terima arahan.

271
00:19:28,800 --> 00:19:31,960
"Awak diarah melakukan risikan

272
00:19:32,040 --> 00:19:34,960
dalam hierarki Jesuit.

273
00:19:35,840 --> 00:19:38,280
Awak mesti panjat tangga hierarki Jesuit

274
00:19:39,080 --> 00:19:42,960
untuk akses
maklumat stategik tentang NATO."

275
00:19:44,040 --> 00:19:46,000
Mereka cakap, "Dengar sini.

276
00:19:47,280 --> 00:19:51,240
Bapa-bapa kerohanian
dan paderi pendengar pengakuan dosa

277
00:19:51,320 --> 00:19:53,960
dari semua agensi perkhidmatan rahsia

278
00:19:54,040 --> 00:20:00,320
yang bertanggungjawab atas keselamatan
semua pangkalan NATO di Itali,

279
00:20:00,400 --> 00:20:03,800
kebanyakannya ialah paderi Jesuit."

280
00:20:04,920 --> 00:20:07,120
"Awak mesti masuk dalam hierarki itu.

281
00:20:08,880 --> 00:20:11,240
Dari situ, awak boleh korek maklumat

282
00:20:11,760 --> 00:20:14,720
yang takkan boleh dikorek
melalui cara lain."

283
00:20:15,240 --> 00:20:20,960
Orang kata Turowski kenal Wojtyla
sebelum beliau dilantik jadi paus.

284
00:20:21,040 --> 00:20:23,480
Waktu itu, beliau ketua biskop Krakow.

285
00:20:23,560 --> 00:20:27,440
Kononnya, ada pertalian darah

286
00:20:27,520 --> 00:20:30,360
antara keluarga dia dan Wojtyla.

287
00:20:30,440 --> 00:20:36,200
Dia berjaya menyusup masuk
ke Vatican sebagai mata-mata

288
00:20:36,280 --> 00:20:41,640
dengan sokongan Karol Wojtyla,
Kardinal Krakow.

289
00:20:45,280 --> 00:20:49,880
Namun pada 1978,
John Paul II dilantik sebagai paus,

290
00:20:49,960 --> 00:20:52,760
sekali gus mengubah
misinya secara dramatik.

291
00:20:53,280 --> 00:20:55,960
Arahan yang diterima pada masa itu

292
00:20:56,040 --> 00:21:00,400
ialah korek semua maklumat
tentang John Paul II.

293
00:21:00,480 --> 00:21:07,040
Disebabkan itu, KGB berkomplot
untuk singkirkan beliau

294
00:21:07,120 --> 00:21:10,400
sekiranya John Paul II
mengganggu rancangan mereka.

295
00:21:13,560 --> 00:21:17,960
Tugas Turowski ialah memahami
segala tindak-tanduk John Paul II.

296
00:21:18,040 --> 00:21:21,080
Setiap gerak-geri
dan fakulti pemikiran beliau.

297
00:21:21,160 --> 00:21:24,720
Bagaimanapun, Turowski kata
tugas dia ialah melindungi beliau

298
00:21:24,800 --> 00:21:30,960
dan meningkatkan langkah keselamatan
bagi mengelakkan sebarang ancaman.

299
00:21:31,480 --> 00:21:36,960
Sejurus Wojtyla dilantik jadi paus,
saya terus dapat arahan.

300
00:21:37,480 --> 00:21:44,480
"Walau apa pun berlaku,
awak mesti lindungi paus."

301
00:21:46,040 --> 00:21:48,600
Sebelum insiden itu,

302
00:21:48,680 --> 00:21:53,720
saya teliti laporan
perkhidmatan pengawasan Vatican.

303
00:21:53,800 --> 00:21:55,720
Ada perkara yang saya tak tahu.

304
00:21:57,480 --> 00:22:00,320
Semasa perarakan hari Rabu,

305
00:22:00,400 --> 00:22:03,520
ramai pengawal
yang berkawal di tepi jip paus,

306
00:22:04,040 --> 00:22:08,520
tapi tiada seorang pun di dalam jip,
sedangkan itu penting.

307
00:22:08,600 --> 00:22:14,680
Walau apa pun berlaku,
pengawal mesti bersedia untuk mati

308
00:22:14,760 --> 00:22:18,400
bagi melindungi paus.

309
00:22:18,480 --> 00:22:23,880
Paus tanya saya,
"Tomasz, apa misi sebenar awak?"

310
00:22:23,960 --> 00:22:29,040
Saya jawab, "Misi saya
ialah berkhidmat untuk negara

311
00:22:29,120 --> 00:22:32,920
dan jaga keselamatan tuan."

312
00:22:35,400 --> 00:22:38,320
Menurut cerita Tomasz Turowski,

313
00:22:38,840 --> 00:22:40,920
blok Soviet akan pastikan

314
00:22:41,000 --> 00:22:44,400
kalau sesuatu menimpa paus,

315
00:22:44,480 --> 00:22:47,360
mereka takkan dipersalahkan.

316
00:22:49,680 --> 00:22:53,800
SEPTEMBER 1981
PENJARA ASCOLI PICENO, ITALI

317
00:22:55,840 --> 00:22:59,680
Dua bulan selepas hukumannya bermula,

318
00:22:59,760 --> 00:23:03,240
Ali Ağca buat permohonan
untuk kemukakan pendedahan baharu.

319
00:23:03,880 --> 00:23:09,240
Dah bertahun-tahun saya ikut kes ini.

320
00:23:09,920 --> 00:23:15,560
Walaupun halangan demi halangan menimpa,

321
00:23:15,640 --> 00:23:17,600
semangat saya tak pernah luntur.

322
00:23:18,320 --> 00:23:20,600
Saya takkan berhenti sampai bila-bila.

323
00:23:22,120 --> 00:23:26,000
Sejak mula lagi,
Ali Ağca cuma bersandiwara.

324
00:23:26,880 --> 00:23:28,800
Ada saja ceritanya.

325
00:23:28,880 --> 00:23:31,640
Dia ingat kami terpedaya
dengan sandiwara dia.

326
00:23:31,720 --> 00:23:35,480
Dia cuba buang masa kami
dengan mengubah-ubah kenyataan.

327
00:23:35,560 --> 00:23:40,960
Pada masa itu, petunjuk
pembabitan Bulgaria tiba-tiba muncul.

328
00:23:41,480 --> 00:23:44,560
Petunjuk itu muncul
berpandukan kenyataan Ali Ağca.

329
00:23:45,280 --> 00:23:50,080
JEJAK BULGARIA

330
00:23:50,160 --> 00:23:51,840
Jawab soalan…

331
00:23:51,920 --> 00:23:55,440
Saya boleh sahkan semuanya.

332
00:23:55,520 --> 00:23:58,440
Komplot membunuh paus dirancang

333
00:23:58,520 --> 00:24:02,240
oleh Agensi Perkhidmatan Rahsia Bulgaria
dan kami, orang Turki,

334
00:24:03,400 --> 00:24:07,040
cuma bertindak atas arahan mereka.

335
00:24:07,120 --> 00:24:09,400
Ali Ağca memiliki

336
00:24:09,920 --> 00:24:13,280
naluri kebinatangan.

337
00:24:14,200 --> 00:24:17,960
Dia akan cuba sedaya upayanya
untuk selamatkan diri

338
00:24:18,040 --> 00:24:21,040
dan cuba berunding.

339
00:24:21,120 --> 00:24:24,080
Dia akan beri kita harapan palsu

340
00:24:24,160 --> 00:24:27,440
supaya kehendaknya dapat dipenuhi.

341
00:24:27,520 --> 00:24:29,400
Dia memang tegar.

342
00:24:30,680 --> 00:24:34,400
Selain agensi perkhidmatan rahsia,
ada seorang ahli perniagaan

343
00:24:34,480 --> 00:24:39,320
yang ditemani seorang warga AS
melawat Ali Ağca di penjara.

344
00:24:39,400 --> 00:24:42,760
Ali Ağca dakwa dia tak kenal mereka,

345
00:24:42,840 --> 00:24:48,200
tapi Ali Ağca kata mereka
akan sediakan semua elemen

346
00:24:48,280 --> 00:24:51,360
yang diperlukan
untuk kaitkan pembabitan Bulgaria.

347
00:24:52,840 --> 00:24:54,680
Petunjuk Bulgaria itu?

348
00:24:54,760 --> 00:25:00,320
Semua orang tahu CIA terlibat.

349
00:25:00,400 --> 00:25:03,520
Saya yakin Pentagon
dan Rumah Putih turut terlibat

350
00:25:03,600 --> 00:25:09,600
kerana Presiden Reagan arahkan bos-bos CIA

351
00:25:09,680 --> 00:25:16,040
untuk cari bukti yang mengesahkan
pembabitan Kremlin dalam serangan itu.

352
00:25:17,800 --> 00:25:20,960
Waktu itu, kemuncak Perang Dingin.

353
00:25:21,040 --> 00:25:25,240
Ronald Reagan baru dilantik jadi presiden.

354
00:25:25,320 --> 00:25:29,720
Ia satu peluang
untuk menguatkan konfrontasi

355
00:25:29,800 --> 00:25:33,240
antara dua blok dan doktrin.

356
00:25:33,880 --> 00:25:39,040
Apabila petunjuk
pembabitan Bulgaria muncul,

357
00:25:39,120 --> 00:25:44,520
Amerika Syarikat betul-betul bimbang
dengan perkembangan itu.

358
00:25:44,600 --> 00:25:46,760
Berdasarkan situasi itulah,

359
00:25:46,840 --> 00:25:50,640
Amerika Syarikat isytihar
perang saraf ke atas Kremlin.

360
00:25:50,720 --> 00:25:53,440
Sebenarnya, serangan ke atas John Paul II

361
00:25:53,520 --> 00:25:57,440
menyemarakkan propaganda
doktrin empayar setan

362
00:25:58,440 --> 00:26:04,840
yang mencorakkan strategi
dan hala tuju hubungan

363
00:26:04,920 --> 00:26:09,120
antara kedua-dua blok
sepanjang tahun 1980-an.

364
00:26:09,200 --> 00:26:13,440
Saya lebih rela
kalau anak saya mati sekarang

365
00:26:14,400 --> 00:26:16,320
dan masih percaya akan Tuhan

366
00:26:16,920 --> 00:26:19,200
daripada membesar dalam komunisme

367
00:26:19,280 --> 00:26:23,360
dan mati tanpa Tuhan dalam hati mereka.

368
00:26:24,160 --> 00:26:28,400
Pengarah baharu CIA, William Casey,
penyokong tegar ideologi sayap kanan.

369
00:26:28,480 --> 00:26:30,640
Dia minta penilaian khas

370
00:26:30,720 --> 00:26:34,720
tentang pembabitan Soviet
dalam komplot membunuh paus.

371
00:26:35,240 --> 00:26:37,840
Ada banyak artikel
penulisan Claire Sterling

372
00:26:37,920 --> 00:26:41,120
yang diterbitkan di dada-dada akhbar.

373
00:26:41,200 --> 00:26:45,440
Claire rapat dengan Casey
yang merupakan bos CIA masa itu.

374
00:26:45,520 --> 00:26:48,000
Dia suka artikel Claire tentang keganasan,

375
00:26:48,080 --> 00:26:53,200
jadi dia minta Claire tulis artikel
yang mengaitkan KGB dengan Bulgaria.

376
00:26:53,880 --> 00:26:57,360
Agensi Perkhidmatan Rahsia Bulgaria
tak bertindak sendirian.

377
00:26:57,440 --> 00:27:01,360
Kami ada testimoni bekas pengarah mereka,

378
00:27:01,440 --> 00:27:06,320
tapi Agensi Perkhidmatan Rahsia Bulgaria
ialah anak emas KGB untuk operasi sebegini

379
00:27:06,400 --> 00:27:08,520
kerana mereka setia, efisien

380
00:27:08,600 --> 00:27:11,960
dan dianggotai pegawai Soviet
daripada semua peringkat.

381
00:27:12,040 --> 00:27:16,640
Salah satu objektif
dan misi Direktorat Operasi

382
00:27:16,720 --> 00:27:19,800
ialah memalukan Soviet
dengan menuduh mereka terlibat

383
00:27:19,880 --> 00:27:21,760
dalam komplot membunuh paus.

384
00:27:21,840 --> 00:27:23,760
Bagaimanapun, ia memakan diri.

385
00:27:23,840 --> 00:27:26,160
CIA dedahkannya di dada akhbar Eropah,

386
00:27:26,240 --> 00:27:28,280
Claire Sterling baca

387
00:27:28,360 --> 00:27:30,520
dan terbitkannya dalam artikel dia.

388
00:27:30,600 --> 00:27:34,840
Maklumat itu kembali menghantui AS
dan itu salah satu risiko

389
00:27:34,920 --> 00:27:38,240
pengoperasian agensi perisikan rahsia
dalam sistem demokrasi.

390
00:27:38,320 --> 00:27:39,920
Ia tak sepatutnya berlaku.

391
00:27:41,840 --> 00:27:45,480
Pembabitan Bulgaria diperkukuhkan
dengan penglibatan

392
00:27:45,560 --> 00:27:47,760
seorang warganegara Bulgaria.

393
00:27:48,760 --> 00:27:52,240
Nama lelaki itu ialah Sergey Antonov.

394
00:27:52,320 --> 00:27:57,680
Dia seorang pengurus Baltic Air di Rom.
Dia diberkas dan dibicarakan.

395
00:28:01,680 --> 00:28:05,640
Suspek pertama yang hadir
ke mahkamah ialah Sergey Antonov,

396
00:28:05,720 --> 00:28:09,040
salah seorang daripada tiga
rakyat Bulgaria yang didakwa.

397
00:28:09,120 --> 00:28:10,800
Dua lagi di Bulgaria.

398
00:28:10,880 --> 00:28:12,360
Dua warganegara Turki,

399
00:28:12,440 --> 00:28:15,880
Musa Celebi and Ömer Bagci,
turut dibicarakan.

400
00:28:15,960 --> 00:28:18,960
Pembabitan Bulgaria bergantung sepenuhnya

401
00:28:19,040 --> 00:28:21,120
pada kenyataan Ali Ağca.

402
00:28:21,200 --> 00:28:23,600
Dah berkali-kali dia ubah cerita.

403
00:28:23,680 --> 00:28:28,240
Perbicaraan ini baru bermula,
jadi tiada sesiapa tahu skripnya kali ini.

404
00:28:29,120 --> 00:28:31,120
Pada hari paus ditembak,

405
00:28:31,200 --> 00:28:34,680
Antonov dan Ali Ağca berada
di Dataran St. Peter.

406
00:28:36,160 --> 00:28:39,080
- Ini gambar apa?
- Itu Antonov atau bukan?

407
00:28:39,880 --> 00:28:42,320
Boleh jadi.

408
00:28:43,040 --> 00:28:45,360
Ada kemungkinan.

409
00:28:52,240 --> 00:28:53,960
Kebenarannya cuma satu.

410
00:28:54,480 --> 00:28:56,640
Kebenarannya cuma satu.

411
00:28:57,760 --> 00:28:59,000
Saya tak bersalah.

412
00:28:59,080 --> 00:29:02,880
Saya tiada kaitan

413
00:29:02,960 --> 00:29:07,040
dengan semua ini sepertimana yang didakwa.

414
00:29:07,720 --> 00:29:12,240
Saya tak pernah nampak, kenal

415
00:29:12,320 --> 00:29:18,000
atau jumpa lelaki yang tuduh saya.

416
00:29:18,080 --> 00:29:20,920
Sampai satu tahap,
hasil siasatan mengesahkan

417
00:29:21,000 --> 00:29:24,560
yang lelaki
dalam gambar itu bukan Antonov.

418
00:29:25,920 --> 00:29:30,040
Orang cakap
dia ejen agensi perkhidmatan rahsia.

419
00:29:30,120 --> 00:29:33,440
Kemudian, ada pula yang cakap

420
00:29:33,520 --> 00:29:36,880
lelaki itu pelancong
atau penziarah dari Hungary.

421
00:29:39,240 --> 00:29:41,240
Perbicaraan itu gagal.

422
00:29:41,880 --> 00:29:46,560
Dakwaan pembabitan Bulgaria
dalam komplot itu digugurkan.

423
00:29:47,440 --> 00:29:50,440
Yang hairannya, perbicaraan itu berakhir

424
00:29:50,520 --> 00:29:55,000
dengan keputusan yang meragukan.

425
00:29:55,080 --> 00:29:59,040
Maksudnya, Antonov dan dua defendan lain

426
00:29:59,120 --> 00:30:01,560
dibebaskan kerana kekurangan bukti.

427
00:30:01,640 --> 00:30:06,920
Kredibiliti hipotesis pembabitan
Agensi Perkhidmatan Rahsia Bulgaria

428
00:30:07,440 --> 00:30:12,000
dan dakwaan penglibatan KGB

429
00:30:12,080 --> 00:30:14,600
dalam komplot membunuh paus

430
00:30:14,680 --> 00:30:19,120
semakin lemah
sepanjang proses siasatan kami.

431
00:30:19,200 --> 00:30:24,920
Selepas dua tahun setengah siasatan,
barisan hakim baru sedar

432
00:30:25,600 --> 00:30:30,120
yang Ali Ağca ubah kenyataan dia
sekurang-kurangnya 103 kali.

433
00:30:31,360 --> 00:30:34,840
TEORI VATICAN

434
00:30:35,880 --> 00:30:39,320
Ada gambar bertarikh 10 Mei 1981
yang menunjukkan

435
00:30:39,400 --> 00:30:43,840
Ali Ağca di sebuah kariah di Rom
semasa John Paul II membaca Mass.

436
00:30:43,920 --> 00:30:49,720
Tarikh itu genap tiga hari
sebelum percubaan membunuh John Paul II.

437
00:30:49,800 --> 00:30:52,200
Dia berdiri beberapa meter dari paus.

438
00:30:53,000 --> 00:30:56,880
Bagi mengesahkan keberadaan Ali Ağca

439
00:30:56,960 --> 00:30:59,480
di mana-mana majlis Vatican,

440
00:30:59,560 --> 00:31:04,600
kami cari maklumat
dan siasat habis-habisan.

441
00:31:06,080 --> 00:31:09,160
Kami teliti semua gambar dalam arkib polis

442
00:31:09,240 --> 00:31:13,240
untuk tengok kalau-kalau Ağca hadir
ke mana-mana majlis di Vatican.

443
00:31:14,360 --> 00:31:18,040
Akhirnya, pencarian kami membuahkan hasil.

444
00:31:18,840 --> 00:31:24,960
Kami cam Ağca dalam salah satu gambar
berhampiran gereja San Tommaso d'Aquino,

445
00:31:25,040 --> 00:31:28,040
di pinggir Rom
semasa lawatan paus ke sana.

446
00:31:28,120 --> 00:31:33,880
Saya tanya jurugambar paus
yang ambil gambar itu

447
00:31:33,960 --> 00:31:39,120
untuk sahkan identiti lelaki
dalam gambar itu.

448
00:31:39,200 --> 00:31:41,800
Dia yakin lelaki itu ialah Ali Ağca.

449
00:31:41,880 --> 00:31:44,760
Apa dia buat di sana?
Siapa benarkan dia masuk?

450
00:31:44,840 --> 00:31:50,440
Mengarutlah. Saya turun di stesen Termini.

451
00:31:54,440 --> 00:31:58,200
Saya sampai di sana
sekitar pukul 10.00 pagi Ahad

452
00:31:58,280 --> 00:32:01,600
dengan sebuah beg pakaian.

453
00:32:01,680 --> 00:32:04,720
Tengah hari itu,
saya ke rumah penginapan Isa.

454
00:32:05,240 --> 00:32:11,560
Mustahil saya sempat pergi
ke kariah di St. Thomas.

455
00:32:12,120 --> 00:32:14,600
Lelaki dalam gambar itu bukan saya.

456
00:32:16,080 --> 00:32:18,320
Hipotesis petunjuk Vatican itu

457
00:32:18,400 --> 00:32:23,680
mendakwa pegawai-pegawai kanan
dalam hierarki Vatican

458
00:32:23,760 --> 00:32:26,480
berkomplot untuk singkirkan John Paul II.

459
00:32:27,520 --> 00:32:32,600
Saya percaya John Paul II
ada musuh dalam Vatican

460
00:32:32,680 --> 00:32:37,200
kerana beliau terang-terangan
menyatakan sokongan terhadap Solidarity.

461
00:32:39,000 --> 00:32:41,000
Apa logiknya petunjuk Vatican itu?

462
00:32:41,080 --> 00:32:46,320
Mungkin disebabkan
percanggahan polisi di Eropah Timur

463
00:32:46,400 --> 00:32:48,840
tentang pembabitan Kesatuan Soviet.

464
00:32:48,920 --> 00:32:51,440
Ada beberapa prospek.

465
00:32:51,520 --> 00:32:55,440
Saya percaya ia ada kaitan

466
00:32:56,480 --> 00:33:00,520
dengan skandal kehilangan
berbilion-bilion euro dari Bank Vatican.

467
00:33:01,720 --> 00:33:06,680
Ia skandal kewangan besar
yang membabitkan Bank Vatican.

468
00:33:07,960 --> 00:33:12,680
Rupa-rupanya, Bank Vatican
ialah platform aktiviti pengubahan

469
00:33:12,760 --> 00:33:14,320
dan pemindahan wang haram.

470
00:33:15,200 --> 00:33:20,200
Ramai yang percaya Mafia
turut mengubah wang haram di situ.

471
00:33:20,280 --> 00:33:22,320
Ramai yang tertanya-tanya.

472
00:33:22,400 --> 00:33:25,600
Siapa yang urus kewangan Vatican?
Macam mana ia diurus?

473
00:33:26,120 --> 00:33:28,280
Banyak pihak tak puas hati

474
00:33:28,360 --> 00:33:31,920
atas penglibatan John Paul II
dalam skandal itu.

475
00:33:32,000 --> 00:33:36,760
Beliau terpaksa kotorkan tangan
disebabkan skandal Bank Vatican.

476
00:33:36,840 --> 00:33:38,720
Skandal itu disiasat.

477
00:33:38,800 --> 00:33:44,840
Skandal itu jadi tumpuan antarabangsa
dan beliau mesti buat sesuatu.

478
00:33:44,920 --> 00:33:47,600
Cari kambing hitam

479
00:33:48,760 --> 00:33:52,200
yang berani bunuh paus
kerana penglibatan beliau.

480
00:33:52,280 --> 00:33:54,960
Vatican menafikan penglibatan mereka

481
00:33:55,040 --> 00:33:56,920
dalam skandal Bank Ambrosiano,

482
00:33:57,000 --> 00:34:00,920
mendakwa sumbangan 170 juta euro itu
atas dasar kepercayaan.

483
00:34:01,800 --> 00:34:06,160
Seorang jurubank di Rom menyifatkannya
sebagai satu kesilapan yang mahal.

484
00:34:06,960 --> 00:34:08,920
Kalau betul Mafia terlibat,

485
00:34:09,000 --> 00:34:13,480
maksudnya 1 hingga 1.5 bilion lesap

486
00:34:13,560 --> 00:34:20,360
dari akaun Bank Ambrosiano
semasa ia jatuh bankrap.

487
00:34:20,440 --> 00:34:23,440
Saya percaya John Paul II tak tahu

488
00:34:23,520 --> 00:34:28,760
penglibatan Bank Ambrosiano dan Mafia
dalam aktiviti pengubahan wang

489
00:34:28,840 --> 00:34:31,200
yang dipindahkan ke Poland.

490
00:34:31,280 --> 00:34:35,240
Perjanjian itu dimeterai
secara rahsia di Bank Vatican.

491
00:34:35,760 --> 00:34:39,280
Tiada hitam putih atau apa-apa rekod,

492
00:34:39,360 --> 00:34:42,760
melainkan pemindahan wang
untuk balasan berkepentingan.

493
00:34:43,400 --> 00:34:45,640
Vatican tempat perlindungan cukai.

494
00:34:45,720 --> 00:34:47,560
Vatican ialah destinasi

495
00:34:47,640 --> 00:34:51,400
untuk lari daripada cukai
dan mengubah wang haram,

496
00:34:51,480 --> 00:34:54,080
sama ada bagi Mafia atau organisasi lain.

497
00:34:54,160 --> 00:34:55,760
Ia sangat praktikal.

498
00:34:56,520 --> 00:35:03,480
Pada pendapat saya,
mereka cuma nak gertak John Paul II,

499
00:35:03,560 --> 00:35:05,040
bukan bunuh beliau.

500
00:35:05,680 --> 00:35:09,920
Serangan itu merupakan amaran terakhir.

501
00:35:10,000 --> 00:35:13,800
Kalau betul ada orang nak bunuh beliau,

502
00:35:13,880 --> 00:35:17,240
kenapa mereka tak guna
peluru merkuri saja?

503
00:35:17,320 --> 00:35:22,840
Sekecil-kecil luka tembakan pun
boleh membawa maut.

504
00:35:23,800 --> 00:35:26,200
Orang mati tak boleh dibawa berbincang,

505
00:35:26,960 --> 00:35:30,520
tapi kita boleh berbincang
dengan orang yang takut, bukan?

506
00:35:31,520 --> 00:35:38,520
Pejabat-pejabat Vatican penuh
dengan mikrofon dan peranti pepijat.

507
00:35:38,600 --> 00:35:41,640
Kardinal Agostino Casaroli
ialah setiausaha negara.

508
00:35:41,720 --> 00:35:46,440
Berdasarkan dokumen
Agensi Perkhidmatan Rahsia Itali,

509
00:35:46,520 --> 00:35:50,640
peranti pepijat ditemui di dalam rumahnya.

510
00:35:50,720 --> 00:35:51,920
Dia diperhatikan.

511
00:35:52,000 --> 00:35:54,800
Ada peranti pepijat dan mikrofon.

512
00:35:54,880 --> 00:35:57,080
Mereka dengar perbualan dia.

513
00:35:57,160 --> 00:35:58,480
Lebih serius lagi,

514
00:35:59,120 --> 00:36:01,640
perbualan John Paul II turut diintip.

515
00:36:01,720 --> 00:36:06,520
Ternyata, rumah beliau
turut dipasangi peranti pepijat.

516
00:36:06,600 --> 00:36:10,200
Apa maklumat yang boleh diperolehi
daripada peranti pepijat?

517
00:36:10,280 --> 00:36:14,360
Apa maklumat yang boleh diperolehi
berdasarkan rutin harian

518
00:36:14,440 --> 00:36:17,680
dan keadaan kesihatan beliau?

519
00:36:20,760 --> 00:36:23,680
Mungkin ada orang
tak puas hati dengan dia.

520
00:36:23,760 --> 00:36:26,600
Banyak pihak yang cuba singkirkan

521
00:36:26,680 --> 00:36:31,160
Paus Francis di Vatican,
bukan saja Paus Ratzinger.

522
00:36:31,880 --> 00:36:34,440
Semasa mengikuti "petunjuk dalaman"…

523
00:36:36,840 --> 00:36:40,120
kami temui beberapa jalan buntu.

524
00:36:40,760 --> 00:36:45,560
Antara sebabnya,
misteri yang bakal kami rungkai

525
00:36:45,640 --> 00:36:51,160
akan mencemarkan kedaulatan Vatican.

526
00:36:51,240 --> 00:36:54,240
Ada elemen-elemen kecil yang menjurus

527
00:36:54,320 --> 00:36:58,520
kepada kemungkinan yang wujudnya

528
00:36:58,600 --> 00:37:04,280
perjanjian mulut sesama kuasa gelap

529
00:37:04,360 --> 00:37:06,360
yang nakkan paus disingkirkan.

530
00:37:06,440 --> 00:37:09,840
Pada pendapat saya, itu semua mengarut.

531
00:37:09,920 --> 00:37:12,280
Tiada konspirasi.

532
00:37:12,880 --> 00:37:18,280
TEORI PELURU KETIGA

533
00:37:20,640 --> 00:37:24,960
Berapa das tembakan
yang dilepaskan pada hari itu?

534
00:37:25,920 --> 00:37:29,560
Beberapa persoalan timbul
berhubung isu ini.

535
00:37:30,200 --> 00:37:33,400
Berapa das tembakan
yang dilepaskan oleh Ali Ağca?

536
00:37:37,400 --> 00:37:41,360
Menurut Ali Ağca,
dia cuma lepaskan dua das tembakan.

537
00:37:41,440 --> 00:37:43,800
Semasa dia tarik picu kali ketiga,

538
00:37:43,880 --> 00:37:46,880
yakni tembakan
yang sepatutnya membunuh paus,

539
00:37:46,960 --> 00:37:49,200
pistol dia tersekat.

540
00:37:49,720 --> 00:37:51,720
Bagaimanapun, saksi lain mendakwa,

541
00:37:51,800 --> 00:37:57,480
sekurang-kurangnya,
tiga das tembakan dilepaskan.

542
00:38:04,200 --> 00:38:08,280
Sepanjang siasatan komplot
untuk bunuh John Paul II,

543
00:38:08,360 --> 00:38:12,240
barisan hakim cuba sedaya upaya

544
00:38:12,320 --> 00:38:17,000
untuk mengesahkan
kewujudan penembak kedua.

545
00:38:17,520 --> 00:38:21,520
Sebab itulah mereka mesti cari

546
00:38:21,600 --> 00:38:25,840
kelongsong peluru ketiga
yang dilepaskan pada hari kejadian

547
00:38:25,920 --> 00:38:29,760
yang rupa-rupanya terbenam
dalam salah satu pintu jip paus.

548
00:38:31,080 --> 00:38:34,520
Ada seorang jurugambar lelaki
di Dataran St. Peter

549
00:38:34,600 --> 00:38:37,360
yang ambil gambar paus.

550
00:38:37,440 --> 00:38:41,040
Secara tak sengaja,
dia terakam gambar seorang lelaki,

551
00:38:41,120 --> 00:38:46,760
Oral Çelik, seorang lagi ahli Grey Wolves,
yang cuba meninggalkan Dataran St. Peter.

552
00:38:46,840 --> 00:38:49,080
Gambar dari belakang, memegang pistol.

553
00:38:49,160 --> 00:38:53,040
Mungkin dia yang lepaskan
tembakan ketiga itu

554
00:38:53,120 --> 00:38:56,240
kalau betul pistol Ali Ağca tersekat.

555
00:38:57,560 --> 00:38:59,600
Jelaskan, Ağca.

556
00:38:59,680 --> 00:39:01,760
Saya dah besarkan gambar ini.

557
00:39:02,440 --> 00:39:04,920
Awak yakin lelaki
dalam gambar itu Oral Çelik?

558
00:39:05,440 --> 00:39:06,640
Ya, seratus peratus.

559
00:39:06,720 --> 00:39:08,880
Awak cam lelaki dalam gambar itu?

560
00:39:08,960 --> 00:39:13,600
Ya, dia Oral Çelik.
Dah tiga tahun saya tegaskannya.

561
00:39:14,640 --> 00:39:17,760
Dah tiga tahun saya jawab
yang lelaki itu Oral Çelik.

562
00:39:18,320 --> 00:39:20,320
Saya yakin.

563
00:39:21,600 --> 00:39:27,320
Sepanjang perbicaraan
teori peluru ketiga itu,

564
00:39:28,200 --> 00:39:30,520
kenyataan Ali Ağca sangat konsisten.

565
00:39:30,600 --> 00:39:31,680
ILARIO MARTELLA
HAKIM

566
00:39:31,760 --> 00:39:34,040
Menurut Ali Ağca,

567
00:39:34,840 --> 00:39:40,400
ada dua orang penembak

568
00:39:41,040 --> 00:39:43,680
yang merancang serangan itu.

569
00:39:44,640 --> 00:39:46,280
Dia dan Oral Çelik.

570
00:39:47,720 --> 00:39:53,120
Sebaik paus mula berarak
mengelilingi Dataran St. Peter,

571
00:39:54,080 --> 00:39:58,760
dia dan Oral Çelik

572
00:39:59,280 --> 00:40:03,400
berdiri menunggu di kiri dan kanan laluan.

573
00:40:03,920 --> 00:40:05,080
Mereka saling…

574
00:40:08,640 --> 00:40:11,480
Dalam gambar itu,

575
00:40:12,080 --> 00:40:15,520
lelaki bersenjata
yang kononnya cuba melarikan diri itu

576
00:40:16,040 --> 00:40:20,160
ialah seorang anggota polis Itali
yang berpakaian preman.

577
00:40:20,240 --> 00:40:24,520
Ini kali pertama saya dedahkannya.

578
00:40:25,040 --> 00:40:27,520
Sebelum ini, tiada peluang nak dedahkan.

579
00:40:28,120 --> 00:40:33,320
Dia cuma polis berpakaian preman
yang meninggalkan dataran itu

580
00:40:34,000 --> 00:40:36,160
dan menuju ke Vatican.

581
00:40:37,040 --> 00:40:39,720
Kenapa? Saya pun tak tahu.

582
00:40:41,120 --> 00:40:42,560
SUMBER: RAKAMAN KAMERA TERSEMBUNYI

583
00:40:42,640 --> 00:40:44,600
Dengar sini.

584
00:40:44,680 --> 00:40:50,680
Lupakan semua teori
sebelum petunjuk pembabitan Bulgarian itu.

585
00:40:50,760 --> 00:40:57,160
Setibanya paus di depan khalayak ramai,
dia ditembak oleh dua orang penembak.

586
00:40:58,080 --> 00:41:01,840
Ada tiga orang penembak termasuk Ali Ağca.

587
00:41:06,840 --> 00:41:09,480
Ujian balistik mesti dilakukan.

588
00:41:09,560 --> 00:41:14,680
Ia boleh buktikan kewujudan penembak

589
00:41:15,200 --> 00:41:19,240
dan pistol Browning kedua.

590
00:41:20,240 --> 00:41:26,600
Dari situ, kita boleh bangunkan
simulasi lengkap serangan itu

591
00:41:26,680 --> 00:41:30,440
untuk mengesahkan penglibatan
rakan subahat dan konspirasi,

592
00:41:31,600 --> 00:41:34,720
sekali gus menjejaki dalang di sebaliknya.

593
00:41:39,200 --> 00:41:44,480
Ini pistol semi-automatik
dengan kelongsong yang ditemui

594
00:41:44,560 --> 00:41:48,000
di tempat kejadian dan projektilnya.

595
00:41:48,080 --> 00:41:51,520
Kedua-dua komponen ini
menghasilkan peluru hidup.

596
00:41:54,240 --> 00:41:56,720
Kami tunjukkan pistol dan kartrij sama

597
00:41:56,800 --> 00:42:01,360
yang digunakan
dalam percubaan membunuh paus.

598
00:42:01,440 --> 00:42:03,200
Ada sesuatu yang pelik.

599
00:42:03,280 --> 00:42:06,640
Ini peluru hidup.

600
00:42:07,160 --> 00:42:09,000
Ia bukan peluru plumbum tulen.

601
00:42:09,080 --> 00:42:12,760
Ia takkan membunuh,
tapi boleh mencederakan.

602
00:42:13,720 --> 00:42:19,920
Maksudnya pistol itu digunakan
untuk mencederakan paus,

603
00:42:20,000 --> 00:42:22,800
bukan untuk membunuh beliau.

604
00:42:23,560 --> 00:42:24,520
Pada masa itu,

605
00:42:25,840 --> 00:42:29,440
semasa kami putuskan
untuk tolak teori peluru ketiga itu,

606
00:42:30,560 --> 00:42:35,640
saya dan barisan hakim lain
cuba cari peluru ketiga itu.

607
00:42:36,160 --> 00:42:38,000
Nak tahu di mana kami jumpanya?

608
00:42:38,760 --> 00:42:40,560
Di mahkota Fátima Virgin.

609
00:42:40,640 --> 00:42:43,760
Hujung minggu ini,
Paus Francis ke Fátima, Portugal,

610
00:42:43,840 --> 00:42:45,600
bagi menyambut ulang tahun ke-100

611
00:42:45,680 --> 00:42:49,240
penjelmaan misteri
yang disaksikan tiga orang kanak-kanak.

612
00:42:49,320 --> 00:42:53,240
Sosok itu memberitahu mereka
tentang dua perang dunia pada 1917,

613
00:42:53,320 --> 00:42:55,800
kejatuhan komunis Rusia dan rahsia ketiga,

614
00:42:55,880 --> 00:42:57,920
yang didedahkan baru-baru ini,

615
00:42:58,000 --> 00:43:00,560
iaitu percubaan membunuh
Paus John Paul II.

616
00:43:01,160 --> 00:43:04,160
RAMALAN

617
00:43:04,880 --> 00:43:09,720
Saya percaya Ali Ağca seorang yang bijak.

618
00:43:10,280 --> 00:43:11,920
Dia bukan bodoh.

619
00:43:12,520 --> 00:43:16,440
Saya percaya Ali Ağca ubah kenyataan dia

620
00:43:16,520 --> 00:43:21,600
dan beritahu banyak versi cerita
untuk selamatkan diri.

621
00:43:22,240 --> 00:43:26,240
Sejak itu, dia mula ubah kenyataan dia

622
00:43:26,320 --> 00:43:30,080
dan beri gambaran delusi
tentang kejadian yang berlaku,

623
00:43:30,160 --> 00:43:34,600
mengaitkan segala-galanya
dengan rahsia ketiga Fátima

624
00:43:34,680 --> 00:43:38,080
dan mengaku dirinya Jesus Christ.

625
00:43:38,160 --> 00:43:43,920
Saya boleh hidupkan semula orang
yang dah disahkan meninggal dunia

626
00:43:44,000 --> 00:43:47,960
asalkan Vatican bercakap benar

627
00:43:48,040 --> 00:43:50,080
dan mengaku saya Jesus Christ.

628
00:43:50,160 --> 00:43:54,400
Saya akan hidupkan semula
orang yang dah mati.

629
00:43:54,480 --> 00:43:55,920
Beritahu Ronald Reagan.

630
00:43:58,240 --> 00:44:02,640
Peluru yang menembusi perut John Paul II

631
00:44:02,720 --> 00:44:06,520
dan peluru yang terbenam
dalam pintu jip paus, Fiat Campagnola,

632
00:44:06,600 --> 00:44:10,200
paus tatahkannya dalam mahkota

633
00:44:10,280 --> 00:44:15,080
patung Lady of Fátima
kerana beliau seringkali mendakwa

634
00:44:15,160 --> 00:44:19,800
yang beliau diselamatkan
oleh Lady of Fátima.

635
00:44:19,880 --> 00:44:24,120
Sebab itulah ujian balistik peluru itu
tak pernah dijalankan

636
00:44:24,200 --> 00:44:27,200
walaupun ia boleh merungkai
segala persoalan.

637
00:44:28,360 --> 00:44:32,520
Kalau peluru itu ditemui,
kita boleh buat analisis

638
00:44:33,040 --> 00:44:38,520
dan buktikan ia tak ditembak
daripada Browning Ali Ağca.

639
00:44:39,040 --> 00:44:43,000
Kita tahu Ali Ağca cuma lepaskan
dua das tembakan.

640
00:44:43,080 --> 00:44:45,960
Kalaulah peluru itu boleh dianalisis.

641
00:44:48,000 --> 00:44:49,400
Bagi John Paul II,

642
00:44:49,480 --> 00:44:56,000
itu cara simbolik untuk sampaikan mesej
kepada dalang serangan itu.

643
00:44:56,600 --> 00:45:01,000
"Saya tahu dan saya maafkan awak.
Biarlah ia terkubur selama-lamanya.

644
00:45:01,640 --> 00:45:03,520
Jangan sebut lagi pasal itu."

645
00:45:04,200 --> 00:45:08,160
Tiada peluru ketiga.

646
00:45:08,240 --> 00:45:09,440
Ia tak wujud.

647
00:45:10,400 --> 00:45:13,600
Orang patut tengok gambar

648
00:45:13,680 --> 00:45:18,280
dalam arkib forensik Polis Rom.

649
00:45:22,760 --> 00:45:29,120
Saya percaya
Ali Ağca tak tahu dalang komplot

650
00:45:29,200 --> 00:45:31,920
untuk membunuh John Paul II.

651
00:45:32,000 --> 00:45:35,920
Saya percaya dia cuma terima arahan

652
00:45:36,440 --> 00:45:41,400
dan dibayar untuk bunuh paus.

653
00:45:43,720 --> 00:45:46,360
Serangan ke atas John Paul II ialah cerita

654
00:45:46,440 --> 00:45:51,800
yang menjadi inspirasi
kepada ramai penulis,

655
00:45:51,880 --> 00:45:53,320
jadi ada banyak versi.

656
00:45:54,200 --> 00:45:57,560
Mungkin ia akan terungkai
50 tahun dari sekarang.

657
00:45:57,640 --> 00:46:01,120
Mungkin 100 tahun lagi,
kita akan tahu yang sebenarnya,

658
00:46:01,200 --> 00:46:07,920
kardinal atau matran lain
ialah barua agensi perkhidmatan rahsia

659
00:46:08,000 --> 00:46:10,520
yang diarahkan untuk singkirkan paus.

660
00:46:15,880 --> 00:46:17,760
27 DISEMBER 1983

661
00:46:17,840 --> 00:46:20,280
Ia sesuatu yang menakjubkan.

662
00:46:20,360 --> 00:46:21,960
Saya terseksa

663
00:46:23,040 --> 00:46:25,280
dan dia datang melawat saya.

664
00:46:25,360 --> 00:46:29,080
Biasanya, orang akan balas dendam.

665
00:46:29,680 --> 00:46:31,880
Tapi dia datang jumpa saya.

666
00:46:33,560 --> 00:46:34,600
Sejujurnya,

667
00:46:36,080 --> 00:46:38,160
saya tak sangka.

668
00:46:38,960 --> 00:46:43,800
Pengarah penjara beritahu
yang paus nak jumpa saya.

669
00:46:44,840 --> 00:46:46,760
Saya sangat gembira.

670
00:46:48,080 --> 00:46:52,000
Paus datang jumpa saya

671
00:46:53,080 --> 00:46:57,280
seolah-olah jumpa kawan atau jiran dia.

672
00:46:57,840 --> 00:46:59,920
Dia kata, "Selamat pagi, Ali."

673
00:47:00,000 --> 00:47:01,000
Secara bersahaja…

674
00:47:05,080 --> 00:47:07,920
saya sambut kedatangan dia
seperti seorang kawan.

675
00:47:08,640 --> 00:47:09,480
Kemudian…

676
00:47:12,160 --> 00:47:14,160
saya tanya kalau dia maafkan saya.

677
00:47:14,240 --> 00:47:17,080
Dia jawab, "Ya, dalam Radio Vatican."

678
00:47:18,080 --> 00:47:20,880
Kemudian saya tanya, "Tuan doakan saya?"

679
00:47:21,480 --> 00:47:25,120
Dia jawab, "Ya, setiap hari."

680
00:47:26,080 --> 00:47:27,760
Saya sangat terharu.

681
00:47:28,360 --> 00:47:31,080
Paus berdoa untuk saya setiap hari?

682
00:47:33,360 --> 00:47:35,440
Saya rasa lega.

683
00:47:38,240 --> 00:47:41,440
Hati saya terasa tenang dan ringan.

684
00:47:42,360 --> 00:47:46,480
Bagi saya, ia saat yang bersejarah.

685
00:47:46,560 --> 00:47:50,400
Saya takkan lupakannya sampai saya mati.

686
00:47:50,920 --> 00:47:54,800
Saya tak sangka dia akan maafkan saya.

687
00:47:57,800 --> 00:48:00,680
Pada pendapat saya, ia akan kekal misteri.

688
00:48:00,760 --> 00:48:06,400
Saya percaya
kita takkan jumpa kesimpulannya

689
00:48:06,480 --> 00:48:09,320
atau kenal pasti dalang
di sebalik serangan itu.

690
00:48:10,800 --> 00:48:14,400
Mahkamah gagal mencapai kata putus.

691
00:48:14,480 --> 00:48:18,440
Kami masih tak tahu hal sebenar.

692
00:48:19,160 --> 00:48:22,640
Saya percaya lambat-laun,
kebenaran akan terungkai,

693
00:48:23,160 --> 00:48:26,560
tapi ia akan memakan masa yang lama.

694
00:48:29,160 --> 00:48:33,280
Ağca dipenjara selama 19 tahun
di penjara Itali kerana menyerang paus.

695
00:48:33,360 --> 00:48:36,440
Dia dibebaskan pada 2000
dan dipenjarakan selama sepuluh tahun

696
00:48:36,520 --> 00:48:39,440
di Turki kerana membunuh
editor akhbar Milliyet.

697
00:48:40,440 --> 00:48:42,440
Hari ini, selepas 30 tahun,

698
00:48:42,520 --> 00:48:45,520
pengampunan itu
membawa dia kembali ke Vatican

699
00:48:45,600 --> 00:48:48,760
untuk beri penghormatan terakhir
di makam paus.

700
00:48:51,040 --> 00:48:53,720
Saya hadir hari ini
kerana tanggal 27 Disember

701
00:48:53,800 --> 00:48:57,680
ialah ulang tahun pertemuan saya
dan paus pada 1983.

702
00:48:57,760 --> 00:49:00,440
Saya gembira dapat hadir
ke Dataran St. Peter,

703
00:49:00,520 --> 00:49:04,480
tempat keajaiban berlaku
dan tanah suci penganut Kristian.

704
00:49:04,560 --> 00:49:07,680
Saya datang melawat dia.

705
00:49:07,760 --> 00:49:12,200
Di depan makam paus, saya kata,

706
00:49:13,720 --> 00:49:15,720
"Saudara Karol Wojtyla,

707
00:49:16,240 --> 00:49:19,960
saya datang
untuk beri penghormatan terakhir.

708
00:49:20,040 --> 00:49:21,400
Sebab itu saya datang."

709
00:49:23,240 --> 00:49:27,480
Saya dapat rasakan
satu tenaga yang luar biasa.

710
00:49:27,560 --> 00:49:29,600
Dia kata, "Awak terpaksa."

711
00:49:30,920 --> 00:49:34,080
Maksudnya, dia reda dengan kejadian itu.

712
00:50:41,600 --> 00:50:46,560
Terjemahan sari kata oleh Saffura