1
00:00:24,800 --> 00:00:26,399
Anak-anak tahun 90-an.

2
00:00:27,040 --> 00:00:29,200
Beginilah kehidupan kami dulu.

3
00:00:31,159 --> 00:00:33,720
Kalau di rumah, layan lagu,...

4
00:00:34,440 --> 00:00:36,680
...baca zine, cari lagu.

5
00:00:41,440 --> 00:00:42,880
Internet?

6
00:00:43,000 --> 00:00:45,040
Tak senang macam sekarang.

7
00:00:47,719 --> 00:00:49,639
Kalau kawan ajak jamming,...

8
00:00:50,520 --> 00:00:53,240
...itu aktiviti
paling menyeronokkan.

9
00:01:01,520 --> 00:01:04,040
Lagi-lagi kalau
kawan yang belanja.

10
00:01:05,599 --> 00:01:07,639
Macam rezeki turun dari langit.

11
00:01:08,520 --> 00:01:10,839
Alhamdulillah.

12
00:01:15,279 --> 00:01:17,320
Setiap kali nak pergi jamming...

13
00:01:17,440 --> 00:01:20,240
...semangat membara
macam nak buat persembahan.

14
00:01:26,240 --> 00:01:28,719
Tak sabar rasanya nak memekik.

15
00:02:42,920 --> 00:02:46,240
Minat saya dalam muzik bermula...

16
00:02:46,799 --> 00:02:49,919
...ketika saya berusia
enam ke tujuh tahun.

17
00:02:50,040 --> 00:02:53,120
Saya dah terdedah
dengan muzik barat.

18
00:02:53,240 --> 00:02:54,800
Ketika di era 70-an.

19
00:02:54,920 --> 00:02:59,960
Saya rasa saya bertuah
keluarga saya suka muzik.

20
00:03:00,400 --> 00:03:04,480
Di kampung kami,
ayah saya ada pemain rekod.

21
00:03:04,839 --> 00:03:07,199
Jenis yang boleh letak
lima ke enam keping vinil.

22
00:03:07,520 --> 00:03:10,320
Sekali harung. Habis satu,
tukar yang baharu.

23
00:03:10,799 --> 00:03:13,080
Dalam koleksinya
ada Black Sabbath,...

24
00:03:13,399 --> 00:03:16,280
...Jimi Hendrix,
juga rekod 7-inci Jimi Hendrix.

25
00:03:16,879 --> 00:03:20,759
Apa lagi? Semua kumpulan.
Iron Butterfly,...

26
00:03:21,080 --> 00:03:23,519
...Uriah Heep. Sebut sahaja
Semuanya ada.

27
00:03:23,639 --> 00:03:26,640
Deep Purple, Rainbow,
Bob Marley.

28
00:03:26,919 --> 00:03:28,799
Hail Amir pun ada.

29
00:03:29,080 --> 00:03:32,960
Tapi saya lebih suka
lagu-lagu heavy metal.

30
00:03:33,600 --> 00:03:36,920
Di kampung kami,
rumah kami yang paling kecoh.

31
00:03:38,080 --> 00:03:41,080
Ada juga orang kampung
yang sinis.

32
00:03:42,080 --> 00:03:46,400
Semuanya muzik mat salih.
Kenapa dengan keluarga ini?

33
00:03:47,200 --> 00:03:49,960
Saya bangga untuk perkenalkan
Kg. Alor Semadom Village.

34
00:03:51,080 --> 00:03:53,839
Walaupun kampung, kedudukannya...

35
00:03:53,960 --> 00:03:57,319
...suku batu dari bandar.

36
00:03:57,439 --> 00:03:59,719
Memang di tengah bandar,
macam Brickfields.

37
00:03:59,839 --> 00:04:05,120
Tapi benih persembahan
mula berputik...

38
00:04:05,519 --> 00:04:07,679
...dalam 1985 atau 1986.

39
00:04:09,160 --> 00:04:12,520
Ada kumpulan dari Perlis,
dari Kedah,...

40
00:04:14,399 --> 00:04:18,160
...Pulau Pinang.
Bermula ideologi masing-masing...

41
00:04:18,280 --> 00:04:21,040
...yang berbeza
daripada arus perdana.

42
00:04:21,919 --> 00:04:24,640
Jadi, saya datang
dari Alor Setar,...

43
00:04:26,319 --> 00:04:28,519
...ke Kuala Lumpur
pada tahun 1989,...

44
00:04:30,480 --> 00:04:35,759
...kerana desakan jiwa
yang banyak dengar muzik...

45
00:04:36,480 --> 00:04:39,799
...dan teringin sangat nak jadi
macam pemuzik yang saya dengar.

46
00:04:41,000 --> 00:04:44,919
Semua pemuzik yang saya minati.

47
00:04:46,120 --> 00:04:49,919
Muzik mereka mendesak saya
untuk naik bas...

48
00:04:50,600 --> 00:04:54,080
...dan datang ke Kuala Lumpur.
Mana tahu, bukan?

49
00:04:54,960 --> 00:04:59,040
Orang kata, kita boleh bermimpi
dan punya impian besar.

50
00:04:59,919 --> 00:05:03,439
Kalau mereka boleh buat,
mesti saya boleh buat.

51
00:05:03,560 --> 00:05:06,880
Jadi, saya tak peduli.
Saya datang. Sebab di KL,...

52
00:05:07,760 --> 00:05:12,240
...ada tempat-tempat
persembahan kecil...

53
00:05:13,480 --> 00:05:19,040
...yang diadakan
di gedung beli-belah,...

54
00:05:19,480 --> 00:05:22,120
...dewan dan pub ketika itu.

55
00:05:22,639 --> 00:05:27,480
Orang yang benar-benar
mempengaruhi dan buka jalan...

56
00:05:27,960 --> 00:05:30,000
...untuk saya bermain muzik
secara profesional,...

57
00:05:31,000 --> 00:05:35,240
...ialah Rosdan,
daripada kumpulan Punisher.

58
00:05:35,559 --> 00:05:37,560
Dia juga bekas vokalis Bloodshed.

59
00:05:38,279 --> 00:05:40,879
Dia yang kata, "Marilah."

60
00:05:41,679 --> 00:05:45,120
"Kita pergi dan tunjuk bakat."
Dia memang orangnya...

61
00:05:45,879 --> 00:05:47,759
...yang buka jalan untuk saya
datang untuk.....

62
00:05:47,879 --> 00:05:50,799
Dari dulu pun
kami tinggal serumah...

63
00:05:50,919 --> 00:05:53,080
...di Brickfields juga.
Di kawasan depan sana.

64
00:05:53,919 --> 00:05:56,919
Tapi ketika itu, kami tinggal
seramai 14 orang.

65
00:06:01,120 --> 00:06:05,599
Ketika saya tiba di KL,
ada konsert besar.

66
00:06:06,000 --> 00:06:10,360
Di Kompleks Pertama
ada lounge besar...

67
00:06:10,960 --> 00:06:12,800
...yang dipanggil
Metallica Lounge.

68
00:06:13,600 --> 00:06:15,480
Jadi, malam itu...

69
00:06:16,559 --> 00:06:20,439
...banyak kumpulan buat
persembahan sampai pagi.

70
00:06:21,200 --> 00:06:22,879
Dari petang sampai ke pagi.

71
00:06:23,000 --> 00:06:27,680
Ada satu kumpulan
bernama Opposition Party,...

72
00:06:27,799 --> 00:06:29,639
...dari Singapura.

73
00:06:30,560 --> 00:06:32,439
Mereka muncul dengan...

74
00:06:32,879 --> 00:06:36,440
...jaket pengebom kulit hitam
dengan kasut Dr. Martens.

75
00:06:37,560 --> 00:06:39,799
Orang minta pelbagai jenis lagu
daripada mereka...

76
00:06:39,919 --> 00:06:43,199
...macam Exploited, GBH...

77
00:06:44,399 --> 00:06:47,400
...The Clash dan Sex Pistols.

78
00:06:47,960 --> 00:06:52,599
Ketua kumpulan itu
yang bernama Francis...

79
00:06:53,080 --> 00:06:55,679
...kata, "Maaf. Kami tak nyanyi
lagu orang lain."

80
00:06:56,439 --> 00:07:01,560
Ayat itu melekat dalam otak saya
sampai sekarang.

81
00:07:01,679 --> 00:07:04,919
Setiap kali saya bermain muzik,
saya cuba tak main lagu orang.

82
00:07:06,080 --> 00:07:11,080
Ayat, "Maaf, kami tak main
lagu orang lain" memang hebat.

83
00:07:11,599 --> 00:07:15,359
Sampai sekarang
rasa meremang bulu roma.

84
00:07:15,879 --> 00:07:18,560
Saya pernah juga
pergi ke Metallica Lounge...

85
00:07:19,199 --> 00:07:21,520
...dan beberapa tempat.
Semua House.....

86
00:07:21,640 --> 00:07:25,040
Apa nama tempat itu?
Gelanggang luncur itu.

87
00:07:25,159 --> 00:07:26,640
Saya sempat ke sana.

88
00:07:26,759 --> 00:07:29,839
Ada satu kumpulan bernama Rator.
Memang punk sejati.

89
00:07:30,760 --> 00:07:34,160
Mereka main gitar,
campak gitar dan pergi.

90
00:07:34,280 --> 00:07:36,600
Selepas itu, datang ambil semula.

91
00:07:37,159 --> 00:07:38,879
Tapi ketika itu memang seronok.

92
00:07:39,000 --> 00:07:43,960
Masing-masing ada
aksesori sendiri.

93
00:07:44,080 --> 00:07:47,679
Death Metal, Black Metal.
Semua jenis metal ketika itu.

94
00:07:49,679 --> 00:07:53,400
Sebab itu, saya terkesan seketika
dengan dunia metal.

95
00:07:53,519 --> 00:07:56,720
Cuma tidaklah sampai
buat kumpulan metal.

96
00:07:57,000 --> 00:08:01,280
Kalau tak silap, antara yang
pertama yang keluarkan...

97
00:08:01,760 --> 00:08:03,839
...muzik ekstrem ini...

98
00:08:04,480 --> 00:08:06,200
...ialah Rator.

99
00:08:07,280 --> 00:08:12,000
Seawal tahun 1988
mereka dah keluarkan.

100
00:08:12,760 --> 00:08:15,000
Mereka kata, "Rekod sahaja
selagi boleh."

101
00:08:15,279 --> 00:08:19,919
Tapi ideanya begini,
yang penting kena ada karya asli.

102
00:08:20,040 --> 00:08:23,599
Kalau tak sedap pun, biarkan.
Asalkan karya sendiri.

103
00:08:24,280 --> 00:08:27,439
Saya hormat mereka.
Orang mungkin persoalkan.

104
00:08:27,960 --> 00:08:29,400
Tapi ini bukan tentang lagunya.

105
00:08:29,519 --> 00:08:32,080
Tapi yang nak disuarakan.
Itu yang penting.

106
00:08:32,200 --> 00:08:35,480
Ketika itu, kami tak begitu...

107
00:08:36,240 --> 00:08:38,200
...berminat nak main
lagu sendiri.

108
00:08:38,520 --> 00:08:40,839
Sebab kami tak begitu faham.
Kami cuma berminat.

109
00:08:41,200 --> 00:08:43,600
Kami juga tak tahu ideologinya.
Kami tak tahu...

110
00:08:43,720 --> 00:08:46,480
...perkataan underground pun.
Tak pernah tahu.

111
00:08:46,960 --> 00:08:49,520
Tapi yang kami tahu,
selera muzik kami...

112
00:08:49,639 --> 00:08:54,400
...memang sangat jauh
daripada arus perdana.

113
00:08:54,720 --> 00:08:58,400
Jadi, tercetus idea untuk bermain
muzik yang memuaskan kami.

114
00:08:58,519 --> 00:09:00,640
Muzik yang berat.

115
00:09:00,960 --> 00:09:03,240
Dari situ, kami mula.....

116
00:09:03,359 --> 00:09:06,000
Kalau nak main dalam kumpulan,
kena ada lagu sendiri,...

117
00:09:06,320 --> 00:09:08,439
...produk sendiri,
baru boleh jadi kumpulan.

118
00:09:08,560 --> 00:09:13,159
Kalau asyik main lagu orang,
tak perlulah. Takkan ke mana-mana.

119
00:09:32,560 --> 00:09:34,200
Underground itu...

120
00:09:35,120 --> 00:09:36,600
...dari dulu lagi bukan.....

121
00:09:36,720 --> 00:09:40,320
Ada orang fikir underground
bermaksud buat sendiri.

122
00:09:40,679 --> 00:09:44,279
Kena buat muzik sendiri,
edar sendiri,...

123
00:09:44,600 --> 00:09:46,280
...masuk zine dan semua itu.

124
00:09:46,400 --> 00:09:50,960
Semuanya buat sendiri.
Itu antara sifat utama...

125
00:09:52,639 --> 00:09:54,080
...gerakan underground.

126
00:09:54,200 --> 00:09:56,160
Tapi bagi saya,
underground bermaksud...

127
00:09:56,279 --> 00:09:59,120
...jalan lain untuk...

128
00:10:01,159 --> 00:10:04,400
...bersuara dan berkongsi
muzik anda dengan cara sendiri.

129
00:10:05,440 --> 00:10:09,000
Ia bagaikan muzik
untuk golongan berbeza.

130
00:10:09,480 --> 00:10:11,759
Ia bukan arus perdana tapi...

131
00:10:12,240 --> 00:10:14,879
...ruang lain buat kita.

132
00:10:15,759 --> 00:10:20,120
Ketika tahun 1991
sampailah 1994,...

133
00:10:21,000 --> 00:10:23,639
...suasananya mesra.
Budak-budak tak tahu.

134
00:10:24,280 --> 00:10:27,839
Malaysia dalam dunia muzik...

135
00:10:29,280 --> 00:10:31,520
...hanya tahu rock...

136
00:10:32,520 --> 00:10:34,120
...macam Lefthanded.

137
00:10:34,559 --> 00:10:36,400
Saya rasa dalam waktu itu,...

138
00:10:36,800 --> 00:10:39,279
..."Belenggu Irama" masih baharu.

139
00:10:41,559 --> 00:10:43,360
May amat terkenal.

140
00:10:43,679 --> 00:10:45,720
Jadi, tiada alternatif lain.

141
00:10:46,240 --> 00:10:49,520
Malah kumpulan
yang bergerak bebas...

142
00:10:49,639 --> 00:10:51,720
...dengan muzik lebih agresif...

143
00:10:53,440 --> 00:10:56,399
...kalau anda tak kenal mereka
atau sesiapa yang kenal mereka,...

144
00:10:56,520 --> 00:10:58,120
...anda takkan kenal mereka.

145
00:10:58,400 --> 00:11:00,960
Maklumat begini biasanya untuk...

146
00:11:03,080 --> 00:11:05,440
...kumpulan yang kecil,
tapi pada asasnya...

147
00:11:05,559 --> 00:11:07,280
...ketika itu semuanya...

148
00:11:07,399 --> 00:11:09,279
...tentang muzik.
Begitulah rasanya.

149
00:11:09,399 --> 00:11:11,400
Semua orang gembira,
tak sabar nak jumpa.

150
00:11:11,759 --> 00:11:14,720
Semua orang tak sabar.
"Dah dengar kumpulan ini?"

151
00:11:15,040 --> 00:11:16,799
"Siapa ini?"
"Ini Husker Du."

152
00:11:16,919 --> 00:11:20,439
"Apa itu?" Kemudian kita dengar
dan kita berkongsi...

153
00:11:20,799 --> 00:11:23,879
...fon telinga dan dengar.
"Inilah dia."

154
00:11:25,760 --> 00:11:28,320
Bagi saya, saya rasa
itu masanya...

155
00:11:30,400 --> 00:11:34,559
...kumpulan indie, alternatif
atau underground bermula.

156
00:11:34,679 --> 00:11:36,960
Sebab hampir semua
kumpulan bermula...

157
00:11:38,120 --> 00:11:40,280
...dengan meniru.

158
00:11:40,400 --> 00:11:42,000
Tiru kumpulan lain.

159
00:11:42,120 --> 00:11:46,320
Saya rasa untuk mana-mana
dunia muzik baharu,...

160
00:11:47,320 --> 00:11:49,720
...ini langkah pertama. Tiru.

161
00:11:50,279 --> 00:11:53,679
Sebab kami tak ada
sebarang rujukan.

162
00:11:54,360 --> 00:11:57,399
Kami tiada senior
dalam dunia underground.

163
00:11:58,240 --> 00:12:01,080
Kami cuma ada senior
dalam genre rock...

164
00:12:01,600 --> 00:12:05,919
...yang mengikuti rock
70-an atau 80-an.

165
00:12:07,480 --> 00:12:09,759
Tapi agak bagus juga.
Ia menggembirakan.

166
00:12:10,160 --> 00:12:13,280
Semua orang sangat mesra.

167
00:12:13,600 --> 00:12:15,680
Dalam dunia underground 90-an,...

168
00:12:16,320 --> 00:12:18,480
...semua kumpulan
nak bebaskan diri.

169
00:12:18,760 --> 00:12:20,520
Semua orang nak.....

170
00:12:20,879 --> 00:12:23,000
Bukan nak jadi underground,
tapi semua nak...

171
00:12:23,120 --> 00:12:25,800
...cari kebebasan dan...

172
00:12:26,080 --> 00:12:27,879
...kelainan daripada arus perdana.

173
00:12:28,440 --> 00:12:33,560
Jadi, dari situ munculnya
banyak kumpulan punk...

174
00:12:33,680 --> 00:12:35,919
...dan metal.

175
00:12:36,440 --> 00:12:39,359
Persamaannya ialah
dunianya cuma satu.

176
00:12:39,480 --> 00:12:44,759
Jadi, semua orang bersungguh
nak menyumbang.

177
00:12:45,080 --> 00:12:49,840
Ikut sebenarnya,
Malaysia pada awal 90-an...

178
00:12:50,359 --> 00:12:53,280
...masih lagi...

179
00:12:53,400 --> 00:12:57,600
...dimonopoli oleh muzik...

180
00:12:58,360 --> 00:13:02,120
...yang...

181
00:13:03,399 --> 00:13:07,520
...mengetengahkan para komposer.

182
00:13:07,639 --> 00:13:12,040
Kumpulan boleh buat lagu
cuma tak diberi peluang...

183
00:13:12,840 --> 00:13:14,560
...untuk diketengahkan.

184
00:13:14,680 --> 00:13:18,440
Maksudnya, lagu yang dicipta ada
tapi mungkin di Sebelah B.

185
00:13:18,960 --> 00:13:21,520
Sebelah A terdiri daripada
lagu-lagu komposer.

186
00:13:21,919 --> 00:13:25,520
Jadi, OAG salah satu kumpulan
yang merasakan...

187
00:13:26,200 --> 00:13:31,159
...kami hebat dan kami kacak.

188
00:13:31,280 --> 00:13:34,440
Kami rasa kami boleh berjaya
kalau jadi diri sendiri.

189
00:13:35,240 --> 00:13:38,160
Anda kena cipta lagu sendiri
dan main lagu sendiri.

190
00:13:38,279 --> 00:13:41,480
Anda mesti kenal peralatan anda
luar dan dalam.

191
00:13:42,120 --> 00:13:44,720
Anda mesti bertanggungjawab
atas hidup sendiri di atas pentas.

192
00:13:45,399 --> 00:13:47,080
Itu doktrinnya.

193
00:13:47,200 --> 00:13:49,639
Maka dari situ lagi
dah bermula...

194
00:13:49,919 --> 00:13:54,720
...lahirnya cara underground.

195
00:13:55,080 --> 00:13:57,399
Lakukan sendiri.

196
00:13:58,240 --> 00:13:59,719
Itu yang dipromosikan.

197
00:13:59,839 --> 00:14:02,399
Sebab sebelum itu,
muzik komersial...

198
00:14:03,799 --> 00:14:06,640
...dikawal syarikat rakaman.
Mereka nak jual lagu.

199
00:14:07,679 --> 00:14:09,720
Mereka tak peduli
orang yang mainkannya.

200
00:14:10,160 --> 00:14:12,880
Mereka panggil komposer lagu
dan pemuzik upahan.

201
00:14:13,720 --> 00:14:16,559
Jadi, kewibawaan pemuzik tiada.

202
00:14:17,559 --> 00:14:19,240
Tiada kumpulan.

203
00:14:19,360 --> 00:14:21,439
Jadi, kami galakkan.

204
00:14:21,560 --> 00:14:25,240
Main lagu sendiri.
Cipta lagu sendiri.

205
00:14:26,000 --> 00:14:28,000
Baru boleh dipanggil
kumpulan rock.

206
00:14:43,240 --> 00:14:46,919
Orang tak cipta lagu sendiri dulu.
Kita ada komposer.

207
00:14:47,440 --> 00:14:49,800
Mana liriknya?
Mereka ada penulis lirik.

208
00:14:49,919 --> 00:14:52,240
Jadi, apabila kumpulan underground
meningkat naik,...

209
00:14:52,559 --> 00:14:55,280
...agaknya semua komposer
marah dengan saya.

210
00:14:56,120 --> 00:14:57,919
Saya tak tahu. Mungkin agaknya.

211
00:14:58,960 --> 00:15:02,000
Tapi saya gembira sebab saya rasa
dalam mana-mana sistem,...

212
00:15:03,240 --> 00:15:06,360
...kebebasan itu mutlak
untuk bertahan lama.

213
00:15:07,560 --> 00:15:10,400
Untuk kreativiti.
Ia hanya milik anda.

214
00:15:16,839 --> 00:15:18,480
Selepas itu?

215
00:15:29,440 --> 00:15:33,279
Ketika itu,
saya dan Andy Flop Poppy sudah...

216
00:15:33,759 --> 00:15:36,640
...mula jamming.

217
00:15:37,480 --> 00:15:40,000
Kami dah keluarkan sebuah lagu
berjudul "Knocked Silly"...

218
00:15:40,120 --> 00:15:42,560
...dan kami sempat rakamkan
lagu itu...

219
00:15:43,040 --> 00:15:46,480
...di studio kepunyaan Eddie Hamid
tak silap saya.

220
00:15:50,480 --> 00:15:53,480
"Alamak, dia ada slanga Melayu."

221
00:15:54,160 --> 00:15:56,040
Gurau sahaja, Radhi.

222
00:15:56,480 --> 00:15:58,599
Di mana? Di Sentul ketika itu.

223
00:15:58,719 --> 00:16:02,799
Saya, Flop Poppy,
Spiral Kinetic Circus, Soulwound.

224
00:16:03,359 --> 00:16:04,919
Against Racism Today, atau ART.

225
00:16:05,040 --> 00:16:07,199
Ia satu kompilasi
berjudul "A Circle of Friends".

226
00:16:07,560 --> 00:16:09,759
Ketika itu, saya paling suka
Spiral Kinetic Circus.

227
00:16:10,919 --> 00:16:15,240
Ketika itu, ada Fathul dan Azmir.
Maksud saya Numlok.

228
00:16:16,040 --> 00:16:19,240
Azmir kata dalam lagu "Iris"...

229
00:16:19,560 --> 00:16:21,640
...dia dan Fathul
menyanyi bersama.

230
00:16:21,759 --> 00:16:24,120
Saya tanya Radhi tempoh hari.
Dia kata ya, nyanyi berdua.

231
00:16:24,240 --> 00:16:25,879
Sebab itu,
Spiral ketika itu lain...

232
00:16:26,000 --> 00:16:29,160
...berbanding Spiral yang Fathul
buat lagi apabila grunge naik.

233
00:16:29,280 --> 00:16:31,000
Saya tak begitu minat
Spiral yang itu.

234
00:16:31,120 --> 00:16:33,399
Tapi saya suka versi yang pertama.

235
00:16:41,400 --> 00:16:45,240
Memang gila. Orang Malaysia
boleh buat begini?

236
00:16:45,640 --> 00:16:50,640
Jadi, saya rasa itu antara
kompilasi pertama...

237
00:16:51,240 --> 00:16:53,559
...dunia underground Malaysia...

238
00:16:53,679 --> 00:16:58,719
...yang berpusatkan...

239
00:17:00,320 --> 00:17:02,040
...Restoran Kari
Kepala Ikan Hameed.

240
00:17:02,600 --> 00:17:07,480
Di Pasar Seni,
kita boleh nampak kewujudannya...

241
00:17:08,200 --> 00:17:11,519
...dalam tahun 1986 ke 1987.

242
00:17:12,320 --> 00:17:16,240
Kami dah mula melepak di situ.

243
00:17:17,040 --> 00:17:20,279
Sampai 1988. Di sana memang
banyak ahli kumpulan muzik.

244
00:17:20,680 --> 00:17:25,679
Budak-budak lain yang datang
akan pergi melepak di sana.

245
00:17:25,800 --> 00:17:28,559
Dari Pasar Seni, bawa balik rumah
dan melepak di rumah.

246
00:17:28,839 --> 00:17:30,320
Tapi mesti berjumpa di Pasar Seni.

247
00:17:30,440 --> 00:17:32,960
Dari pagi sampai pukul 10 malam,
kami memang di sana.

248
00:17:34,160 --> 00:17:38,520
Budak-budak yang datang
mesti kena ke Pasar Seni.

249
00:17:39,000 --> 00:17:41,000
Kena "daftar" nama.

250
00:17:41,400 --> 00:17:44,919
Kalau tak tahu Pasar Seni,
itu memang pelik.

251
00:17:45,040 --> 00:17:50,480
Sebenarnya, dah lama.
Saya ikut di Pasar Seni...

252
00:17:51,160 --> 00:17:54,640
...dalam awal 90-an.
Dalam 1991 atau 1002.

253
00:17:54,960 --> 00:17:58,280
Ketika itu, belum ada kumpulan.
Saya cuma ikut serta.

254
00:17:58,679 --> 00:18:03,040
Dulu, kami sangat menjaga
dan bangga...

255
00:18:03,480 --> 00:18:05,440
...dengan dunia
underground kami...

256
00:18:06,320 --> 00:18:10,639
...sampaikan kalau ada
anak-anak orang kaya datang...

257
00:18:10,759 --> 00:18:12,800
...pakai baju yang asli,...

258
00:18:12,920 --> 00:18:15,520
...dan baju T rock memang mahal
dan susah nak dapat...

259
00:18:15,799 --> 00:18:18,640
...melainkan ke Kompleks Pertama
dan beli di Pusat Muzik Victoria.

260
00:18:18,760 --> 00:18:20,359
Tapi harganya mahal.

261
00:18:20,759 --> 00:18:24,000
Jadi, anak-anak orang kaya
ada duit dan pakai baju asli.

262
00:18:24,280 --> 00:18:26,720
Kita akan tanya,
"Awak minat kumpulan ini?

263
00:18:26,839 --> 00:18:28,759
Namakan satu tajuk lagu."

264
00:18:29,519 --> 00:18:31,960
"Pergi. Awak berpura-pura.
Jangan datang lepak sini."

265
00:18:32,080 --> 00:18:34,240
Begitulah. Itu konsepnya.

266
00:18:34,559 --> 00:18:38,359
Tapi takut juga nak jalan
di Pasar Seni. Kita budak lagi.

267
00:18:38,480 --> 00:18:40,320
Kalau nak kena tipu,
bila-bila sahaja.

268
00:18:40,440 --> 00:18:43,240
Kena soal.
"Awak pakai baju ini."

269
00:18:43,360 --> 00:18:46,839
"Trek nombor lima lagu apa?"

270
00:18:47,839 --> 00:18:49,480
Bahaya!

271
00:18:49,600 --> 00:18:53,120
Siapa pakai baju metal?
Sebenarnya, kita cemburu.

272
00:18:53,960 --> 00:18:56,160
Budak ini pakai baju asli,
Slayer pula itu!

273
00:18:56,600 --> 00:19:00,480
Kita minat beria-ia
tapi tak mampu nak beli.

274
00:19:00,600 --> 00:19:02,640
Siapa mampu beli?
Harga RM90 ke RM100.

275
00:19:03,120 --> 00:19:05,799
Ketika itu, kalau diikutkan,
memang banyak muzik metal.

276
00:19:05,919 --> 00:19:10,480
Saya pun berpura-pura juga.
Beli baju Slayer.

277
00:19:12,840 --> 00:19:15,600
Tapi saya layan sedikit sahaja.
Cuma permulaan.

278
00:19:17,040 --> 00:19:18,680
Itu sahaja.

279
00:19:18,800 --> 00:19:22,400
Tapi gunalah kepandaian
untuk dapatkan baju mereka.

280
00:19:23,400 --> 00:19:26,240
Kita ajak bertukar-tukar baju
walhal baju kita murah.

281
00:19:26,359 --> 00:19:28,320
"Hei, bagus baju awak.
Jom tukar!"

282
00:19:28,440 --> 00:19:31,320
Mereka pun mungkin sebab minat.

283
00:19:31,439 --> 00:19:34,879
"Tiada masalah. Mari tukar, bang!"
Alhamdulillah. Dapat baju Slayer.

284
00:19:51,399 --> 00:19:54,880
Perkara yang seronok tentang KL
ialah Pasar Seni.

285
00:19:55,679 --> 00:19:59,719
Geng peminat metal.
Malah saya ponteng sekolah,...

286
00:20:00,760 --> 00:20:02,399
...datang ke KL
dan melepak di Pasar Seni.

287
00:20:03,560 --> 00:20:06,920
Naik bas dari Pulau Pinang
pukul sembilan pagi,...

288
00:20:07,040 --> 00:20:09,480
...dan sampai di sini
lebih kurang 11 ke 12 tengah hari.

289
00:20:09,960 --> 00:20:13,360
Apabila tengah hari, ada satu geng
melepak di atas Restoran Hameed.

290
00:20:13,480 --> 00:20:16,759
Saya tak ingat nama kedai itu.
Kami lepak situ, tapi meja jauh.

291
00:20:17,120 --> 00:20:20,960
Nampak Jaie, Joe Kidd,...

292
00:20:21,080 --> 00:20:23,200
...geng Infectious Maggot.

293
00:20:23,960 --> 00:20:26,160
Tapi nak dekat, kita rasa segan.

294
00:20:27,040 --> 00:20:28,960
Ollie yang.....

295
00:20:29,080 --> 00:20:32,120
Disebabkan saya kenal
Ollie sejak zaman kecil,...

296
00:20:32,240 --> 00:20:34,000
...dia ajak melepak.

297
00:20:34,320 --> 00:20:37,800
Dia perkenalkan kami.
"Mereka ada kumpulan dari Penang."

298
00:20:38,120 --> 00:20:40,960
Dari situ dapat kenalan.

299
00:20:41,440 --> 00:20:43,800
Rapat dengan...

300
00:20:45,720 --> 00:20:48,720
...Batak 18SGG...

301
00:20:49,040 --> 00:20:50,680
...dan geng Butterfingers.

302
00:20:51,480 --> 00:20:56,120
Mereka yang banyak tolong...

303
00:20:56,520 --> 00:20:59,879
...Blind Tribe dapatkan
persembahan di KL.

304
00:21:00,680 --> 00:21:05,639
Jadi, apabila kami dapat jumpa
dan saling kenal, berhubung...

305
00:21:05,759 --> 00:21:07,679
...dan bertukar demo.

306
00:21:07,800 --> 00:21:09,879
Demo pun dirakam cincai.

307
00:21:10,400 --> 00:21:12,720
Kami rakam di studio jamming...

308
00:21:12,840 --> 00:21:15,960
...dengan satu Walkman buruk...

309
00:21:16,080 --> 00:21:18,920
...rakam, janji boleh dengar,
kita sebarkan.

310
00:21:19,679 --> 00:21:23,320
Saya bernasib baik jumpa
orang yang betul...

311
00:21:23,440 --> 00:21:25,520
...di waktu dan tempat yang tepat.

312
00:21:27,080 --> 00:21:29,000
Saya berkenalan
dengan budak-budak Brickfields.

313
00:21:29,120 --> 00:21:31,399
Mereka ini agak pelik.

314
00:21:31,520 --> 00:21:33,240
Mereka peminat death metal...

315
00:21:33,960 --> 00:21:35,919
...tapi duduk dengan geng punk.

316
00:21:36,440 --> 00:21:40,040
Bayangkan, para peminat
death metal yang tulen...

317
00:21:40,960 --> 00:21:44,839
...melepak makan budu,
ikan kering,...

318
00:21:45,560 --> 00:21:48,200
...ikan bilis, nasi, sayur
dengan air...

319
00:21:49,040 --> 00:21:51,680
...dan berkongsi dengan
budak-budak rock punk.

320
00:21:53,120 --> 00:21:57,160
Kalau ada konsert,
ada 50 pasang Dr. Martens.

321
00:21:58,160 --> 00:22:00,280
Dalam 50 ke 100 pasang.

322
00:22:00,880 --> 00:22:03,600
Budak-budak Singapura datang,
budak-budak Terengganu.

323
00:22:04,799 --> 00:22:08,240
Seorang peminat hardcore,...

324
00:22:08,359 --> 00:22:11,240
...seorang rasta jadian,...

325
00:22:11,360 --> 00:22:13,760
...ini metal, ini punk.

326
00:22:14,160 --> 00:22:15,680
Mereka semua duduk bersama.

327
00:22:15,799 --> 00:22:19,919
Itu yang menjadikannya
sangat seronok.

328
00:22:20,240 --> 00:22:22,000
Dunia underground mereka
memang terbaik.

329
00:22:23,000 --> 00:22:25,320
Kita boleh belajar macam-macam.

330
00:22:26,200 --> 00:22:30,480
Mereka tak kedekut.
Tak kedekut ilmu dan duit.

331
00:22:31,320 --> 00:22:35,799
Rumah ini melahirkan kumpulan
yang bernama Sil-Khannaz.

332
00:22:38,120 --> 00:22:40,480
Maksud saya Sil-Khannaz
datang dari Perlis...

333
00:22:40,599 --> 00:22:43,720
...tapi bertapak di sini.
Sil-Khannaz, Silent Death...

334
00:22:44,680 --> 00:22:47,679
...Koffin Kanser dan juga
Republic of Brickfields.

335
00:22:48,720 --> 00:22:52,400
Rumah ini namanya
121 Brickfields.

336
00:22:52,960 --> 00:22:54,480
Maksud saya, nombornya.

337
00:23:03,399 --> 00:23:07,439
Okey, mari kita buat jelajah mini
di rumah 121-C ini.

338
00:23:07,879 --> 00:23:10,879
Jadi, saya akan tunjukkan
serba sedikit.

339
00:23:11,480 --> 00:23:17,320
Bilik di depan ini
bekas penghuninya seperti...

340
00:23:18,760 --> 00:23:22,040
...para pemain Carburetor Dung.

341
00:23:22,360 --> 00:23:26,640
Sekarang saya tinggal di sini,
hampir 21 tahun.

342
00:23:27,759 --> 00:23:29,799
Jadi, bilik ini.....

343
00:23:30,440 --> 00:23:32,640
Bilik berhantu ini.

344
00:23:33,240 --> 00:23:38,960
Dulu ahli Sil-Khannaz,
CD dan Jaie.

345
00:23:39,359 --> 00:23:42,800
Ada ramai lagi.
Di belakang ini pula.....

346
00:23:50,120 --> 00:23:53,120
Bilik ini dah kosong.
Dulu bilik ini...

347
00:23:54,960 --> 00:23:56,919
...bilik ahli Mutilation.

348
00:23:57,879 --> 00:23:59,519
Tang pun pernah tinggal di sini.

349
00:23:59,639 --> 00:24:01,800
Ya, bilik ini.
Tengok dah jadi bilik apa?

350
00:24:02,480 --> 00:24:04,240
Bilik ini kosong.
Tiada sesiapa duduk.

351
00:24:04,519 --> 00:24:07,399
Sesiapa datang nak duduk sini,
marilah. Bersihkan sendiri.

352
00:24:07,840 --> 00:24:09,600
Anda semua dipersilakan.

353
00:24:10,200 --> 00:24:11,879
Jadi, ini bilik Naim.

354
00:24:12,000 --> 00:24:15,080
Dia orang paling lama
tinggal di 121-C.

355
00:24:16,240 --> 00:24:18,920
Kalau ada persembahan,
20 ke 30 orang tidur sini...

356
00:24:19,040 --> 00:24:21,279
...sampai ke depan.
Esok pagi, bangun pukul tujuh,...

357
00:24:21,399 --> 00:24:23,120
...semua dah pergi.

358
00:24:23,240 --> 00:24:28,879
Ini blok cetakan dari tahun...

359
00:24:29,400 --> 00:24:34,160
...1986 atau 1988,
ketika Naim mula buat cetakan.

360
00:24:34,519 --> 00:24:36,600
Semua blok ini masih kekal.

361
00:24:36,720 --> 00:24:39,359
Ada Kugiran Tepi Pantai.....

362
00:24:39,640 --> 00:24:43,879
Jadi, itulah serba sedikit
jelajah rumah bersejarah ini.

363
00:24:44,000 --> 00:24:45,759
Ingat, 121-C!

364
00:24:46,559 --> 00:24:49,120
Legenda terus hidup.

365
00:24:51,000 --> 00:24:54,280
Dalam peti surat rumah ini
akan ada sampul surat.

366
00:24:55,080 --> 00:24:58,759
Dalam sampul surat itu
akan ada kaset.

367
00:24:59,080 --> 00:25:00,920
Adakalanya, ada duit tunai.

368
00:25:01,879 --> 00:25:05,360
Adakalanya, duit dolar
dan juga euro.

369
00:25:07,080 --> 00:25:10,639
Ada Deutsch Mark.
Mana-mana sahajalah.

370
00:25:11,480 --> 00:25:14,240
Semuanya untuk jual beli kaset.

371
00:25:14,879 --> 00:25:17,080
Saya suka melepak
di rumah mereka.

372
00:25:17,599 --> 00:25:19,000
Mereka alu-alukan
bila-bila sahaja.

373
00:25:19,120 --> 00:25:21,960
Kalau sampai dari Pulau Pinang,...

374
00:25:22,280 --> 00:25:24,400
...datang situ pukul tiga
atau empat pagi pun okey.

375
00:25:24,680 --> 00:25:27,359
Ketuk sahaja. Mereka buka.
"Nak tidur? Pandai-pandailah."

376
00:25:27,759 --> 00:25:29,879
Dunia underground Brickfields
memang...

377
00:25:30,640 --> 00:25:32,480
...buat saya jadi.....

378
00:25:32,600 --> 00:25:34,320
Seronok betul hidup mereka.

379
00:25:34,440 --> 00:25:37,679
Memang rock and roll
sepanjang malam.

380
00:25:38,279 --> 00:25:39,839
Saya nak jadi macam mereka.

381
00:28:55,000 --> 00:28:56,600
Tahun 1991...

382
00:28:57,439 --> 00:28:59,799
...dunia yang berbeza.
Satu dunia yang lain.

383
00:29:00,440 --> 00:29:03,200
Saya rasa sebab ketika itu...

384
00:29:06,480 --> 00:29:08,799
...kami dapat rasa
sesuatu yang baharu.

385
00:29:11,040 --> 00:29:13,120
Pada tahun 1991,
tak banyak boleh dibuat.

386
00:29:13,639 --> 00:29:16,559
Jadi, sama ada
kita main snuker.....

387
00:29:16,679 --> 00:29:19,000
Tak ada aktiviti berbasikal.

388
00:29:19,120 --> 00:29:21,439
Untuk budak-budak macam kami,...

389
00:29:21,560 --> 00:29:24,320
...yang sukakan muzik...

390
00:29:24,440 --> 00:29:26,359
...dan sukakan gaya hidup lain,...

391
00:29:27,319 --> 00:29:30,400
...jawapannya cuma jamming.

392
00:29:31,120 --> 00:29:33,040
Pada suatu petang,
kami pergi tonton wayang.

393
00:29:33,319 --> 00:29:36,640
Ketika itu, hiburan kami
wayang, makan, dan jamming.

394
00:29:37,560 --> 00:29:40,480
Biasalah, tahun 90-an.
Tak boleh pergi main snuker.

395
00:29:40,599 --> 00:29:43,080
Kalau pakai baju sekolah,
kena tangkap.

396
00:29:43,480 --> 00:29:45,080
Wayang masih boleh.

397
00:29:45,759 --> 00:29:48,320
Ketika itu, kumpulan saya
ada lima orang ahli.

398
00:29:48,440 --> 00:29:51,279
Ada dua tiga orang lagi main
gitar bes. Saya main gitar irama.

399
00:29:51,759 --> 00:29:53,240
Saya menyanyi juga.

400
00:29:53,360 --> 00:29:55,280
Kami juga ada penyanyi lain.

401
00:29:55,399 --> 00:29:57,160
Kadak main gitar utama.

402
00:29:57,839 --> 00:29:59,360
Begitulah kisahnya.

403
00:29:59,480 --> 00:30:02,200
Tapi ketika itu,
di petang yang hening itu,...

404
00:30:02,319 --> 00:30:04,599
...saya keluar bersama
Kalai dan Kadak bertiga.

405
00:30:04,960 --> 00:30:07,639
Balik dari menonton wayang,
kami lalu tempat jamming.

406
00:30:07,760 --> 00:30:10,679
Saya rasa Kalai yang beri idea.

407
00:30:10,799 --> 00:30:12,640
"Jom pergi jamming.
Kita bertiga pun boleh."

408
00:30:13,240 --> 00:30:16,559
Alamak. Ketika itu,
isunya bukan nak ada semua ahli.

409
00:30:16,679 --> 00:30:18,360
Ini masalah duit.

410
00:30:18,640 --> 00:30:21,640
Bertiga bermaksud setiap seorang
kena bayar banyak.

411
00:30:21,759 --> 00:30:24,400
"Jangan risau. Nanti saya bayar."

412
00:30:25,639 --> 00:30:27,960
Di situlah permulaan Butterfingers
pada pendapat saya.

413
00:30:28,519 --> 00:30:31,360
Jadi, kami pun main muzik.
Saya perasan macam Kurt Cobain.

414
00:30:31,639 --> 00:30:34,320
Saya nak main gitar.
Kadak pula nak main bes.

415
00:30:34,679 --> 00:30:37,159
"Saya nak cuba main bes."
Jadi, dia pun main bes.

416
00:30:37,280 --> 00:30:40,360
Kami main lagu "Come As You Are",
"Aneurysm",...

417
00:30:41,240 --> 00:30:44,399
...dan sudah tentu
"Smells Like Teen Spirit".

418
00:30:44,759 --> 00:30:47,799
Siap pakai distortion.
Gaya saya macam Kurt Cobain...

419
00:30:47,919 --> 00:30:50,919
...dengan feedback semua itu.

420
00:30:51,240 --> 00:30:53,280
Jadi, saya menyanyi.
Kalai pula main dram.

421
00:30:53,400 --> 00:30:58,240
Apabila kami keluar,
ada dua tiga orang Kuala Kangsar.

422
00:30:59,240 --> 00:31:01,639
"Kamu ini budak sekolah?"

423
00:31:02,160 --> 00:31:06,280
"Kamu kena buat demo."
Tapi orang Kuala nadanya tinggi.

424
00:31:06,640 --> 00:31:08,879
"Kamu kena buat demo."

425
00:31:09,000 --> 00:31:12,240
"Yakah?" soal Kalai.
"Sedaplah."

426
00:31:12,720 --> 00:31:16,320
Pengalaman kami rakam demo,
kami rakam di.....

427
00:31:16,440 --> 00:31:19,399
Pertama kali di Downbeat Studio.
Studio itu...

428
00:31:19,879 --> 00:31:22,639
...terletak di Kompleks Wilayah.

429
00:31:23,879 --> 00:31:27,600
Studionya santai. Ada lelaki
dengan rambut gaya rock...

430
00:31:28,080 --> 00:31:33,960
...dengan rokok Gudang Garam,
dan seluar ketat corak harimau.

431
00:31:34,320 --> 00:31:38,600
Begini. Kami datang,
"Bang, nak jamming!"

432
00:31:39,560 --> 00:31:41,599
Dia hisap rokok kereteknya,...

433
00:31:41,719 --> 00:31:45,240
...dengan gaya rock...

434
00:31:45,359 --> 00:31:48,040
...dengan seluar ketat
corak harimau.

435
00:31:48,440 --> 00:31:51,720
Setiap minggu seluar yang sama.
Macam tak ada seluar lain.

436
00:31:53,960 --> 00:31:56,759
Gaya memang peminat rock tegar.

437
00:31:56,879 --> 00:31:59,080
Letak duit atas kaunter, masuk.

438
00:31:59,200 --> 00:32:01,840
Semasa kami rakam
demo pertama,...

439
00:32:02,399 --> 00:32:05,599
...bukan dia jurutera rakam bunyi.
"Okey, kamu nak rakam?

440
00:32:06,080 --> 00:32:10,200
Nak rakam demo?
Abang panggil jurutera bunyi."

441
00:32:10,320 --> 00:32:13,000
Tak habis-habis
dengan rokok keretek.

442
00:32:13,639 --> 00:32:16,639
Kami ke Studio Amerah
di Kompleks Pertama...

443
00:32:17,200 --> 00:32:19,159
...di Kompleks Wilayah,...

444
00:32:20,120 --> 00:32:22,080
...di Wasiat,...

445
00:32:23,080 --> 00:32:25,159
...maksud saya studio jamming.

446
00:32:25,879 --> 00:32:28,559
Kami pergi merata-rata.

447
00:32:28,679 --> 00:32:33,200
Jadi, kami akan rakam
dengan mesin 4-track.

448
00:32:33,319 --> 00:32:36,320
Kami akan rakam gitar,
dan kemudian bes.

449
00:32:41,960 --> 00:32:43,639
Memang seronok.

450
00:32:43,760 --> 00:32:47,480
Nama pun analog.
Kena berlatih betul-betul...

451
00:32:47,599 --> 00:32:49,760
...sebab kita tak nak
ulang semula. Takut salah.

452
00:32:50,720 --> 00:32:52,719
Kalau salah,
kena ulang balik dari awal.

453
00:32:53,759 --> 00:32:55,360
Kena rakam semula.

454
00:32:57,720 --> 00:33:01,320
Jadi memang okey.
Kami akan bangun pagi...

455
00:33:01,439 --> 00:33:03,839
...dan alih sunting
sebanyak yang dapat.

456
00:33:03,960 --> 00:33:06,680
Adakalanya dapat dua tiga keping.
Kemudian dijual.

457
00:33:08,160 --> 00:33:09,919
Jual, bertukar-tukar,...

458
00:33:10,200 --> 00:33:11,759
...sampai ke luar negara.

459
00:33:13,480 --> 00:33:17,160
Kaset yang kami beli
ialah kaset album yang tak laku.

460
00:33:17,280 --> 00:33:19,480
Kami beli di Jalan Petaling.

461
00:33:20,839 --> 00:33:22,440
Kami beli di Jalan Petaling.

462
00:33:22,719 --> 00:33:26,520
Contohnya, ada album
penyanyi bernama Kamal.

463
00:33:27,600 --> 00:33:30,480
Kami beli banyak-banyak.

464
00:33:30,600 --> 00:33:34,160
Biasanya album itu di kedai
dijual harga RM9 ke RM11.

465
00:33:34,280 --> 00:33:36,640
Kalau tak laku,
mereka jual 50 sen.

466
00:33:36,760 --> 00:33:39,080
Jadi kami pun beli.
Balik rumah, kami kikis.

467
00:33:39,359 --> 00:33:41,759
Kalau malas nak kikis,
kami tampal sahaja.

468
00:33:42,080 --> 00:33:46,480
Kami buat banyak salinan
dan tampal atas nama Kamal.

469
00:33:47,280 --> 00:33:50,279
Sesiapa yang rajin kopek
akan tahu.

470
00:33:50,399 --> 00:33:54,760
"Radhi, awak buat apa
dengan album ini? Siapa Kamal?"

471
00:33:55,040 --> 00:33:58,040
Adakalanya, kami tak sempat
nak padam bahagian belakang...

472
00:33:58,160 --> 00:34:00,480
...dan tiba-tiba
lagu Kamal keluar.

473
00:34:00,600 --> 00:34:04,120
Orang tanya, "Lagu siapa ini?"
"Maaflah. Kami....."

474
00:34:04,639 --> 00:34:10,040
Bayangkan, kami masih belajar.
Tak ada duit nak beli pita Sony.

475
00:34:10,160 --> 00:34:13,159
Saya rasa paling membantu
ialah edaran bunyi. Demo itu.

476
00:34:13,840 --> 00:34:15,520
Saya berterima kasih kepada Radhi.

477
00:34:15,640 --> 00:34:17,519
Saya ada cakap dengan Radhi...

478
00:34:17,639 --> 00:34:20,919
...kami dapat tahu tentang
demo fotostat ini sebab demo awak.

479
00:34:21,439 --> 00:34:23,440
Old Automatic Garbage.
Dia dan Qi kata, "Yalah?"

480
00:34:23,559 --> 00:34:27,160
Saya ke Sungei Wang,
Fishbone, 1993.

481
00:34:27,759 --> 00:34:30,800
Saya nampak demo fotostat itu.

482
00:34:30,920 --> 00:34:33,080
Saya rasa ada gambar perempuan,
tapi fotostat.

483
00:34:33,200 --> 00:34:35,120
"Apa ini?"
Pekerja Fishbone kata...

484
00:34:35,919 --> 00:34:39,960
..."Hei, bro".
Bukan bro. Itu zaman lain.

485
00:34:40,599 --> 00:34:43,800
"Hei, mat."
Bro istilah zaman sekarang.

486
00:34:44,200 --> 00:34:45,919
Dulu tak guna bro.

487
00:34:46,320 --> 00:34:50,240
"Eh, ini kumpulan tempatan."
"Yakah?"

488
00:34:50,600 --> 00:34:54,120
"Ini panggil apa?"
"Ini yang kita panggil pita demo."

489
00:34:54,720 --> 00:34:57,240
Jadi, kami pun beli.
Mungkin RM7 atau RM10.

490
00:34:58,480 --> 00:35:00,240
Saya bawa balik ke Kuala Kangsar.

491
00:35:00,960 --> 00:35:03,960
Kami ada satu kafeteria.
Bukan kafe hipster.

492
00:35:04,080 --> 00:35:08,160
Tapi macam rumah kampung.
Boleh beli air sirap 10 sen.

493
00:35:08,720 --> 00:35:11,240
Kami akan melepak di situ
dengan Walkman.

494
00:35:11,360 --> 00:35:13,080
Dengar album.

495
00:35:13,639 --> 00:35:16,679
"Hei, saya ada bawa demo
kumpulan tempatan."

496
00:35:17,639 --> 00:35:20,640
Sambil dengar, mereka kata,
"Awak pun kena buat, Loque."

497
00:35:20,759 --> 00:35:24,720
Ini masa yang sama kami dengar
orang Kuala suruh buat demo.

498
00:35:24,840 --> 00:35:27,520
Jadi, waktu itulah.
Demo ini pita demo.

499
00:35:27,839 --> 00:35:30,680
Sesuatu yang boleh dibuat.

500
00:35:31,439 --> 00:35:34,000
Jadi, apabila saya dengar,
terus dapat ilham.

501
00:35:34,480 --> 00:35:38,640
Kami ada hubungan baik dengan...

502
00:35:39,040 --> 00:35:42,880
...seorang wanita tua
di Pusat Muzik Victoria.

503
00:35:43,480 --> 00:35:47,080
Ia sebuah kedai CD dan kaset
di Sungei Wang.

504
00:35:47,200 --> 00:35:50,040
Kedai itu sangat terkenal
kalau nak cari album susah jumpa.

505
00:35:50,160 --> 00:35:53,120
Saya tak ingat
nama wanita tua itu.

506
00:35:53,240 --> 00:35:55,159
Tapi dia memang baik.

507
00:35:56,640 --> 00:35:59,879
Kami buat perjanjian dengan dia.
"Ini demo kami."

508
00:36:00,160 --> 00:36:02,520
Tapi dia tak tahu.
"Ini apa?"

509
00:36:02,919 --> 00:36:07,120
"Album tempatan?"
"Bukan album. Ini demo."

510
00:36:07,760 --> 00:36:10,759
Jadi, sebenarnya,
apabila kami perkenalkan demo...

511
00:36:10,879 --> 00:36:14,319
...itu kali pertama dia tahu
ada benda begini.

512
00:36:14,839 --> 00:36:16,599
Jadi, dia kata, "Okey."

513
00:36:16,719 --> 00:36:19,960
Jadi, kami letak demo di situ.
Kami letak di kaunter.

514
00:36:20,600 --> 00:36:24,440
Ketika itu boleh cari macam-macam.
Mereka ada satu bahagian...

515
00:36:25,240 --> 00:36:29,360
...dengan semua
kumpulan underground Malaysia.

516
00:36:30,120 --> 00:36:32,240
Penuh satu bahagian.
Kita boleh pilih.

517
00:36:32,359 --> 00:36:35,519
Semua muka depan begini.
Semuanya fotostat.

518
00:36:35,639 --> 00:36:39,120
Tapi kumpulan yang ada duit,
muka depannya ada warna.

519
00:36:39,240 --> 00:36:42,200
Setiap minggu kami akan periksa
jumlah yang terjual.

520
00:36:42,320 --> 00:36:45,040
Memang tak banyak,
tapi kalau nampak mat salih...

521
00:36:45,160 --> 00:36:47,679
...datang masuk kedai,
kami akan kata,...

522
00:36:47,799 --> 00:36:50,640
..."Hai, kami dari Malaysia.
Ini kumpulan kami, OAG."

523
00:36:50,759 --> 00:36:52,679
Kami bangga, sebab ketika itu...

524
00:36:52,799 --> 00:36:57,160
...Tahun Melawat Malaysia.
Seingat saya 1993.

525
00:36:58,320 --> 00:37:00,120
Kita pasarkan kepada kawan-kawan.

526
00:37:01,199 --> 00:37:03,759
Tiada saluran sepatutnya.

527
00:37:03,879 --> 00:37:05,919
Kita cuma sebarkan pada kawan.
Sebenarnya...

528
00:37:06,320 --> 00:37:08,919
...tak bermula dengan pemasaran.
Lebih kepada "Hei, nak dengar?"

529
00:37:09,520 --> 00:37:11,480
Mereka pun dengar.
"Boleh tahan juga!"

530
00:37:11,599 --> 00:37:13,159
Mereka sebar dan edarkan.

531
00:37:13,280 --> 00:37:16,160
Kosnya juga...

532
00:37:16,280 --> 00:37:19,360
...alih sunting kaset
dan bahan untuk cetak.

533
00:37:20,520 --> 00:37:23,200
Jadi, sebab itu kasetnya murah.

534
00:37:23,919 --> 00:37:25,639
RM5 pun dah boleh jual.

535
00:37:26,160 --> 00:37:30,000
Ini dikira permulaan.

536
00:37:30,120 --> 00:37:32,480
Ini demo pertama kami.

537
00:37:32,600 --> 00:37:36,360
Kami kongsi demo dengan
Spiral Kinetic Circus. Fathul.

538
00:37:39,240 --> 00:37:42,520
Senang cerita,
apabila kami dah.....

539
00:37:43,679 --> 00:37:48,080
Mungkin nama dah mula dikenali
dan mula dijemput main muzik,...

540
00:37:49,240 --> 00:37:51,319
...kami perlu ada karya.

541
00:37:52,280 --> 00:37:57,279
Jadi, kami buat demo.
Paling tidak, orang boleh beli...

542
00:37:57,600 --> 00:37:59,280
...simpan dan dengar.

543
00:37:59,400 --> 00:38:01,919
Sebelum pergi persembahan,
mereka dah tahu lagu kami.

544
00:38:02,040 --> 00:38:05,040
Kami rakam secara langsung
di dua buah tempat.

545
00:38:06,880 --> 00:38:09,680
Pertama sekali di ESE,
Bach & Traz di Bangsar.

546
00:38:10,759 --> 00:38:14,799
Tiga lagu. Dua lagu lagi
di studio Ajin di Brickfields.

547
00:38:15,439 --> 00:38:18,440
Lima buah lagu pada tahun 1996.
-1995.

548
00:38:18,560 --> 00:38:20,200
1995.

549
00:38:20,960 --> 00:38:25,159
Tapi pada zaman itu,
kalau kumpulan underground...

550
00:38:25,800 --> 00:38:29,759
...kena buat demo. Macam lesen
untuk buat persembahan.

551
00:38:30,640 --> 00:38:33,839
Tanpa demo, kita cuma...

552
00:38:33,960 --> 00:38:37,080
...kumpulan yang jamming
di studio untuk berseronok.

553
00:38:53,120 --> 00:38:55,199
Assalamualaikum.
Saya Ejad dari Melaka.

554
00:38:55,679 --> 00:38:59,400
Hari ini saya nak tunjuk
koleksi kaset dan CD...

555
00:38:59,919 --> 00:39:03,720
...era 90-an,
dari hujung 90-an ke 2000.

556
00:39:04,400 --> 00:39:08,759
Di antara semua ini,
saya pilih demo Butterfingers.

557
00:39:09,600 --> 00:39:12,800
"12 Goats, 6 Oranges
and 2 Angels".

558
00:39:13,240 --> 00:39:16,360
Walaupun tiada kaset,
masih lagi kulit asal...

559
00:39:16,480 --> 00:39:18,600
...yang saya dapatkan
daripada kru Butterfingers.

560
00:39:19,040 --> 00:39:20,560
Dia beri saya satu salinan.

561
00:39:23,440 --> 00:39:27,480
Satu lagi kaset Dead Mushroom.

562
00:39:28,320 --> 00:39:30,560
Masih dalam keadaan baik.
Sembilan persepuluh.

563
00:39:31,199 --> 00:39:33,839
Saya beli pada tahun 1997
dan masih simpan.

564
00:39:34,759 --> 00:39:36,840
Sama juga dengan ini.
FLU dan Motherland.

565
00:39:37,560 --> 00:39:40,719
BB Noise. Ini di antara
kumpulan yang saya minat.

566
00:39:53,759 --> 00:39:57,640
Bercakap tentang persembahan
20 tahun yang lalu,...

567
00:39:57,759 --> 00:40:01,960
...datang persembahan tiap minggu
macam kemestian dan kewajipan.

568
00:40:02,080 --> 00:40:04,759
Itu aktiviti era 90-an.

569
00:40:04,879 --> 00:40:08,399
Tahun 1994.

570
00:40:08,520 --> 00:40:13,960
Ketika itu saya tonton OAG
dan The Pilgrims.

571
00:40:14,960 --> 00:40:16,679
Saya ingat lagi
persembahan The Pilgrims.

572
00:40:20,160 --> 00:40:22,120
Kalau kami adakan persembahan,...

573
00:40:22,240 --> 00:40:24,520
...ada 50 orang dari Ipoh
ramai datang naik kereta api.

574
00:40:25,600 --> 00:40:27,799
Nak pergi mana lagi
selepas persembahan?

575
00:40:28,320 --> 00:40:30,520
Balik sini.
Esok pagi hilang.

576
00:40:30,640 --> 00:40:32,919
Memang semua orang teruja.

577
00:40:33,040 --> 00:40:35,240
Semua bersungguh. Kalau ada
persembahan hujung bulan...

578
00:40:35,599 --> 00:40:38,359
...semua tak sabar nak pergi.

579
00:40:39,160 --> 00:40:41,280
Itu yang seronok.
Tapi sekarang,...

580
00:40:41,400 --> 00:40:43,439
...hari ini ada persembahan,
pada hari yang sama...

581
00:40:43,560 --> 00:40:47,839
...ada di Damansara.
Ada di mana-mana.

582
00:40:48,160 --> 00:40:50,520
Itu bagus sebab ia dah berkembang.

583
00:40:50,960 --> 00:40:53,160
Cuma orang ramai
tak berkumpul setempat.

584
00:40:53,280 --> 00:40:57,720
Dulu semua orang pergi satu tempat
sebab itu sahaja yang ada.

585
00:40:58,280 --> 00:41:02,279
Sama ada punk, metal,
semua orang ke satu tempat.

586
00:41:02,399 --> 00:41:05,280
Jadi, ada kepelbagaian.
Semua orang ke sana.

587
00:41:05,400 --> 00:41:10,519
Persembahan kecil juga
dah jadi keperluan setiap minggu.

588
00:41:10,639 --> 00:41:14,839
Ketika itu, setiap minggu
ada persembahan di Piccadilly.

589
00:41:15,520 --> 00:41:19,360
Kita nampak perubahan daripada...

590
00:41:20,640 --> 00:41:24,160
...tea dance
kepada persembahan kecil.

591
00:41:24,280 --> 00:41:26,200
Sebab saya memang...

592
00:41:26,839 --> 00:41:30,000
...pengikut tea dance
sebelum ada persembahan kecil.

593
00:41:30,120 --> 00:41:33,240
Itu semasa saya
tinggal di Kuala Lumpur.

594
00:41:33,680 --> 00:41:37,439
Tea dance Piccadilly setiap minggu
memang satu...

595
00:41:38,040 --> 00:41:40,120
...kemestian bagi remaja.

596
00:41:40,240 --> 00:41:43,159
Jadi, saya nampak perubahan
dari tea dance itu.

597
00:41:43,520 --> 00:41:48,560
Tauke kata tea dance
sudah tak laku.

598
00:41:49,199 --> 00:41:52,120
Sudah ada satu.....

599
00:41:52,400 --> 00:41:54,600
Satu gerakan baharu.

600
00:41:54,720 --> 00:41:58,599
Ketika itu, tiba-tiba ada
persembahan kecil setiap minggu.

601
00:41:58,919 --> 00:42:01,080
Sebenarnya, ketika itu...

602
00:42:01,800 --> 00:42:05,320
...Tang yang berani
ambil risiko...

603
00:42:05,440 --> 00:42:07,399
...untuk jumpa tauke tea dance.

604
00:42:07,520 --> 00:42:09,640
Tang pun selalu
pergi tea dance sebelum itu.

605
00:42:09,960 --> 00:42:13,360
Jadi, dia berani...

606
00:42:14,960 --> 00:42:18,600
...meyakinkan tauke itu.
Dia kata, "Okey, saya....."

607
00:42:19,320 --> 00:42:21,799
Apa dia kata, ya?

608
00:42:21,919 --> 00:42:27,439
"Kalau persembahan kecil
boleh penuhkan lokasi,...

609
00:42:27,720 --> 00:42:29,679
Mereka ada jual tiket sedikit.

610
00:42:30,240 --> 00:42:34,040
...saya akan benarkan awak
buat lagi minggu seterusnya."

611
00:42:34,160 --> 00:42:36,240
Sekali buat sahaja.

612
00:42:37,320 --> 00:42:40,320
Memang meletup tempat itu.

613
00:42:41,160 --> 00:42:44,359
Jadi, daripada tea dance
menjadi persembahan.

614
00:42:44,480 --> 00:42:47,839
Bayangkan satu perubahan
yang aneh.

615
00:42:47,960 --> 00:42:50,839
Orang yang pergi tea dance
terpaksa tonton persembahan.

616
00:42:51,319 --> 00:42:53,839
Sebab mereka tak ada
tempat lain nak pergi.

617
00:42:53,960 --> 00:42:56,080
Memang mereka ke situ
setiap Sabtu dan Ahad.

618
00:42:56,640 --> 00:43:01,520
Jadi aura ketika itu memang gila.

619
00:43:01,919 --> 00:43:03,839
Memang terbaik.

620
00:43:04,360 --> 00:43:05,919
Tak.....

621
00:43:06,040 --> 00:43:07,480
Selagi ada!

622
00:43:07,600 --> 00:43:11,320
Sebulan dua sebelum persembahan,
kami sebarkan lembar iklan.

623
00:43:12,040 --> 00:43:15,919
Beri satu lembaran iklan,
semua orang buat salinan.

624
00:43:16,360 --> 00:43:19,840
Ketika itu, lima sen sahaja.
Kalau depan belakang, 10 sen.

625
00:43:20,120 --> 00:43:22,879
Jadi, setiap seorang
beri RM1 atau RM2...

626
00:43:23,000 --> 00:43:25,520
...dah dapat banyak.
Orang dapat dan sebarkan.

627
00:43:25,639 --> 00:43:27,439
Sudah macam
Pemasaran Berbilang Aras.

628
00:43:27,799 --> 00:43:29,400
Jadi, ia terus disebar
dan jadi banyak.

629
00:43:29,519 --> 00:43:31,480
Pada hari persembahan,
boleh nampak.

630
00:43:33,720 --> 00:43:37,840
Paling tidak, ketika itu
ada 800 ke 1,000 orang.

631
00:43:38,200 --> 00:43:41,280
Kalau tengok persembahan,
seperti Infectious Maggots,...

632
00:43:41,400 --> 00:43:44,000
...Fathul menari macam di kelab.
Siap buat split.

633
00:43:45,839 --> 00:43:48,120
Saya tengok dan rasa,
"Memang gila!"

634
00:43:49,159 --> 00:43:51,279
Saya ada dua buah kumpulan.

635
00:43:51,399 --> 00:43:55,560
Satu terlalu lembut.

636
00:43:56,279 --> 00:43:58,599
Jenis kumpulan indie shoegaze.

637
00:44:00,400 --> 00:44:02,520
Satu kumpulan lagi...

638
00:44:03,120 --> 00:44:04,919
...jenis yang ganas.

639
00:44:05,040 --> 00:44:09,200
Saya dengar Throbbing Gristle,
Ministry.

640
00:44:09,600 --> 00:44:13,520
Kalau Pulau Pinang atau utara,
memang sangat suka metal.

641
00:44:13,879 --> 00:44:18,880
Kalau di Ipoh,
mereka suka Athotorgh,...

642
00:44:20,720 --> 00:44:24,800
...Vociferation, dan macam-macam.

643
00:44:24,920 --> 00:44:28,440
Kemudian ada pula
Brain Dead dari Taiping.

644
00:44:28,839 --> 00:44:33,240
Naik ke atas, ada Mandatory.
Pulau Pinang ada Graveless,...

645
00:44:33,799 --> 00:44:35,799
...Incubated Factory.

646
00:44:36,080 --> 00:44:41,160
Pada era 90-an,
kebanyakan persembahan...

647
00:44:42,360 --> 00:44:48,120
...mesti di Pulau Pinang,
Ipoh, atau Taiping.

648
00:44:48,520 --> 00:44:51,480
Alor Setar ke atas agak kurang.

649
00:44:52,000 --> 00:44:56,600
Jadi itu bermakna,
semua berhimpun di dua tempat ini.

650
00:44:56,720 --> 00:44:59,200
Kalau ada persembahan,
senang dapat 1,000 penonton.

651
00:45:01,000 --> 00:45:04,000
Boleh tengok macam-macam jenis.
Ada yang bersolek dari rumah.

652
00:45:06,200 --> 00:45:08,000
Itu memang hebat.

653
00:45:08,640 --> 00:45:12,160
Di Ipoh, saya biasa pergi
ke Dewan St. George.

654
00:45:12,600 --> 00:45:14,720
Dewan Bulan Sabit Merah,
St John.

655
00:45:15,680 --> 00:45:18,640
Tapi memang sentiasa dalam dewan.

656
00:45:18,760 --> 00:45:21,680
Sebab itu seronok.
-Dewan atau hall.

657
00:45:21,799 --> 00:45:24,000
Mesti penuh,
sebab jarang ada persembahan.

658
00:45:24,440 --> 00:45:26,680
Penuh dan bergema.

659
00:45:26,799 --> 00:45:30,360
Memang betul.
Bunyi itu memang begitu.

660
00:45:30,880 --> 00:45:33,600
Sekarang kalau lokasi makin kecil,
baru kami buat tertentu.

661
00:45:33,720 --> 00:45:35,440
Pada waktu itu,
asal ada bunyi dah cukup.

662
00:45:35,559 --> 00:45:38,600
Malah, enam tujuh bulan sekali
baru ada persembahan.

663
00:45:38,720 --> 00:45:40,719
Jadi, semua orang tak sabar.

664
00:45:41,879 --> 00:45:44,200
Boleh letak lembar iklan
di studio jamming sahaja.

665
00:45:44,319 --> 00:45:47,440
Tapi sekali buat persembahan,
dapat 500 ke 600 orang.

666
00:45:47,759 --> 00:45:49,800
Pada mulanya,
persembahan berlaku...

667
00:45:51,279 --> 00:45:54,080
...Piccadilly atau Kompleks S&M.

668
00:45:54,200 --> 00:45:55,600
Ini semua persembahan besar.

669
00:45:56,000 --> 00:45:59,679
Sebab mungkin penganjur tahu
cara untuk...

670
00:45:59,799 --> 00:46:02,799
...dapatkan permit dan semua itu.
Mereka tahu caranya.

671
00:46:04,160 --> 00:46:07,240
Disebabkan hanya beberapa orang
yang tahu caranya,...

672
00:46:07,360 --> 00:46:09,279
...dan hanya beberapa orang
ada kenalan,...

673
00:46:09,399 --> 00:46:11,679
...jadi, persembahan tak banyak.

674
00:46:11,799 --> 00:46:15,839
Mula-mula dulu,
dalam dunia hardcore,...

675
00:46:15,960 --> 00:46:20,480
...tak ada dunia tertentu.
Persembahan semua bercampur.

676
00:46:20,879 --> 00:46:22,960
Dulu, kami ke Piccadilly.

677
00:46:23,320 --> 00:46:27,839
Kalau di Ipoh,
Dewan Bulan Sabit Merah.

678
00:46:27,960 --> 00:46:29,919
Saya sekolah di Perak dulu.

679
00:46:32,839 --> 00:46:35,519
Saya tahu tentang kumpulan
macam Disaster Funhouse.

680
00:46:35,639 --> 00:46:37,600
Saya mula ikuti kumpulan
untuk ke KL.

681
00:46:39,480 --> 00:46:41,480
Ketika itu persembahan
belum bercampur, hingga...

682
00:46:41,599 --> 00:46:44,919
...di puncak 1996 dan 1997
apabila mereka dah mula...

683
00:46:45,399 --> 00:46:48,400
...buat persembahan hardcore
di Kafe Malibu.

684
00:46:49,320 --> 00:46:53,040
Saya paling tak boleh lupa
festival hardcore dua hari...

685
00:46:53,599 --> 00:46:58,000
...di Kafe Malibu.
Dunia hardcore besar ketika itu.

686
00:50:35,839 --> 00:50:40,160
Dulu macam biasa,
salah seorang penganjur...

687
00:50:40,280 --> 00:50:43,679
...yang biasa ialah Joe Kidd.

688
00:50:44,160 --> 00:50:46,120
Dia buat zine sendiri, Aedes.

689
00:50:46,240 --> 00:50:48,320
Ajis pula buat Vortex.

690
00:50:48,640 --> 00:50:53,599
Dari situ mereka bercerita
tentang kumpulan underground.

691
00:50:54,160 --> 00:50:56,480
Kenapa benda begini keluar?
Itu kerana kita...

692
00:50:56,600 --> 00:50:58,759
...tak dibantu
atau tak dapat sokongan.

693
00:50:58,879 --> 00:51:01,720
Memang takkan disokong
sebab kami tak ke mana-mana.

694
00:51:02,759 --> 00:51:05,040
Bukan tak ke mana-mana,
tapi tak nampak lagi bentuknya.

695
00:51:05,160 --> 00:51:09,120
Jadi, sudah tentu arus perdana
takkan pandang.

696
00:51:09,240 --> 00:51:13,560
Ketika itu juga tak macam sekarang
yang boleh buat sendiri semuanya.

697
00:51:14,480 --> 00:51:16,679
Boleh buat poster sendiri,
demo sendiri,...

698
00:51:17,040 --> 00:51:18,560
...rakaman sendiri.

699
00:51:18,680 --> 00:51:22,200
Dulu semua perlu ada duit.
Ada modal nak cetak.

700
00:51:22,599 --> 00:51:25,439
Semuanya analog.
Apatah lagi nak rakam lagu.

701
00:51:26,120 --> 00:51:27,720
Jadi, itu satu sebabnya...

702
00:51:28,000 --> 00:51:31,480
...zine menjadi tempat
untuk orang luahkan...

703
00:51:31,919 --> 00:51:34,639
...ideologi mereka
dan promosi kumpulan.

704
00:51:34,759 --> 00:51:38,399
Ia juga guna bahasa generasi
ketika itu. Generasi saya.

705
00:51:39,000 --> 00:51:43,280
Cara kami nak sebar mesej.
Macam media sosial sekarang.

706
00:51:43,560 --> 00:51:46,320
Dulu tak ada media sosial.
Itulah caranya.

707
00:51:48,640 --> 00:51:52,080
Ia bermula dengan
kumpulan underground...

708
00:51:52,480 --> 00:51:54,800
...atau kumpulan indie.

709
00:51:57,359 --> 00:52:00,280
Sebelum ada Butterfingers pun
mereka dah mulakan, bukan?

710
00:52:00,760 --> 00:52:02,480
Dengan Joe Kidd semua itu.

711
00:52:03,120 --> 00:52:04,719
Mereka benar-benar
gerakan underground.

712
00:52:05,960 --> 00:52:10,040
Mereka betul-betul tak mahu
sama langsung dengan.....

713
00:52:10,160 --> 00:52:12,960
Mungkin seperti M. Nasir,
Search, Wings, semua itu.

714
00:52:13,080 --> 00:52:15,000
Betul-betul ada paksi lain.

715
00:52:15,319 --> 00:52:18,200
Kumpulan Pasar Seni.
Infectious Maggots dan semua itu.

716
00:52:18,320 --> 00:52:20,200
Mungkin mereka ada
kisah mereka sendiri.

717
00:52:21,520 --> 00:52:23,639
Tapi untuk Butterfingers,
kami turut menumpang...

718
00:52:24,080 --> 00:52:26,680
...sebab kami pun
tak sertai arus perdana...

719
00:52:27,439 --> 00:52:30,400
...macam Search, Wings,
ataupun kumpulan era 90-an.

720
00:52:30,800 --> 00:52:35,280
Saya pun tak pasti
kumpulan yang popular ketika itu.

721
00:52:35,400 --> 00:52:38,480
Syarikat rakaman pun
tak pandang kami begitu.

722
00:52:39,160 --> 00:52:41,960
Kami rasa lebih dekat
dengan golongan Pasar Seni.

723
00:52:42,240 --> 00:52:45,319
Tapi tak juga sama
dengan golongan Pasar Seni.

724
00:52:45,439 --> 00:52:48,080
Sebab kami bukan betul-betul
datang dari gerakan underground.

725
00:52:48,640 --> 00:52:50,160
Falsafah pun lain.

726
00:52:50,279 --> 00:52:53,240
Mereka memang memperjuangkan
perkara yang diperjuangkan.

727
00:52:53,360 --> 00:52:57,319
Kami pula lebih kepada muzik
dan bunyi.

728
00:52:57,439 --> 00:52:59,320
Punk tapi bukan punk falsafah.

729
00:52:59,440 --> 00:53:02,040
Falsafah itu bermaksud langgamnya.

730
00:53:02,439 --> 00:53:05,120
Memang kami kumpulan punk
dari cara kami bermain muzik.

731
00:53:05,440 --> 00:53:08,879
Tapi mungkin lain
daripada Sex Pistols atau...

732
00:53:09,000 --> 00:53:12,240
...The Clash atau apa-apa
fahaman punk...

733
00:53:12,840 --> 00:53:14,799
...yang dunia underground
sudah fahami. Faham tak?

734
00:53:14,919 --> 00:53:17,960
Kami menghormatinya
tapi tak mahu ada kaitan.

735
00:53:18,720 --> 00:53:21,600
Itu bukan kami.
Kami nak buat muzik.

736
00:53:23,200 --> 00:53:26,600
Kebaikannya,
sedikit demi sedikit,...

737
00:53:28,120 --> 00:53:30,040
...tatkala muzik indie
mula beri impak...

738
00:53:30,840 --> 00:53:33,279
...mula adanya...

739
00:53:33,879 --> 00:53:35,759
...artikel akhbar
macam Blasting Concept...

740
00:53:35,879 --> 00:53:38,600
...yang sangat terkenal
di Malaysia.

741
00:53:38,720 --> 00:53:40,960
Sudah tentu, anda masuk akhbar.

742
00:53:41,080 --> 00:53:43,199
Apabila ia masuk akhbar,...

743
00:53:43,320 --> 00:53:45,560
...maka wujud saluran
paling baharu.

744
00:53:46,559 --> 00:53:50,520
Kalau dulu zine
hanya terbuka kepada...

745
00:53:50,960 --> 00:53:52,599
...orang yang tahu...

746
00:53:52,719 --> 00:53:55,040
...dan orang yang
pergi persembahan,...

747
00:53:55,159 --> 00:53:59,280
...dan orang yang ada
di kawasan zine itu dijual,...

748
00:54:00,520 --> 00:54:05,639
...apabila sudah ada liputan
dalam akhbar macam The Sun,...

749
00:54:06,600 --> 00:54:08,399
...maka satu negara dah tahu.

750
00:54:08,759 --> 00:54:11,120
Sebab itu saya fikir,
sampai ke hari ini,...

751
00:54:11,679 --> 00:54:16,719
...kadang-kadang banyak kumpulan
harapkan kejayaan...

752
00:54:18,200 --> 00:54:23,519
...melalui akhbar,
sebab ia dari zaman itu.

753
00:54:23,799 --> 00:54:27,560
Sebab semua kumpulan,
walaupun sedikit...

754
00:54:27,680 --> 00:54:30,800
...liputannya dalam akhbar
ketika itu,...

755
00:54:31,199 --> 00:54:33,560
...semuanya jadi kumpulan
yang orang kenal,...

756
00:54:34,000 --> 00:54:35,679
...yang disebut sampai sekarang.

757
00:54:36,000 --> 00:54:37,639
Adakalanya, ia agak lucu sebab...

758
00:54:37,919 --> 00:54:39,759
...orang akan kata,
"Saya kenal kumpulan ini!"

759
00:54:39,879 --> 00:54:42,720
Tapi dia tak kenal orangnya.
Hanya nama.

760
00:54:44,759 --> 00:54:48,760
Ada juga majalah macam ROTTW
yang membantu.

761
00:54:49,320 --> 00:54:51,399
Walaupun tak benar-benar
dalam dunia underground...

762
00:54:52,320 --> 00:54:54,080
...dan masih bercampur,...

763
00:54:55,600 --> 00:54:57,439
...saya berterima kasih
kepada Abang Rom.

764
00:54:58,120 --> 00:55:02,359
Terima kasih kepada mereka
yang cuba buat majalah.

765
00:55:02,960 --> 00:55:05,919
Apabila kita rangsang orang
untuk buat karya sendiri,...

766
00:55:06,040 --> 00:55:08,799
...kita cipta platform
untuk dia tampilkan diri.

767
00:55:09,319 --> 00:55:11,839
Maka lahirlah ROTTW.
Itulah tujuannya.

768
00:55:13,399 --> 00:55:17,040
Di situ kita beri ilmu,
dengan ilmu mereka berkembang.

769
00:55:18,680 --> 00:55:21,839
Maka lahir pelbagai jenis kumpulan
sehingga 2005, lahirlah.....

770
00:55:22,879 --> 00:55:26,240
Pada tahun 1992, lahirnya OAG...

771
00:55:26,839 --> 00:55:29,719
...dan pelbagai lagi.
Itu detik permulaan.

772
00:55:30,040 --> 00:55:33,200
Radhi OAG datang kedai
untuk beri demo.

773
00:55:35,320 --> 00:55:36,920
Tahun 1992.

774
00:55:37,040 --> 00:55:39,560
Saya lebih berminat
untuk maju ke depan,...

775
00:55:39,960 --> 00:55:41,480
...beri ilmu dan maju ke depan.

776
00:55:41,599 --> 00:55:44,600
Sesiapa yang nak ilmu
dan bahan bacaan baik, saya ada.

777
00:55:45,319 --> 00:55:48,400
Ini bukan tentang kami
nak jadi underground.

778
00:55:48,680 --> 00:55:50,359
Tapi budak-budak itu
ada di sana.

779
00:55:51,200 --> 00:55:53,759
Jadi, semua orang di sana
sebab ada muzik komersial...

780
00:55:53,879 --> 00:55:55,760
...atau arus perdana,
dan ada satu lagi.

781
00:55:56,040 --> 00:55:58,320
Dalam arus perdana,
syarikat rakaman yang pilih.

782
00:55:58,839 --> 00:56:01,439
Di bawah ini,
yang tak dipilih ada ramai.

783
00:56:01,560 --> 00:56:03,399
Mereka gelar diri mereka
golongan underground.

784
00:56:04,679 --> 00:56:07,919
Mereka bergerak sendiri
tanpa sokongan.

785
00:56:08,560 --> 00:56:11,400
Jadi, saya kata, "Mereka ramai.
Apa ini?"

786
00:56:11,919 --> 00:56:13,720
Dari situ ia bermula, sebab...

787
00:56:14,680 --> 00:56:16,599
...saya tahu cara mereka.
Saya pun main muzik.

788
00:56:16,719 --> 00:56:19,960
Jadi, saya tahu yang perlu dibuat
dan cara nak main muzik...

789
00:56:20,520 --> 00:56:22,719
...dan cara anda perlu main
dan yang anda perlu tahu.

790
00:56:23,160 --> 00:56:25,720
Sebab saya bermula awal
dan saya...

791
00:56:25,840 --> 00:56:28,639
...bernasib baik kerana saya
mudah peroleh banyak maklumat.

792
00:56:29,799 --> 00:56:31,679
Sebab bakat ada di mana-mana.

793
00:56:32,040 --> 00:56:37,919
Tapi yang diutarakan bukan
bakat penghibur pukul rata...

794
00:56:38,240 --> 00:56:41,360
...yang dipilih menurut
tafsiran syarikat rakaman.

795
00:56:41,480 --> 00:56:43,159
Kami fikir, "Tak boleh."

796
00:56:43,480 --> 00:56:45,879
Jadi, saya galakkan semua orang...

797
00:56:46,919 --> 00:56:50,040
...untuk ambil peralatan muzik,
kenalinya dan hasilkan karya.

798
00:56:50,839 --> 00:56:52,360
Ia berhasil!

799
00:56:52,480 --> 00:56:56,720
Jadi, apabila medianya lahir,
dah ada kemudahan.

800
00:56:57,319 --> 00:56:59,679
Media ada matlamat lain.

801
00:57:00,400 --> 00:57:02,480
Matlamatnya untuk memisahkan
air dan minyak.

802
00:57:03,759 --> 00:57:07,000
Kita nak minyak itu,
iaitu orang yang minat muzik.

803
00:57:07,960 --> 00:57:10,960
Budak-budak kita minat muzik,
minat hiburan.

804
00:57:11,480 --> 00:57:13,000
Jadi, saya ambil dari situ.

805
00:57:13,560 --> 00:57:17,040
Beri mereka ilmu,
kemudian saya cipta Soundstage.

806
00:57:17,160 --> 00:57:19,720
Tapi itu cerita lain.
Semuanya sambung menyambung.

807
00:57:20,560 --> 00:57:22,599
Jadi, sebab itu saya terlibat,...

808
00:57:22,719 --> 00:57:25,280
...sebab saya lihat mereka semua
perlukan platform.

809
00:57:26,600 --> 00:57:29,040
Saya rasa salah
untuk tak beri.

810
00:57:30,160 --> 00:57:31,639
Tak ada kemudahan itu.

811
00:57:31,760 --> 00:57:33,160
Ia satu vakum.

812
00:57:33,279 --> 00:57:36,040
Ramai yang pandai main muzik.
Sangat ramai.

813
00:57:36,680 --> 00:57:38,520
Tapi yang berjaya berapa orang?

814
00:57:38,640 --> 00:57:42,880
Pada awal 90-an,...

815
00:57:43,480 --> 00:57:46,040
...dari 1992 ke 1994,
ketika itu...

816
00:57:46,639 --> 00:57:50,919
...media lebih gemar
menggunakan...

817
00:57:51,879 --> 00:57:53,559
...perkataan "alternatif".

818
00:57:54,080 --> 00:57:58,960
Muzik alternatif ialah muzik ganti
kepada muzik yang ada ketika itu.

819
00:57:59,080 --> 00:58:02,960
Contohnya, kalau ada muzik
berarus perdana,...

820
00:58:03,080 --> 00:58:06,320
...kami adalah alternatif
kepada muzik arus perdana itu.

821
00:58:06,640 --> 00:58:10,440
Media satu alat komersial.

822
00:58:11,080 --> 00:58:14,560
Maksudnya, mereka nak jual
akhbar dan majalah.

823
00:58:14,879 --> 00:58:17,719
Macam kami, kami bukan fokus
untuk jual majalah.

824
00:58:18,160 --> 00:58:21,160
Kami mahu beri maklumat.
Saya sasarkan minda orang muda.

825
00:58:22,440 --> 00:58:24,800
Bila pernah ROTTW fikir
tentang pengiklanan?

826
00:58:25,919 --> 00:58:27,680
ROTTW tak mahu
bincang tentang pengiklanan.

827
00:58:27,799 --> 00:58:31,960
Kami tak mahu nyawa kami
bergantung pada orang lain.

828
00:58:32,399 --> 00:58:34,480
Biar pasarannya betul.

829
00:58:34,599 --> 00:58:37,879
Jadi, sebab itu tiada pengiklanan.
Kami sasarkan orang ramai.

830
00:58:38,000 --> 00:58:41,519
Kalau majalah itu boleh hidup,
bermakna ramai yang perlukannya.

831
00:58:41,639 --> 00:58:43,120
Itu yang berlaku.

832
00:59:46,440 --> 00:59:49,360
Ketika itu, macam ada satu...

833
00:59:49,480 --> 00:59:51,399
...ledakan dalam dunia muzik...

834
00:59:51,520 --> 00:59:54,600
...dengan kehadiran
kumpulan alternatif...

835
00:59:54,720 --> 00:59:56,520
...kumpulan underground yang...

836
00:59:57,040 --> 01:00:00,880
...buat syarikat rakaman.....
-Buka mata.

837
01:00:01,000 --> 01:00:06,480
Mereka mula sedar
ada dunia muzik yang...

838
01:00:07,560 --> 01:00:10,719
...ada pengikutnya
selain daripada arus perdana.

839
01:00:11,480 --> 01:00:15,439
Dari situ mereka mula perhatikan
semua kumpulan underground ini.

840
01:00:15,720 --> 01:00:19,399
Tapi bagi mereka,...

841
01:00:20,279 --> 01:00:23,000
...di mata mereka,
yang ada nilai komersial.

842
01:00:23,639 --> 01:00:27,120
Jadi, formula mereka sama.
Mesti ada nilai komersial.

843
01:00:27,680 --> 01:00:31,199
Jadi, sebab itu
ada sesetengah kumpulan...

844
01:00:31,720 --> 01:00:34,400
...selepas dapatkan kontrak
dengan syarikat rakaman besar,...

845
01:00:34,719 --> 01:00:37,439
...tiba-tiba gaya muzik mereka
agak berubah.

846
01:00:38,120 --> 01:00:41,360
Sebab syarikat rakaman
juga tentukan beberapa perkara.

847
01:00:41,879 --> 01:00:46,759
Mereka nak sesetengah perkara
menurut citarasa mereka.

848
01:00:47,440 --> 01:00:50,439
Bagi kami, kami tak ikut.

849
01:00:50,560 --> 01:00:52,240
Mereka nak menjual.

850
01:00:52,360 --> 01:00:54,400
Kami langgar semua itu.

851
01:00:54,920 --> 01:00:59,799
Selepas kami menang
pertandingan Pepsi itu,...

852
01:00:59,919 --> 01:01:03,839
...kami dapat beberapa tawaran
daripada beberapa syarikat.

853
01:01:04,559 --> 01:01:08,560
Tapi kami rasa keputusan terbaik
dengan sertai Rock Central...

854
01:01:08,680 --> 01:01:11,120
...dan BMG.

855
01:01:11,480 --> 01:01:14,680
Jadi, ada satu syarikat indie
yang bernama Positive Tone.

856
01:01:17,400 --> 01:01:19,720
Ketika itu, mereka bagaikan
Sub Pop Malaysia.

857
01:01:20,120 --> 01:01:22,320
Mereka cari semua kumpulan
yang hebat belaka,...

858
01:01:22,679 --> 01:01:26,680
...temuduga kumpulan dan minta
untuk sertai syarikat mereka.

859
01:01:27,439 --> 01:01:30,200
Jadi, mereka kejar kami
agak lama.

860
01:01:30,720 --> 01:01:34,160
Selepas itu, kami bermesyuarat.
Dalam mesyuarat itu,...

861
01:01:34,919 --> 01:01:38,399
...kami tanya, "Adakah kita
perlukan syarikat ini?"

862
01:01:39,919 --> 01:01:43,399
Sebab setahu saya,...

863
01:01:44,160 --> 01:01:48,520
...kebanyakan kumpulan indie
terus tandatangan.

864
01:01:49,120 --> 01:01:52,120
Sama ada dengan Pony Canyon
atau sesiapa sahaja.

865
01:01:53,280 --> 01:01:55,280
Tapi kami tak mahu buat begitu
sebab kami...

866
01:01:55,399 --> 01:01:59,040
...nak pegang produk kami.

867
01:01:59,160 --> 01:02:01,879
Kami nak kawal muzik
dan nama kami.

868
01:02:02,799 --> 01:02:05,960
Jadi, ketika itu, saya sedang
pertimbangkan nak sertai...

869
01:02:06,080 --> 01:02:08,960
...Positive Tone.
Ia diperkenalkan...

870
01:02:09,640 --> 01:02:13,480
...kepada saya
oleh Anand dari Poetic Ammo.

871
01:02:14,120 --> 01:02:16,919
Ketika itu ada dua ahli
Poetic Ammo. Yogi B dan Anand.

872
01:02:17,040 --> 01:02:20,439
Saya jumpa Anand di Bangsar.
Kami bersosial bersama.

873
01:02:20,560 --> 01:02:22,519
Pada malam itu,
dia rasa macam.....

874
01:02:24,160 --> 01:02:26,799
Malam itu, saya tak sengaja
beritahu dia...

875
01:02:26,919 --> 01:02:29,280
...yang saya ada kumpulan.
Dia pun cerita yang sama.

876
01:02:29,879 --> 01:02:33,839
Kumpulannya hip-hop.
Saya pula kumpulan underground.

877
01:02:33,960 --> 01:02:36,320
Maksud saya, kumpulan indie
dari dunia underground.

878
01:02:36,800 --> 01:02:38,640
Dia kata, "Jom.
Saya nak dengar lagu awak."

879
01:02:38,759 --> 01:02:40,919
Jadi, kami ke rumah,
dia dengar dan kata.....

880
01:02:41,559 --> 01:02:45,480
Dia dengar lagu "60s TV".
Dia kata, "Radhi, lagu ini...

881
01:02:46,120 --> 01:02:49,159
...boleh dijual!"

882
01:02:49,280 --> 01:02:54,160
Dia kata lagu ini
memang boleh dijual.

883
01:02:54,880 --> 01:02:56,560
Tak silap sayalah.

884
01:02:56,680 --> 01:02:59,320
Kemudian dia kata
dia kenal Paul Moss.

885
01:03:00,040 --> 01:03:02,759
Dia cerita tentang Paul Moss.
Dia kata Paul Moss...

886
01:03:07,000 --> 01:03:09,839
...warga New Zealand
yang main papan nada...

887
01:03:09,960 --> 01:03:13,280
...untuk Aishah & The Fan Club.
Saya tahu kumpulan itu.

888
01:03:13,639 --> 01:03:16,120
Jadi, kami aturkan mesyuarat
untuk jumpa Paul Moss...

889
01:03:16,240 --> 01:03:19,639
...dan Paul Moss pun bersetuju.

890
01:03:20,600 --> 01:03:23,440
Jadi, saya, Qi dan Anand
datang jumpa dia.

891
01:03:23,759 --> 01:03:25,320
Lam juga. Lam pun ada.

892
01:03:25,439 --> 01:03:27,720
Kami jumpa dia
dan biar dia dengar demo.

893
01:03:28,280 --> 01:03:31,120
Ini yang Paul Moss buat.

894
01:03:31,240 --> 01:03:33,399
Dia dengar "60's TV" begini.

895
01:03:35,599 --> 01:03:37,639
"Kamu serius? Ini lagu kamu?"

896
01:03:39,120 --> 01:03:41,080
Saya jawab,
"Ya. Kami tulis lagu ini."

897
01:03:41,400 --> 01:03:44,160
Dia letak tangan di kepala.

898
01:03:44,680 --> 01:03:47,440
Dia ulang semula kaset.

899
01:03:51,080 --> 01:03:52,799
"Kamu serius?
Kamu tulis lagu ini?"

900
01:03:53,160 --> 01:03:56,359
Berkali-kali Paul Moss tanya
sama ada kami yang buat.

901
01:03:56,480 --> 01:03:59,480
Kami terus balas,
"Ya. Kami tulis sendiri."

902
01:04:00,040 --> 01:04:03,200
Dia pun berminat dan kata,
"Mari buat perjanjian."

903
01:04:03,560 --> 01:04:07,480
Ketika itu, kalau ada kumpulan,
semua nak kontrak rakaman.

904
01:04:08,359 --> 01:04:10,799
Sesiapa pun yang nak
tubuhkan kumpulan...

905
01:04:10,919 --> 01:04:13,320
...pertama sekali
nak buat persembahan.

906
01:04:13,439 --> 01:04:15,759
Apabila dah ada peminat,
nak kontrak syarikat rakaman.

907
01:04:15,879 --> 01:04:17,879
Ada peringkatnya.

908
01:04:18,320 --> 01:04:21,359
Itu yang ada matlamat.

909
01:04:22,000 --> 01:04:24,400
Mereka nak ke arah itu.

910
01:04:25,040 --> 01:04:28,320
Kita cuma ada bajet besar,
yang lain semua sama.

911
01:04:29,599 --> 01:04:32,359
Kebebasan, kebebasan seni,
kebebasan berkarya.

912
01:04:33,000 --> 01:04:36,160
Malah susunan lagu.

913
01:04:36,520 --> 01:04:39,200
Malah cara dipasarkan pun
kami kawal sendiri.

914
01:04:39,720 --> 01:04:42,360
Semasa OAG tandatangan kontrak
dengan Positive Tone,...

915
01:04:42,480 --> 01:04:46,879
...kami hampir kena kutuk.

916
01:04:47,000 --> 01:04:48,960
Joe Kidd pun pernah.....

917
01:04:49,080 --> 01:04:51,560
Dia pernah tunggu kami
bersama dengan Positive Tone.

918
01:04:51,680 --> 01:04:54,640
Pada saat kami nak lancar album,
dia dah bersedia nak...

919
01:04:55,120 --> 01:04:57,080
...kutuk saya.

920
01:04:57,359 --> 01:04:59,960
Tapi apabila dia
dengar album itu,...

921
01:05:00,560 --> 01:05:03,080
..."Masih macam OAG
di zaman demo."

922
01:05:03,399 --> 01:05:05,919
Dia tak jadi nak kutuk.
Itu bermakna...

923
01:05:06,360 --> 01:05:08,640
...kami kekal jadi diri sendiri.

924
01:05:08,759 --> 01:05:12,880
Mereka memang dah bersedia,
mereka sangka kami akan berubah.

925
01:05:13,000 --> 01:05:16,320
Tapi kami masih kekal
jadi diri sendiri.

926
01:05:16,879 --> 01:05:18,760
Jadi, mereka tak jadi
nak kritik kami.

927
01:05:19,080 --> 01:05:21,640
Malah, kami menjadi satu.....

928
01:05:21,759 --> 01:05:25,360
Sebenarnya, penyokong underground
pada zaman itu.....

929
01:05:25,480 --> 01:05:28,360
Setiap kali saya pergi
ke Pasar Seni...

930
01:05:28,679 --> 01:05:30,600
...selepas saya buat album,
mereka akan kata...

931
01:05:30,720 --> 01:05:34,080
"Radhi! I'm watching!"

932
01:05:34,440 --> 01:05:38,399
Pada mulanya, saya sangka
mereka kutuk dan perli saya.

933
01:05:38,520 --> 01:05:40,480
Hakikatnya, mereka bangga.

934
01:05:41,599 --> 01:05:44,359
Beberapa tahun kemudian,
saya jumpa mereka semula,...

935
01:05:44,480 --> 01:05:47,960
..."Sebenarnya saya bangga,
apabila awak buat album...

936
01:05:48,320 --> 01:05:53,080
...sebenarnya awak dah menaikkan
nama dunia underground."

937
01:05:53,200 --> 01:05:57,240
Saya sangka mereka perli
dan kutuk saya. Saya paranoid.

938
01:05:57,720 --> 01:06:00,800
Saya sangka mereka tak suka,...

939
01:06:00,920 --> 01:06:02,680
...tapi sebenarnya,
mereka sangat bangga.

940
01:06:02,799 --> 01:06:07,520
Banyak kumpulan,
walaupun ada yang tegar,...

941
01:06:07,960 --> 01:06:12,960
...bagi mereka, apa yang kami buat
ialah suatu perkara yang...

942
01:06:13,879 --> 01:06:17,160
...akan berlaku secara semula jadi
dalam dunia muzik tanah air.

943
01:06:17,280 --> 01:06:21,960
Kalau tak berlaku begitu,
tak wujud kumpulan selepas kami.

944
01:06:22,639 --> 01:06:24,040
Jadi,...

945
01:06:25,080 --> 01:06:29,960
...apabila kami bersetuju
jumpa pemilik Positive Tone,...

946
01:06:30,080 --> 01:06:31,679
...Izham Omar, jadi...

947
01:06:32,160 --> 01:06:35,320
...kami beritahu dia kami nak
kontrak pengedaran sahaja.

948
01:06:36,400 --> 01:06:38,000
Saya rasa...

949
01:06:38,640 --> 01:06:40,480
...itu penting buat kami.
Kenapa?

950
01:06:40,599 --> 01:06:42,520
Apabila kita ada
perjanjian pengedaran,...

951
01:06:43,159 --> 01:06:45,040
...muzik kami boleh sampai
kepada pendengar...

952
01:06:45,720 --> 01:06:48,040
...yang sebelum ini
tak berpeluang.

953
01:06:49,159 --> 01:06:53,400
Spunky Funggy
kumpulan dari Subang.

954
01:06:55,120 --> 01:06:56,839
Ketika itu, kami.....

955
01:06:57,879 --> 01:07:00,440
Seperti saya kata tadi, zine.....

956
01:07:00,560 --> 01:07:03,240
Hanya kumpulan yang editor suka
akan masuk zine.

957
01:07:03,520 --> 01:07:08,120
Jadi, ketika itu zine pun
tak nak bercakap dengan kami.

958
01:07:08,439 --> 01:07:10,519
Zine tak nak bercakap dengan kami.

959
01:07:10,879 --> 01:07:15,439
Blasting Concept ada buat
ulasan pendek demo kami.

960
01:07:15,960 --> 01:07:19,720
Tapi itu sahaja.
Kami tak ada cara nak pergi jauh.

961
01:07:20,640 --> 01:07:23,200
Jadi, kami fikir kalau kami
ikut Positive Tone,...

962
01:07:23,759 --> 01:07:28,080
...mungkin muzik kami
akan guna pengedaran EMI.

963
01:07:28,559 --> 01:07:32,799
EMI juga ada pengedaran
yang lebih baik ketika itu.

964
01:07:33,200 --> 01:07:36,360
Dengan syarikat rakaman indie
mungkin agak terhad...

965
01:07:36,800 --> 01:07:39,319
...kalau nak jual
ke ceruk-ceruk...

966
01:07:40,480 --> 01:07:43,760
...macam Sarawak atau Pahang.

967
01:07:43,879 --> 01:07:46,000
Adakalanya, mereka tak ada,
tapi EMI ada.

968
01:07:46,360 --> 01:07:49,520
Itu sahaja.
Untuk mengeluarkan muzik...

969
01:07:49,639 --> 01:07:51,759
...supaya lebih ramai
boleh dengar.

970
01:07:52,559 --> 01:07:55,760
Van pengedar ini
akan hantar CD kami...

971
01:07:55,879 --> 01:07:57,560
...ke Temerloh, ke Jerantut.

972
01:07:57,879 --> 01:08:00,880
Ke tempat-tempat yang
tak mungkin ada persembahan,...

973
01:08:01,560 --> 01:08:03,960
...yang tak mungkin ajak kami
buat persembahan,...

974
01:08:04,080 --> 01:08:06,600
...yang tak kenal kami.

975
01:08:07,399 --> 01:08:09,799
Saya dapat surat,...

976
01:08:09,919 --> 01:08:12,120
...aerogram, dan orang tanya...

977
01:08:12,800 --> 01:08:15,640
..."Saya mainkan CD awak...

978
01:08:15,759 --> 01:08:19,120
...di kedai kaset saya.

979
01:08:19,520 --> 01:08:23,240
Saya suka kumpulan awak."
Daripada Jerantut, Temerloh.

980
01:08:23,679 --> 01:08:25,439
Jadi, itu sangat penting.

981
01:08:26,160 --> 01:08:29,040
Masalahnya, pada waktu itu,...

982
01:08:30,080 --> 01:08:34,280
...kalau sesiapa bekerjasama
dengan syarikat rakaman besar,...

983
01:08:34,799 --> 01:08:38,600
...di saat itu, akan dianggap
sebagai "sellout" (khianat).

984
01:09:08,359 --> 01:09:10,639
Saya hormati keputusan mereka.

985
01:09:11,080 --> 01:09:14,080
Tapi kita harap mereka pun hormat
apa-apa pun keputusannya.

986
01:09:14,200 --> 01:09:17,240
Biarkan mereka sebab
kita ada pendirian masing-masing.

987
01:09:18,600 --> 01:09:21,839
Ada kebaikan dan keburukan.
Kalau anda cakap begitu,...

988
01:09:22,599 --> 01:09:25,879
...cakaplah. Tapi kalau orang
nak khianat, biarlah.

989
01:09:26,240 --> 01:09:30,280
Sebab kita main muzik
untuk buat yang kita nak buat.

990
01:09:31,159 --> 01:09:35,080
Itu prinsip yang saya pegang.
Saya buat yang saya nak buat.

991
01:09:35,679 --> 01:09:38,520
Jadi, buatlah.
Kalau nak khianat, silakan.

992
01:09:38,640 --> 01:09:41,320
Kalau anda tak nak
dan nak pegang prinsip...

993
01:09:41,440 --> 01:09:45,040
..."Saya tak nak itu dan ini.
Kita kena berpegang utuh....."

994
01:09:45,319 --> 01:09:46,879
Baiklah. Saya menghormatinya.

995
01:09:47,000 --> 01:09:50,120
Tapi jangan tak hormat orang pula.
Biarkan orang nak khianat.

996
01:09:50,240 --> 01:09:54,400
Mereka boleh terjun dalam kolam,
itu masalah mereka.

997
01:09:54,520 --> 01:09:57,520
Kalau kita rasa kita betul,
teruskan buat yang nak dibuat.

998
01:09:58,120 --> 01:10:02,439
Khianat pada saya bermaksud
buat sesuatu yang dipaksa.

999
01:10:03,399 --> 01:10:05,879
Bukan sesuatu yang kita nak buat.

1000
01:10:07,120 --> 01:10:09,799
Walaupun kami dengan
syarikat rakaman besar,...

1001
01:10:10,240 --> 01:10:12,160
...kami tetap boleh buat
apa-apa sahaja.

1002
01:10:12,520 --> 01:10:16,120
Ketika buat rakaman,
lagu pun mereka tak boleh pilih.

1003
01:10:16,799 --> 01:10:19,840
Muka depan pun tak boleh pilih.
Jadi kami kawal sepenuhnya.

1004
01:10:20,480 --> 01:10:24,040
Bezanya dengan syarikat rakaman
ialah bajet rakaman.

1005
01:10:24,520 --> 01:10:26,480
Ketika itu, kami pun banyak lagu.

1006
01:10:27,160 --> 01:10:29,200
Jadi, kami nak cari
bajet yang baik...

1007
01:10:29,320 --> 01:10:31,280
...boleh melabur
dalam peralatan,...

1008
01:10:31,800 --> 01:10:33,439
...dan dapatkan muzik terbaik.

1009
01:10:34,559 --> 01:10:36,480
Jadi, orang lain
ingat khianat.....

1010
01:10:36,600 --> 01:10:40,120
Itu terpulang pada individu.
Semua orang ada persepsi.

1011
01:10:40,719 --> 01:10:43,600
Jadi, buat kami,
"khianat" cuma bermaksud,...

1012
01:10:43,919 --> 01:10:46,320
..."Okey, kita kena main begini."

1013
01:10:47,599 --> 01:10:51,080
Atau, "Ini tak boleh.
Ayat ini teruk, kena cari lain."

1014
01:10:51,200 --> 01:10:53,679
Syarikat rakaman tiada kaitan.

1015
01:10:54,160 --> 01:10:56,120
Kalau diikutkan kehidupan kita,...

1016
01:10:56,240 --> 01:10:59,519
...bangun pagi, berus gigi,
keluar rumah,...

1017
01:11:00,440 --> 01:11:02,160
...dan pada zaman saya,
kena naik bas.

1018
01:11:02,919 --> 01:11:05,160
Naik bas kena bayar 50 sen.

1019
01:11:07,000 --> 01:11:09,000
Pergi balik dah RM1.

1020
01:11:09,120 --> 01:11:12,160
Kalau tiga ke empat tempat,
dah berapa ringgit?

1021
01:11:12,520 --> 01:11:16,879
Jadi, istilah khianat ini...

1022
01:11:17,480 --> 01:11:19,240
...lebih daripada.....

1023
01:11:19,639 --> 01:11:22,440
Maksudnya lebih besar.
Khianat ini lebih kepada...

1024
01:11:22,879 --> 01:11:26,919
...jiwa anda.
Anda jual jiwa kepada...

1025
01:11:27,439 --> 01:11:32,120
....rejim yang tidak
berperikemanusiaan.

1026
01:11:32,240 --> 01:11:34,240
Maksudnya, anda jual
muzik anda kepada.....

1027
01:11:34,360 --> 01:11:36,640
Ketika zaman rock punk dulu,...

1028
01:11:37,000 --> 01:11:42,280
...contohnya,
ketika zaman Sex Pistol.

1029
01:11:42,400 --> 01:11:44,600
Mereka "jual diri" kepada EMI.

1030
01:11:44,720 --> 01:11:48,840
Ketika itu, EMI dah dikira
sebagai syarikat dah bertapak.

1031
01:11:48,960 --> 01:11:50,600
Jadi, begitulah sebenarnya.

1032
01:11:50,720 --> 01:11:53,879
Sebenarnya,
bukan istilah khianat...

1033
01:11:54,520 --> 01:11:58,639
...itu jadi isunya.
Begini sebenarnya.

1034
01:12:00,200 --> 01:12:02,799
Kenapa anda jadi pemuzik?

1035
01:12:02,919 --> 01:12:06,280
Kenapa hasilkan semua karya...

1036
01:12:06,400 --> 01:12:09,759
...kalau tak nak jual?
Kalau tak, rakam dengar sendiri.

1037
01:12:10,160 --> 01:12:13,320
Jadi, dengan melabur duit...

1038
01:12:13,439 --> 01:12:17,200
...contohnya kami keluarkan duit
untuk bayar demo,...

1039
01:12:17,320 --> 01:12:20,600
...itu dah dikira macam
menjual sesuatu.

1040
01:12:20,720 --> 01:12:22,320
Kami melabur.

1041
01:12:22,440 --> 01:12:26,000
Tapi bukan dengan niat
untuk jadi kaya.

1042
01:12:26,520 --> 01:12:29,799
Jadi etika khianat itu
lebih kepada.....

1043
01:12:30,160 --> 01:12:35,960
Mungkin kalau ketika itu
nama OAG ditukar jadi...

1044
01:12:36,640 --> 01:12:39,759
...Empat Lelaki Maco...

1045
01:12:39,879 --> 01:12:44,399
...mungkin itu akan jadi isu,
satu pengkhianatan.

1046
01:12:44,520 --> 01:12:47,120
Mungkin kalau kami ubah
muzik kami dari "60's TV"...

1047
01:12:47,599 --> 01:12:50,720
...tiba-tiba ada
seorang sessionist...

1048
01:12:51,080 --> 01:12:53,919
...gantikan saya.....

1049
01:12:54,040 --> 01:12:56,040
"Saya lebih profesional
daripada awak.

1050
01:12:56,160 --> 01:12:57,960
Saya akan ganti awak
sebagai pemain gitar."

1051
01:12:58,080 --> 01:13:00,320
Dia ambil gitar saya...

1052
01:13:00,440 --> 01:13:02,640
...dan main.....

1053
01:13:02,759 --> 01:13:05,040
Mungkin lagu "60's TV"
akan jadi.....

1054
01:13:11,639 --> 01:13:14,040
Setengah jam. Itu mungkin...

1055
01:13:14,160 --> 01:13:16,599
...maksud khianat. Sebab...

1056
01:13:16,960 --> 01:13:20,799
...kita serahkan
kreativiti kita...

1057
01:13:20,919 --> 01:13:26,240
...kepada orang lain
dan mereka ambil alih.

1058
01:13:26,720 --> 01:13:29,759
Bayangkan saya
beri lagu saya kepada...

1059
01:13:30,360 --> 01:13:33,560
...komposer atau penerbit.
Itu maksud khianat.

1060
01:13:33,680 --> 01:13:35,759
Tapi kalau kita
jadi diri sendiri,...

1061
01:13:35,879 --> 01:13:40,799
...tiba-tiba album kita
yang kita buat itu terjual...

1062
01:13:40,919 --> 01:13:45,759
...pada saya itu bukan khianat.
Itu rezeki.

1063
01:13:46,519 --> 01:13:49,080
Apabila orang kata
kami khianat,...

1064
01:13:49,199 --> 01:13:51,240
...kami fikir,
"Okey, tiada masalah."

1065
01:13:51,359 --> 01:13:54,280
Kami bukan ke EMI...

1066
01:13:54,400 --> 01:13:57,480
...atau ke syarikat rakaman
untuk beli kereta mewah,...

1067
01:13:58,000 --> 01:14:00,480
...banglo mewah,
perempuan mewah.

1068
01:14:00,600 --> 01:14:02,439
Bukan. Kami nak beli barang.

1069
01:14:02,960 --> 01:14:04,639
Kami nak waktu di studio.

1070
01:14:04,960 --> 01:14:06,720
Kami nak rakam di studio
selama 300 jam...

1071
01:14:06,840 --> 01:14:08,680
...tanpa sebarang kompromi.

1072
01:14:09,399 --> 01:14:11,960
Kami nak maju,
tak nak pakai sessionist.

1073
01:14:12,640 --> 01:14:16,679
Kami tak nak Gary Gideon
main satu lagu dan terus balik.

1074
01:14:18,040 --> 01:14:20,680
Kami nak Kalai yang main,
yang dulu tak pandai guna clicker.

1075
01:14:21,960 --> 01:14:26,560
Dia berlatih tiga bulan
baru boleh main "Rock & Radical".

1076
01:14:28,879 --> 01:14:30,760
"Saya dah boleh pakai clicker!"

1077
01:14:31,560 --> 01:14:33,160
"Okey. Esok masuk studio!"

1078
01:14:33,480 --> 01:14:35,759
Dua bulan rakam
"Butterworth Pushful",...

1079
01:14:36,200 --> 01:14:37,600
...dan "Transcendence".

1080
01:14:38,040 --> 01:14:40,519
Sejam di studio
kosnya RM100,...

1081
01:14:41,000 --> 01:14:44,240
...kalau tempah habis,
seharian dah 20 jam.

1082
01:14:44,359 --> 01:14:45,919
Sudah jadi RM2,000.

1083
01:14:46,040 --> 01:14:49,520
Darab dua bulan?
Mana nak cari duit?

1084
01:14:50,000 --> 01:14:51,720
Kita bukan merak kayangan.

1085
01:14:52,879 --> 01:14:56,480
Itu tujuan kita. Selain itu,
apabila bersama EMI,...

1086
01:14:57,279 --> 01:14:59,080
...mereka beri wang pendahuluan.

1087
01:14:59,719 --> 01:15:04,000
Memang penerbit ambil bahagiannya
sebab dia yang terbitkan.

1088
01:15:04,559 --> 01:15:08,960
Tapi kami dapat gitar baharu,
dapat rasa pedal BOSS,...

1089
01:15:09,680 --> 01:15:13,679
...dapat flanger, phaser,
distortion, Xtortion, semua itu.

1090
01:15:14,200 --> 01:15:16,320
Maksudnya, kami beli.
Gitar bes juga.

1091
01:15:16,440 --> 01:15:18,160
Kadak dapat gitar bes.

1092
01:15:18,280 --> 01:15:21,040
Jadi, apabila kita
bersama syarikat rakaman,...

1093
01:15:21,160 --> 01:15:23,480
...kita lakukannya demi bunyi.

1094
01:15:24,480 --> 01:15:28,440
Kalau anda cetak
200 buah kaset,...

1095
01:15:29,040 --> 01:15:31,240
...kalau habis pun
dikira "sellout".

1096
01:15:31,960 --> 01:15:34,519
Sebab dia jual habis 200 kaset!

1097
01:15:35,360 --> 01:15:37,639
Kalau orang tanya,
"Bila nak 'sellout'?"

1098
01:15:38,759 --> 01:15:41,440
"Saya tak sabar nak 'sellout',
supaya semua produk habis."

1099
01:15:41,559 --> 01:15:43,760
Itu bermakna saya buat duit
dari bakat saya.

1100
01:15:44,640 --> 01:15:47,519
Jadi kalau anda kata
seseorang itu khianat,...

1101
01:15:49,240 --> 01:15:50,759
...fahami maksud anda.

1102
01:15:50,879 --> 01:15:53,719
Kalau anda harap saya "sellout"
dengan maksud "jual habis",...

1103
01:15:53,839 --> 01:15:55,320
...okey, terima kasih.

1104
01:15:55,439 --> 01:15:57,080
Tapi kalau anda
panggil saya "sellout"...

1105
01:15:57,200 --> 01:16:00,000
...sebab anda rasa
saya dah jual diri,...

1106
01:16:00,600 --> 01:16:05,120
...tidak. Periksa dulu
sebelum cakap apa-apa.

1107
01:16:05,480 --> 01:16:10,040
Itu sahaja.
-Saya paling...

1108
01:16:10,160 --> 01:16:12,920
...paling tak suka
istilah khianat.

1109
01:16:13,320 --> 01:16:15,720
Sebab saya tak faham maksudnya.

1110
01:16:15,839 --> 01:16:19,879
Bagi saya, kalau kita berjaya,...

1111
01:16:20,000 --> 01:16:21,879
...adakah itu maknanya
kita khianat?

1112
01:16:22,280 --> 01:16:25,120
Jadi, anda main muzik
supaya tak berjaya?

1113
01:16:25,240 --> 01:16:27,240
Tak mahu berjaya dalam muzik?

1114
01:16:27,359 --> 01:16:29,599
Jadi, bagi saya...

1115
01:16:29,879 --> 01:16:32,799
...kamu semua dari dunia lain.

1116
01:16:33,080 --> 01:16:37,000
Bagi saya, dari kecil lagi,
ayah saya paksa main muzik.

1117
01:16:37,120 --> 01:16:39,560
Sejak umur saya 15 tahun,...

1118
01:16:39,680 --> 01:16:42,440
...saya dah buat duit
sepenuh masa main muzik.

1119
01:16:42,560 --> 01:16:46,120
Saya tak pandai buat kerja lain
selain main muzik.

1120
01:16:46,599 --> 01:16:50,080
Kalau nak saya buat kerja lain,
saya tak boleh buat.

1121
01:16:50,839 --> 01:16:52,719
Kalau orang nak kata
kita khianat,...

1122
01:16:53,040 --> 01:16:55,840
...biarkan mereka.
Asalkan album terjual...

1123
01:16:58,320 --> 01:17:00,880
...boleh buat persembahan
dan poket berisi.

1124
01:17:01,320 --> 01:17:03,439
Siapa peduli pasal khianat?

1125
01:17:05,000 --> 01:17:07,320
Bagi saya, kalau orang kata
saya khianat.....

1126
01:17:08,480 --> 01:17:10,599
Janji saya boleh makan.

1127
01:17:10,719 --> 01:17:13,040
Ada dos nasi kandar
setiap minggu.

1128
01:17:37,520 --> 01:17:39,040
Panjang sangat, ya?

1129
01:17:47,480 --> 01:17:52,040
Saya rasa sekitar
tahun 1996 dan seterusnya....

1130
01:17:52,400 --> 01:17:55,040
...sesuatu yang pelik berlaku.

1131
01:17:55,560 --> 01:17:59,400
Budak-budak mula anjurkan...

1132
01:17:59,679 --> 01:18:03,399
...sebab tiada peluang
nak buat persembahan.

1133
01:18:03,520 --> 01:18:05,599
"Tapi saya ada kumpulan.
Saya nak buat persembahan."

1134
01:18:05,719 --> 01:18:07,240
Jadi, bagaimana nak buat?

1135
01:18:07,560 --> 01:18:11,120
Ini semangat yang saya suka.
Semangat buat sendiri.

1136
01:18:11,719 --> 01:18:14,439
Jadi, mereka cari tempat
untuk buat persembahan...

1137
01:18:15,240 --> 01:18:17,480
...seperti di pub
dan tempat begitu.

1138
01:18:17,759 --> 01:18:20,919
Buat Spunky Funggy,
saya rasa kami...

1139
01:18:22,599 --> 01:18:25,639
...masuk, rakam demo dulu.

1140
01:18:26,359 --> 01:18:28,919
Apabila demo dah siap,...

1141
01:18:29,799 --> 01:18:32,560
...kami alih sunting
dalam 200 salinan...

1142
01:18:33,120 --> 01:18:34,879
...dan jual.

1143
01:18:36,120 --> 01:18:38,439
Tapi siapa nak beli?
Jadi, kena buat persembahan.

1144
01:18:38,560 --> 01:18:40,719
Tapi tak ada persembahan.
Tak cukup. Tiada orang buat.

1145
01:18:40,839 --> 01:18:42,640
Jadi, kami tak ada pilihan...

1146
01:18:43,159 --> 01:18:46,240
...untuk kenal penganjur
atau anjurkan sendiri.

1147
01:18:47,320 --> 01:18:48,960
Tapi saya rasa...

1148
01:18:49,080 --> 01:18:52,759
...ia sangat pelik
sebab ketika itu.....

1149
01:18:53,799 --> 01:18:56,080
Dalam Bahasa Inggeris,
namanya "zeitgeist".

1150
01:18:56,720 --> 01:18:59,120
Ia bermaksud...

1151
01:18:59,919 --> 01:19:02,080
...ada satu semangat zaman
dalam dunia muzik.

1152
01:19:02,560 --> 01:19:05,360
Semua orang nak buat persembahan.

1153
01:19:06,080 --> 01:19:09,200
Di situlah, pada saya,...

1154
01:19:09,879 --> 01:19:11,320
...masa yang terbaik.

1155
01:19:11,440 --> 01:19:14,439
Sebab tiba-tiba sahaja,
ada persembahan di subbandar.

1156
01:19:14,960 --> 01:19:17,400
Di tempat-tempat yang biasanya
tak ada persembahan.

1157
01:19:17,719 --> 01:19:20,000
Cuma semua kumpulan
yang buat persembahan...

1158
01:19:21,160 --> 01:19:24,000
...tak begitu terkenal
sebab mereka masih baharu.

1159
01:19:54,680 --> 01:19:56,960
Dunia penyanyi pencipta lagu
tiada ketika itu.

1160
01:19:58,080 --> 01:20:01,480
Ada beberapa persembahan
rakan-rakan dari dunia punk...

1161
01:20:01,600 --> 01:20:03,439
...seperti Joe Kidd.....

1162
01:20:04,480 --> 01:20:07,080
Jadi, kami kenal lama
sebab kumpulan pertama saya...

1163
01:20:07,199 --> 01:20:11,280
...sebuah kumpulan percubaan.
Dari situ kami berkenalan.

1164
01:20:11,639 --> 01:20:14,359
Jadi, dia dapat kaset saya
dan kami tukar-menukar.

1165
01:20:14,480 --> 01:20:19,040
Dia mula menganjurkannya
di No Black Tie yang lama.

1166
01:20:19,679 --> 01:20:23,599
Saya rasa persembahan pertama
pada 2001.

1167
01:20:23,719 --> 01:20:25,840
Ia dipanggil "Unclogged".

1168
01:20:27,200 --> 01:20:29,040
Siri "Unclogged".

1169
01:20:30,520 --> 01:20:32,520
Apabila saya kata
penyanyi pencipta lagu,...

1170
01:20:32,640 --> 01:20:36,000
...bukan penyanyi kacak
yang menyanyi lagu cinta.

1171
01:20:36,120 --> 01:20:38,560
Tidak. Anda akan dapat
penghibur macam Sherry...

1172
01:20:38,680 --> 01:20:41,759
...penghibur jalanan Pasar Seni
yang akan menghibur.

1173
01:20:42,040 --> 01:20:43,960
Wolf,...

1174
01:20:44,480 --> 01:20:46,480
...kali pertama saya kenal dia...

1175
01:20:46,599 --> 01:20:48,480
...ialah melalui
persembahan begitu.

1176
01:20:48,600 --> 01:20:50,040
Wolf akan menyanyi solo...

1177
01:20:50,640 --> 01:20:53,919
...sebab kalau Spunky Funggy
tiada projek, dia menyanyi solo.

1178
01:20:55,600 --> 01:20:57,319
Saya juga kenal Naza.

1179
01:20:57,439 --> 01:21:00,160
Mereka semua ini buat persembahan.
Saya rasa...

1180
01:21:00,840 --> 01:21:03,160
...Joe yang anjurkan,
jadi dia jemput mereka.

1181
01:21:03,640 --> 01:21:06,680
Dari situ, saya berkenalan
dengan yang lain.

1182
01:21:06,800 --> 01:21:09,439
"Awak pun pencipta lagu.
Mari buat begitu begini."

1183
01:21:10,160 --> 01:21:12,520
Baru kami sedar, kami ramai.

1184
01:21:12,640 --> 01:21:14,399
Penyanyi pencipta lagu.
Saya tak sendirian.

1185
01:21:14,520 --> 01:21:17,080
Saya tak rasa macam orang luar.

1186
01:21:17,200 --> 01:21:20,200
Tiba-tiba, kita ada
sekumpulan orang luar.

1187
01:21:20,839 --> 01:21:23,000
Dari situ, kita boleh kata
salah satu...

1188
01:21:23,519 --> 01:21:26,919
...komuniti penyanyi
pencipta lagu...

1189
01:21:27,040 --> 01:21:29,960
...mula wujud.
Bermula dari No Black Tie.

1190
01:21:31,000 --> 01:21:36,840
Buat Spunky Funggy, kami berhubung
dengan Johnny di Colors.

1191
01:21:38,240 --> 01:21:40,639
Colors menjadi tempat kami.

1192
01:21:41,160 --> 01:21:43,040
Persembahan kecil pertama saya
di Colors.

1193
01:21:43,159 --> 01:21:46,719
Saya masih ingat,
Wolf ajak saya buat persembahan.

1194
01:21:47,200 --> 01:21:49,399
Saya main dengan kumpulan
yang pertama, Neo Medicus.

1195
01:21:49,520 --> 01:21:52,719
Kumpulan itu konon
nak jadi macam Incubus.

1196
01:21:52,839 --> 01:21:54,560
Ketika itu, Incubus popular.

1197
01:21:55,080 --> 01:21:56,799
Jadi, saya bermula begitu.

1198
01:21:57,640 --> 01:22:00,280
Saya bermula di Colors.
Sekarang ia dah jadi RHB.

1199
01:22:00,400 --> 01:22:02,720
Kalau anda lihat RHB di Uptown,
di situ lokasi Colors dulu.

1200
01:22:03,720 --> 01:22:06,280
Bagi saya, Colors penting...

1201
01:22:06,400 --> 01:22:09,960
...buat saya dan Spunky Funggy,...

1202
01:22:11,440 --> 01:22:14,200
...dan subbandar Petaling Jaya.

1203
01:22:15,560 --> 01:22:19,000
Sebab, macam saya kata
tentang semangat zaman.

1204
01:22:19,120 --> 01:22:22,240
Tiba-tiba sahaja, pengelola ada
kawasan masing-masing.

1205
01:22:23,120 --> 01:22:25,679
Contohnya, BB Noise
ada kawasan sendiri.

1206
01:22:27,480 --> 01:22:30,040
Colors ada dunia sendiri,
Gombak ada dunia sendiri.

1207
01:22:30,160 --> 01:22:33,279
Semua orang fikir, "Baiklah.
Mereka boleh, saya pun boleh."

1208
01:22:40,919 --> 01:22:45,240
Dunia underground BB
bermula dengan kawan-kawan.

1209
01:22:46,440 --> 01:22:49,040
Semua kawan-kawan
yang minat muzik.

1210
01:22:49,320 --> 01:22:52,719
Tapi kami sekumpulan rakan...

1211
01:22:53,519 --> 01:22:57,560
...yang minat genre berbeza
tapi berkumpul di satu tempat.

1212
01:22:59,839 --> 01:23:01,639
Tempat itu memang
tempat lepak semua orang.

1213
01:23:01,760 --> 01:23:03,600
Tiada internet.
Semua melepak di situ.

1214
01:23:03,720 --> 01:23:07,240
Saya rasa itu tempat lepak
yang paling unik.

1215
01:23:07,360 --> 01:23:09,879
Selepas Pasar Seni,
Bukit Bintang tempatnya.

1216
01:23:10,519 --> 01:23:13,919
Jadi, apabila kami
berjumpa setiap hari,...

1217
01:23:14,879 --> 01:23:17,000
...secara automatik
ia jadi lokasi underground.

1218
01:23:17,519 --> 01:23:22,080
Dari situ, kami rancang
untuk tubuhkan komuniti...

1219
01:23:22,200 --> 01:23:26,040
...untuk kami saling menyokong
dari awal.

1220
01:23:26,839 --> 01:23:29,200
Ia dunia underground
untuk budak-budak zon Pudu.

1221
01:23:29,320 --> 01:23:32,480
Orang Bangsar tak datang.
Terlalu jauh untuk mereka.

1222
01:23:32,600 --> 01:23:34,679
Mereka melepak di tempat lain.

1223
01:23:35,200 --> 01:23:40,040
Kalau orang Petaling Jaya
ada Piccadilly,...

1224
01:23:40,160 --> 01:23:44,200
...kami ada Zodiac
alias Don't Tell Mama Club.

1225
01:23:44,520 --> 01:23:48,040
Muzik di BB juga
bukan hanya ada satu genre.

1226
01:23:48,160 --> 01:23:50,359
Semua ada.
-Ada komuniti.

1227
01:23:50,480 --> 01:23:55,120
Kami komuniti yang terdiri
daripada pelbagai genre muzik.

1228
01:23:55,240 --> 01:23:58,320
Daripada rock punk,
grunge, metal...

1229
01:23:58,440 --> 01:24:01,000
...malah hip-hop, bukan?
-Hip-hop.

1230
01:24:01,480 --> 01:24:04,960
Hip-hop yang mewakili BB
ialah Integrated Soul.

1231
01:24:05,440 --> 01:24:07,520
Ketika saya sampai
di lewat 90-an,...

1232
01:24:07,639 --> 01:24:09,680
...orang pertama
saya kenal ialah Boy Gemok.

1233
01:24:12,240 --> 01:24:14,480
"Ini kawan saya, Atoq."

1234
01:24:14,600 --> 01:24:16,040
Awak dikira hebat, bukan?

1235
01:24:16,559 --> 01:24:19,760
Ketika itu, saya dan Atoq
selalu tengok Wan dari jauh.

1236
01:24:19,879 --> 01:24:21,560
"Budak mana ini?

1237
01:24:21,680 --> 01:24:25,480
Kenapa dia bergaya
dan berpakaian macam kita...

1238
01:24:25,600 --> 01:24:27,680
...tapi kita tak saling kenal?"

1239
01:24:28,639 --> 01:24:31,159
Kami panggil dia macam
anak kecil di taman permainan.

1240
01:24:31,280 --> 01:24:33,799
"Hei, jom main."

1241
01:24:33,919 --> 01:24:36,000
"Main apa?"
"Main kuda!"

1242
01:24:53,799 --> 01:24:56,160
Zaman itu macam.....

1243
01:24:57,080 --> 01:25:01,800
Sebenarnya kami bermain
di sekitar Ampang dan Keramat.

1244
01:25:02,120 --> 01:25:06,200
Ketika itu, ada ObXconnector
dan Heterodox.

1245
01:25:06,480 --> 01:25:10,960
Begitu juga beberapa kumpulan
dari Ampang.

1246
01:25:11,799 --> 01:25:16,400
Kami selalu melepak di Ampang.
Apa namanya?

1247
01:25:16,519 --> 01:25:18,800
Heaven.
-Heaven Studio.

1248
01:25:19,600 --> 01:25:21,799
Kami selalu melepak di situ.

1249
01:25:22,599 --> 01:25:24,640
Nama Keramat Durjana
itu asalnya...

1250
01:25:25,199 --> 01:25:28,639
...nama komuniti itu.

1251
01:25:29,080 --> 01:25:30,960
Memang kebanyakan mereka
dari Keramat.

1252
01:25:31,840 --> 01:25:35,480
Istilah Keramat Durjana itu...

1253
01:25:36,480 --> 01:25:39,480
...vokalis atau pemain dram
Heterodox yang cipta.

1254
01:25:39,759 --> 01:25:41,360
Saya tak ingat.

1255
01:25:41,679 --> 01:25:43,600
Pemain dram.

1256
01:25:44,279 --> 01:25:46,320
Keramat nama tempat itu.

1257
01:25:46,440 --> 01:25:49,280
Perkataan durjana itu.....

1258
01:25:49,399 --> 01:25:54,720
Sebenarnya, jalan raya di Jelatek,
kalau anda perasan,...

1259
01:25:54,840 --> 01:25:56,480
...tak pernah elok.

1260
01:25:56,600 --> 01:26:00,920
Jadi, mereka tinggal di situ.
Apabila lalu kawasan itu,..

1261
01:26:01,439 --> 01:26:04,759
...mereka akan kata,
"Kenapa jalan tak pernah elok?"

1262
01:26:04,879 --> 01:26:07,960
"Durjana betul!"
Maka jadilah Keramat Durjana.

1263
01:26:08,359 --> 01:26:11,919
Sebenarnya tiada kaitan,
tapi dia rasa ia agak menarik.

1264
01:26:24,520 --> 01:26:27,640
Ketika kami sertai underground
bukan sebagai kumpulan...

1265
01:26:27,759 --> 01:26:31,080
...sebelum tubuhkan kumpulan,...

1266
01:26:31,199 --> 01:26:33,720
...sudah tentu kami jadi pendengar
dan pergi ke persembahan.

1267
01:26:33,839 --> 01:26:35,759
Ketika itu, boleh dikatakan...

1268
01:26:35,879 --> 01:26:38,080
...sebagai orang Kepong,
saya berbangga...

1269
01:26:38,200 --> 01:26:42,120
...sebab underground Kepong
sekitar awal 2000 agak kuat.

1270
01:26:42,240 --> 01:26:46,400
Kita ada Private Whizz,
X-cited Screamers.

1271
01:26:47,960 --> 01:26:49,840
Macam-macam lagi.
Saya juga ingat...

1272
01:26:50,759 --> 01:26:54,560
...dunia underground Kepong
keluarkan kompilasi CD.

1273
01:26:55,120 --> 01:26:57,040
Saya dah lupa nama
kompilasi CD itu...

1274
01:26:57,160 --> 01:26:59,919
...yang ada satu kumpulan
nyanyi lagu "Counterstrike".

1275
01:27:12,440 --> 01:27:15,000
Ketika di awal tahun 2000,...

1276
01:27:15,120 --> 01:27:19,399
...dunia underground Kepong
dan "Seattlewangsa" amat rapat.

1277
01:27:29,719 --> 01:27:33,040
Kita boleh lihat dalam acara
seperti di Blue Planet ketika itu.

1278
01:27:33,480 --> 01:27:36,560
Mesti ada dua dunia underground
dengan kumpulan yang sama.

1279
01:27:36,840 --> 01:27:39,040
Boleh dikatakan
sangat seronok ketika itu.

1280
01:28:08,960 --> 01:28:11,280
Saya mula kenal Muck
selepas sekolah.

1281
01:28:11,919 --> 01:28:15,480
Kami saling berutus surat.
Walaupun duduk Ipoh, tetap tulis.

1282
01:28:15,600 --> 01:28:19,159
Kami nak bertukar pita demo.
Mereka beri demo "Blastosit"...

1283
01:28:19,280 --> 01:28:23,320
...dan kami saling bertukar.
Kemudian, baru jumpa di studio.

1284
01:28:25,639 --> 01:28:28,400
Dari situ, kami bermula...

1285
01:28:28,519 --> 01:28:33,919
...dan mula aturkan
satu persembahan...

1286
01:28:34,040 --> 01:28:36,440
..yang kami aturkan
daripada syarikat lain...

1287
01:28:38,640 --> 01:28:41,280
...untuk buat pemilihan
kumpulan "Kopi Sechewen".

1288
01:28:41,559 --> 01:28:44,560
Dari situ bermulanya
dunia underground Ipoh.

1289
01:28:45,600 --> 01:28:48,640
Idea itu memang idea saya...

1290
01:28:49,240 --> 01:28:54,200
...untuk kami kumpulkan
kumpulan indie sekitar Perak.

1291
01:28:54,960 --> 01:28:58,280
Untuk beri pendedahan...

1292
01:28:59,679 --> 01:29:03,720
...yang dunia underground Ipoh
memang wujud...

1293
01:29:04,200 --> 01:29:08,680
...dan kami ada kumpulan lain
selain daripada metal.

1294
01:29:08,799 --> 01:29:11,799
Sebelum itu metal
memang terkenal di Ipoh.

1295
01:29:12,400 --> 01:29:15,200
Jadi, kami buat kompilasi
yang dipanggil "Kopi Sechewen".

1296
01:29:16,960 --> 01:29:20,680
Dari "Kopi Sechewen"
kami dapat pelbagai genre muzik...

1297
01:29:21,399 --> 01:29:23,280
...yang ada di Perak.

1298
01:33:25,480 --> 01:33:28,000
Pada zaman itu,
lubuk untuk dapat maklumat...

1299
01:33:28,559 --> 01:33:30,680
...pertama sekali, di Campbell.

1300
01:33:31,120 --> 01:33:33,960
Pergi Kedai Auntie atau Uncle.

1301
01:33:34,599 --> 01:33:37,080
Memang sah semua orang
tampal lembar iklan di situ.

1302
01:33:37,480 --> 01:33:41,879
Kedua, sebab ketika itu
tiada Facebook, kami guna mIRC.

1303
01:33:42,560 --> 01:33:45,240
Jadi, di sana ada kumpulan grunge.

1304
01:33:45,359 --> 01:33:47,559
Kumpulan apa lagi?
Kumpulan bodysurf.

1305
01:33:47,919 --> 01:33:50,399
Saya dah tak ingat.
Ada banyak kumpulan.

1306
01:33:50,879 --> 01:33:53,280
Jadi apabila ada persembahan,
mereka akan maklumkan di situ.

1307
01:33:53,919 --> 01:33:57,160
Saya rasa SOG hidup
pada zaman Myspace.

1308
01:33:57,439 --> 01:33:59,240
Era Myspace itu.....

1309
01:34:00,280 --> 01:34:04,240
Ketika itu kami baru tamat SPM...

1310
01:34:05,519 --> 01:34:07,639
...dan baru kenal
dunia internet Myspace.

1311
01:34:07,760 --> 01:34:10,000
Jadi, kami terlepas Friendster.

1312
01:34:11,599 --> 01:34:14,240
Jadi, Myspace tempatnya...

1313
01:34:14,359 --> 01:34:17,240
...kawan-kawan yang ada kumpulan
perkenalkan kami...

1314
01:34:17,360 --> 01:34:19,480
...dan ajar semua
yang kami perlukan.

1315
01:34:19,600 --> 01:34:23,280
Jadi, dari situ baru kami
mula berkecimpung dan kenal...

1316
01:34:23,639 --> 01:34:26,240
...dunia persembahan kecil...

1317
01:34:27,080 --> 01:34:31,520
...dan dunia kumpulan itu sendiri,
dunia dalam alam maya.

1318
01:34:31,639 --> 01:34:35,280
Kami ada tiga orang abang
yang aktif buat persembahan.

1319
01:34:35,559 --> 01:34:38,640
Mereka berbeza.

1320
01:34:38,960 --> 01:34:42,000
Mereka dari era analog.
Bukan digital.

1321
01:34:42,120 --> 01:34:44,600
Jadi, kami di era peralihan itu.

1322
01:34:44,720 --> 01:34:47,919
Jadi, kami dapat
ilmu jalanan mereka,...

1323
01:34:48,920 --> 01:34:51,960
...tapi dalam masa yang sama
kami guna...

1324
01:34:52,280 --> 01:34:55,560
...benda baharu,
iaitu media digital.

1325
01:34:55,919 --> 01:34:59,280
Myspace antara platform pertama...

1326
01:34:59,759 --> 01:35:01,960
...yang memperkasakan
dunia underground.

1327
01:35:02,080 --> 01:35:05,440
Apabila kami gunakannya,
cara berkomunikasi pun lain.

1328
01:35:05,799 --> 01:35:08,759
Kita tak benar-benar kenal
sebab tak berjumpa.

1329
01:35:08,879 --> 01:35:11,200
Cara nak tarik hati orang...

1330
01:35:11,320 --> 01:35:13,240
...dengan lagu.
Dulu kena hantar pita demo.

1331
01:35:13,360 --> 01:35:16,040
Dalam Myspace,
kita boleh masukkan lagu.

1332
01:35:26,960 --> 01:35:28,839
Ketika orang ramai
menyambut Tahun Baharu...

1333
01:35:28,960 --> 01:35:33,120
...berkumpul di Dataran Merdeka,
KLCC, atau tempat terbuka,...

1334
01:35:33,240 --> 01:35:36,000
...lain pula bagi sekumpulan
kira-kira 400 remaja.

1335
01:35:36,400 --> 01:35:40,480
Mereka asyik menari dan mendengar
muzik keras berunsur Black Metal.

1336
01:36:09,799 --> 01:36:12,960
Kami ada buat tangkapan tadi...

1337
01:36:14,200 --> 01:36:16,599
...dan kami rampas logo,...

1338
01:36:17,160 --> 01:36:19,080
...muzik...

1339
01:36:19,560 --> 01:36:22,000
...atau CD yang kami...

1340
01:36:22,679 --> 01:36:24,560
...syak mempunyai unsur...

1341
01:36:24,680 --> 01:36:26,560
...yang tak sihat termasuk...

1342
01:36:27,240 --> 01:36:28,879
...Black Metal...

1343
01:36:29,000 --> 01:36:30,680
...dan unsur pemujaan...

1344
01:36:31,960 --> 01:36:34,120
...syaitan dan sebagainya.

1345
01:36:34,440 --> 01:36:39,200
Ketika itu, saya hadiri acara
waktu siang, atau petang.

1346
01:36:40,160 --> 01:36:41,839
Ketika itu,...

1347
01:36:42,240 --> 01:36:45,240
...kumpulan apa buat persembahan?
Saya tak begitu ingat.

1348
01:36:45,839 --> 01:36:48,480
Kebetulan pula, ketika itu
memang ramai datang.

1349
01:36:48,600 --> 01:36:51,759
Ada kumpulan dari Jepun,
Crystal Lake datang ke Malaysia.

1350
01:36:52,360 --> 01:36:55,199
Jadi, memang banyak kumpulan
hardcore dan metalcore.

1351
01:36:55,320 --> 01:36:56,839
Penonton memang ramai.

1352
01:36:57,839 --> 01:37:00,320
Ketika itu, mereka rehat sekejap.

1353
01:37:00,440 --> 01:37:03,960
Jadi, saya turun bawah
untuk melepak sekejap.

1354
01:37:04,080 --> 01:37:06,960
Saya nampak polis
datang dengan trak.

1355
01:37:07,560 --> 01:37:09,799
"Apa ini? Polis nak serbu?"

1356
01:37:09,919 --> 01:37:13,480
Kami tak pasti nak lari
atau nak duduk setempat.

1357
01:37:14,000 --> 01:37:15,720
Jadi, kami tunggu.
Mereka terus panggil...

1358
01:37:15,839 --> 01:37:18,360
...dan kami kena naik Black Maria.
Naik trak mereka.

1359
01:37:19,080 --> 01:37:23,280
Jadi, mereka tahan
semua orang di lokasi.

1360
01:37:24,000 --> 01:37:26,359
Mereka bukan hanya tahan
orang dalam acara.

1361
01:37:26,480 --> 01:37:29,160
Sesiapa pun
di sekitar kawasan itu...

1362
01:37:29,440 --> 01:37:34,679
...termasuk penjual char kuetiau
turut dibawa pergi.

1363
01:37:35,000 --> 01:37:38,240
Paling malang ialah
penjual char kuetiau di luar.

1364
01:37:38,759 --> 01:37:40,919
Tak pasal-pasal dia pun kena.

1365
01:37:41,040 --> 01:37:44,040
Apabila dia balik,
taugenya dah kembang.

1366
01:37:45,839 --> 01:37:47,719
Itu memang kelakar.
Kasihan abang penjual itu.

1367
01:37:49,520 --> 01:37:54,240
Kami dibawa
ke Balai Polis Brickfields.

1368
01:37:54,880 --> 01:37:57,839
Ketika itu, media memang ramai.

1369
01:37:57,960 --> 01:38:01,879
Polis datang dari KL turut datang.

1370
01:38:02,319 --> 01:38:05,440
Ketika itu memang isu panas.
Isu Black Metal ketika itu.

1371
01:38:06,440 --> 01:38:08,319
Topiknya isu Black Metal.

1372
01:38:08,439 --> 01:38:12,960
Entahlah. Mungkin ketika itu...

1373
01:38:13,280 --> 01:38:17,719
...pemahaman orang tentang muzik
belum terbuka macam sekarang.

1374
01:38:19,679 --> 01:38:22,599
Acara itu dilabelkan
sebagai acara Black Metal.

1375
01:38:23,200 --> 01:38:26,399
Ketika polis datang,
Devilica sedang menyanyi.

1376
01:38:26,960 --> 01:38:31,800
Devilica dan muziknya
dan Ateng pakai baju melayu.

1377
01:38:31,919 --> 01:38:37,040
Kemudian tempat dram
di Paul's Place ada cermin.

1378
01:38:37,399 --> 01:38:41,200
Kalau baca
artikel Harian Metro,...

1379
01:38:41,320 --> 01:38:44,160
...mereka kata, "memuja dram."
-Mastika!

1380
01:38:44,279 --> 01:38:48,080
Memuja dram, sedangkan
vokalis menyanyi di belakang.

1381
01:38:48,400 --> 01:38:52,240
Pening kepala saya baca.
Ada juga tentang orang bertudung.

1382
01:38:52,519 --> 01:38:55,800
Ketika itu, tak silap saya,...

1383
01:38:56,279 --> 01:38:59,040
...kami patah balik ke lokasi
untuk tengok barang niaga.

1384
01:38:59,559 --> 01:39:05,360
Sekali kena. Sebenarnya mereka
sudah bersedia mengepung pun.

1385
01:39:06,400 --> 01:39:09,200
Apabila kami dah
sampai ke Brickfields,...

1386
01:39:10,120 --> 01:39:12,160
...macam biasa,
kami tunggu lama...

1387
01:39:12,280 --> 01:39:15,439
...untuk mereka proses
dan periksa barang niaga.

1388
01:39:16,000 --> 01:39:17,639
Selepas itu, ambil urin pula.

1389
01:39:18,040 --> 01:39:21,200
Proses urin itu sekejap.
Menunggu yang lama. Sampai pagi.

1390
01:39:21,720 --> 01:39:25,159
Boleh dikatakan majoriti...

1391
01:39:25,679 --> 01:39:28,879
...kebanyakan yang datang
rekodnya bersih.

1392
01:39:29,000 --> 01:39:31,439
Saya rasa yang tertangkap
tak sampai 10 orang pun.

1393
01:39:31,800 --> 01:39:33,399
Dua tiga orang sahaja.

1394
01:39:33,520 --> 01:39:37,480
Ketika itu, orang anggap
semua ini jahat.

1395
01:39:37,800 --> 01:39:40,480
Pakai baju hitam pun,
"Awak Black Metal?"

1396
01:39:40,599 --> 01:39:42,480
Aduh! Naik teksi pun kena!

1397
01:39:42,600 --> 01:39:44,200
Pakai baju hitam pun kena!

1398
01:39:45,200 --> 01:39:47,759
Anda mesti kena faham sesuatu
tentang media arus perdana.

1399
01:39:48,160 --> 01:39:49,720
Ia dipanggil arus perdana.

1400
01:39:50,240 --> 01:39:53,360
Mereka cuma puaskan
kehendak umum.

1401
01:39:54,080 --> 01:39:59,400
Cerita begini orang suka dengar,
jadi ia terus tersebar luas.

1402
01:40:00,240 --> 01:40:02,240
Saya ada di sana.
Saya tengok sendiri.

1403
01:40:02,359 --> 01:40:04,639
Budak-budak biasa sahaja.
Kita tahu muzik.

1404
01:40:04,759 --> 01:40:08,600
Sebab itu sangat penting adanya
kredibiliti dalam laporan muzik.

1405
01:40:09,279 --> 01:40:13,159
Anda beri orang gambaran salah.
Tiada kefahaman pun.

1406
01:40:13,720 --> 01:40:16,559
Saya ke sana. Mereka ke jel,
saya pun masuk.

1407
01:40:16,839 --> 01:40:19,520
Saya masuk rumah pasung
untuk tengok budak-budak ini.

1408
01:40:20,080 --> 01:40:24,480
Hanya untuk tunjuk,
"Hei, ini tak mungkin."

1409
01:40:24,840 --> 01:40:26,799
Hanya untuk beri sokongan.
Tapi saya rasa...

1410
01:40:27,560 --> 01:40:30,440
...ini satu perkara yang akan
berlaku dalam mana-mana komuniti.

1411
01:40:30,560 --> 01:40:34,240
Dalam sistem apa-apa pun,
demi berita akhbar.

1412
01:40:36,080 --> 01:40:39,759
Ia cuma satu cerita
untuk suap pada pasaran.

1413
01:40:39,879 --> 01:40:41,360
Itu sahaja.

1414
01:40:41,480 --> 01:40:44,879
Saya tak rasa
mereka benar-benar tahu...

1415
01:40:45,399 --> 01:40:48,160
...tentang Black Metal.

1416
01:40:50,520 --> 01:40:53,599
Namun akhirnya,
kami bina semula...

1417
01:40:53,719 --> 01:40:56,080
...apabila kami menyanyi semula
di Tunestone Studio, Klang.

1418
01:40:56,600 --> 01:40:59,719
Setiap minggu kami keluar
untuk buat persembahan.

1419
01:40:59,839 --> 01:41:02,160
Ketika itu, semua orang
dah tak berani buat persembahan.

1420
01:41:02,919 --> 01:41:05,519
Jadi kesusahan itu bermula semula.

1421
01:41:05,639 --> 01:41:08,759
Tapi walaupun impaknya
agak teruk...

1422
01:41:08,879 --> 01:41:13,120
...sampai ke tahap
semua orang kata kami jahat.

1423
01:41:13,240 --> 01:41:18,080
"Black Metal jahat,
sembah syaitan."

1424
01:41:18,440 --> 01:41:22,960
Ketika ada kes Black Metal,...

1425
01:41:23,919 --> 01:41:27,279
...memang banyak...

1426
01:41:28,200 --> 01:41:34,200
...kesannya pada
dunia underground di Ipoh.

1427
01:41:36,440 --> 01:41:38,720
Malah di semua tempat.

1428
01:41:39,040 --> 01:41:41,120
Memang ketika itu
ada jarak masa...

1429
01:41:41,599 --> 01:41:43,439
...kami tak boleh
buat persembahan.

1430
01:41:43,800 --> 01:41:48,600
Dalam dua tiga tahun juga
ada jarak itu kerana kes itu.

1431
01:42:27,879 --> 01:42:30,480
Anda bersedia?

1432
01:43:15,960 --> 01:43:18,840
Mamat, pergi jauh sana.

1433
01:43:25,639 --> 01:43:27,759
Serius, ayah nak kena buat.

1434
01:43:30,280 --> 01:43:33,600
Mamat, aduhai.

1435
01:43:34,839 --> 01:43:37,080
Mamat, duduk sini sayang.

1436
01:43:51,359 --> 01:43:56,839
Teruskanlah!

1437
01:43:59,519 --> 01:44:03,200
Saya tak sangka
kita buat lagu bersama.

1438
01:44:04,200 --> 01:44:06,760
Saya asyik sebut nama awak.
Awak rindukan saya.

1439
01:44:10,519 --> 01:44:13,159
Sebab dia nak pakai benda itu
untuk rakaman.

1440
01:44:13,879 --> 01:44:16,599
Audio itu nak dilancarkan
sebagai CD.

1441
01:44:17,040 --> 01:44:19,520
Ia waktu yang amat menarik,
saya rasa kerana...

1442
01:44:19,639 --> 01:44:21,279
...kami tak ada jangkaan
macam sekarang.

1443
01:44:21,399 --> 01:44:23,160
Sekarang orang main muzik...

1444
01:44:23,280 --> 01:44:25,560
...terus fikir tentang
barang niaga, semua itu.

1445
01:44:25,679 --> 01:44:29,639
Ia bersifat perniagaan,
dan itu bagus.

1446
01:44:29,960 --> 01:44:33,120
Itu okey, tapi dulu kami.....

1447
01:44:34,879 --> 01:44:39,319
Kita tak hasilkan muzik
hanya untuk...

1448
01:44:40,280 --> 01:44:43,080
...cari makan. Kita lakukannya
demi minat mendalam.

1449
01:44:43,199 --> 01:44:46,400
Saya rasa konsep itu terus kekal.
Itu yang penting.

1450
01:44:46,799 --> 01:44:49,520
Jadi, kita hasilkan seni
sebab nak hasilkan seni.

1451
01:44:49,639 --> 01:44:53,440
Bukan untuk dapat penaja
atau jadi pempengaruh.

1452
01:44:54,040 --> 01:44:58,040
Saya bukan mengeji.
Itu gaya generasi sekarang.

1453
01:44:58,160 --> 01:44:59,839
Buatlah cara kamu.

1454
01:44:59,960 --> 01:45:02,120
Pada waktu itu, itu yang buat
ia jadi menarik.

1455
01:45:03,040 --> 01:45:05,120
Kita akan cuba apa-apa sahaja.

1456
01:45:05,480 --> 01:45:07,480
Itu yang menarik ketika itu.

1457
01:45:09,160 --> 01:45:11,559
Dulu kami bermain muzik
dalam gelap.

1458
01:45:11,679 --> 01:45:14,279
Kami buat sahaja,
tak tahu pun nasib masa depan.

1459
01:45:15,120 --> 01:45:16,919
Jujur saya kata,
saya tak pernah...

1460
01:45:17,240 --> 01:45:20,640
...bayangkan...

1461
01:45:20,960 --> 01:45:23,240
...selepas 30 ke 40 tahun,...

1462
01:45:23,679 --> 01:45:25,800
...orang akan
panggil saya legenda.

1463
01:45:25,919 --> 01:45:28,040
Saya pun tak tahu
bagaimana saya dikira legenda?

1464
01:45:28,400 --> 01:45:30,960
Namun, apabila orang beri
kita pengiktirafan begitu,...

1465
01:45:31,080 --> 01:45:34,280
...alhamdulillah, saya terima
dan saya bersyukur kerana...

1466
01:45:34,400 --> 01:45:37,720
...Allah masih beri saya kudrat
untuk berkarya...

1467
01:45:37,840 --> 01:45:41,960
...dan sedikit pengorbanan kita
dalam hidup menggembirakan orang.

1468
01:45:42,080 --> 01:45:44,080
Itu yang terbaik boleh kita buat
dalam hidup.

1469
01:45:44,200 --> 01:45:46,839
Beza antara 90-an
dengan sekarang...

1470
01:45:46,960 --> 01:45:50,439
...ialah semua benda
lebih mudah didapati.

1471
01:45:50,560 --> 01:45:54,120
Pada zaman sekarang,
dengan hanya satu jari,...

1472
01:45:54,680 --> 01:45:56,160
...anda dapat macam-macam.

1473
01:45:56,560 --> 01:45:58,759
Bayangkan pada zaman kami,...

1474
01:45:59,080 --> 01:46:02,000
...kita kena dengar radio,
tonton TV untuk tahu semuanya.

1475
01:46:02,120 --> 01:46:03,759
Mungkin juga baca majalah.

1476
01:46:04,160 --> 01:46:07,280
Sekarang, saya tak tahu pun
Weezer dah keluarkan album.

1477
01:46:07,960 --> 01:46:10,040
Terlalu banyak muzik keluar,...

1478
01:46:10,160 --> 01:46:13,399
...sampai saya tak tahu pun
U2 keluarkan album baru.

1479
01:46:13,520 --> 01:46:15,240
Biar betul?

1480
01:46:15,560 --> 01:46:18,120
Dunia muzik, pembuatan muzik,...

1481
01:46:18,800 --> 01:46:20,640
...kita beri respons
kepada teknologi.

1482
01:46:21,120 --> 01:46:25,720
Jadi, sekarang semuanya
dibuat dengan bebas sebab...

1483
01:46:26,279 --> 01:46:28,960
...ada media sosial.
Kita boleh buat promosi sendiri.

1484
01:46:29,240 --> 01:46:33,200
Tapi pada masa yang sama,
ia bersifat sporadik.

1485
01:46:33,319 --> 01:46:36,120
Ramai yang buat,
jadi macam mana? Apa yang.....

1486
01:46:37,120 --> 01:46:39,319
Walaupun bagus semua orang
buat macam-macam benda,...

1487
01:46:41,480 --> 01:46:43,120
...ada tak dunianya?

1488
01:46:43,240 --> 01:46:46,000
Semua orang fikir mereka
cukup bagus didengari dunia,...

1489
01:46:46,879 --> 01:46:51,960
...dan jutaan akaun IG untuk cari
kumpulan yang anda suka,...

1490
01:46:52,679 --> 01:46:57,160
...masih ada keperluan
untuk mengenal pasti...

1491
01:46:57,600 --> 01:46:59,839
...bakat yang bagus...

1492
01:47:00,920 --> 01:47:03,919
...dan serlahkan mereka.
Saya rasa itu masih perlu.

1493
01:47:04,200 --> 01:47:07,760
Kita perlu biar situasi berlaku
di mana semua orang bebas.

1494
01:47:07,879 --> 01:47:09,640
Mereka gembira
dengan kebebasan mereka...

1495
01:47:09,759 --> 01:47:12,280
...sampai mereka sedar
tiada sesiapa beri perhatian.

1496
01:47:12,920 --> 01:47:17,719
Akan adanya keperluan
untuk semua perhatian disatukan...

1497
01:47:17,839 --> 01:47:20,520
...dan orang kata, "Mari ke sini
untuk cari kumpulan yang bagus."

1498
01:47:21,120 --> 01:47:23,040
Saya rasa masanya dah tiba.

1499
01:47:25,000 --> 01:47:27,799
Jadi, mungkin sekarang
media boleh main peranan.

1500
01:47:28,480 --> 01:47:32,759
Namun media perlu ada kredibiliti.

1501
01:47:34,719 --> 01:47:37,080
Kalau media arus perdana
zaman dulu mungkin...

1502
01:47:37,199 --> 01:47:40,400
...kena naikkan standard sedikit.

1503
01:47:40,879 --> 01:47:44,279
Cari individu berkredibiliti
untuk menguruskannya.

1504
01:47:45,040 --> 01:47:48,240
Cara kita melaporkan juga
harus berbeza.

1505
01:47:48,680 --> 01:47:51,200
Tapi saya rasa ia tetap
agak menyedihkan sedikit.

1506
01:47:51,319 --> 01:47:53,919
Saya rasa ini bahagiannya
yang perlu kita perbaiki.

1507
01:47:54,240 --> 01:47:57,240
Siapa yang bertanggungjawab
untuk buat kemajuan?

1508
01:47:57,720 --> 01:47:59,799
Harus individu itu sendiri.

1509
01:48:01,040 --> 01:48:02,759
Kena mahu majukan diri.

1510
01:48:03,080 --> 01:48:07,320
Dalam muzik Malaysia,
kita perlu majukan seni kita.

1511
01:48:08,200 --> 01:48:11,759
Kita perlu baiki
cara kita buat rakaman...

1512
01:48:12,040 --> 01:48:13,800
...dan membuat sesebuah album.

1513
01:48:14,480 --> 01:48:16,040
Kita perlu tambah ilmu sebab...

1514
01:48:16,160 --> 01:48:20,359
...sekarang teknologi pun
dah semakin jauh.

1515
01:48:21,160 --> 01:48:25,399
Jadi, kita kena kemas kini ilmu.

1516
01:48:26,720 --> 01:48:29,120
Bukan dari segi teknologi pun.

1517
01:48:29,240 --> 01:48:31,840
Mungkin rakaman
jenis lama seperti...

1518
01:48:31,960 --> 01:48:34,519
...Led Zeppelin, Black Sabbath.
Mereka ada...

1519
01:48:34,879 --> 01:48:37,040
...maklumat dan ilmu...

1520
01:48:37,159 --> 01:48:40,000
...yang mereka turunkan
kepada jurutera muzik.

1521
01:48:40,280 --> 01:48:42,800
Jadi, kita tak ada begitu.
Kita ada banyak...

1522
01:48:43,120 --> 01:48:47,519
...pakar lama...

1523
01:48:47,639 --> 01:48:49,639
...tapi mungkin mereka
belum benar-benar...

1524
01:48:50,040 --> 01:48:52,040
...turunkan ilmu
kepada generasi muda.

1525
01:48:53,320 --> 01:48:57,080
Masih belum matang.

1526
01:48:58,440 --> 01:49:00,320
Belum jumpa bahasanya lagi.

1527
01:49:00,680 --> 01:49:03,640
Belum jumpa satu...

1528
01:49:04,440 --> 01:49:07,720
...status quo yang...

1529
01:49:07,840 --> 01:49:11,879
...buat kita boleh kata
muzik Malaysia boleh pergi jauh...

1530
01:49:12,000 --> 01:49:14,439
...boleh meletup macam K-pop
atau begitu.

1531
01:49:14,560 --> 01:49:17,559
Bukan meletup,
tapi menakluk dunia.

1532
01:49:17,839 --> 01:49:21,759
Ia masih lagi dalam campuran
atau tindak balas.

1533
01:49:21,879 --> 01:49:24,040
Ia masih mencari-cari.

1534
01:49:24,400 --> 01:49:26,399
Ramai orang akui muzik mereka
muzik Malaysia...

1535
01:49:26,520 --> 01:49:28,559
...tapi tak sepenuhnya
muzik Malaysia, bukan?

1536
01:49:28,679 --> 01:49:30,200
Campur juga.

1537
01:49:30,520 --> 01:49:32,839
Banyak lagi yang
belum diterokai, macam.....

1538
01:49:33,879 --> 01:49:36,200
Macam seni kita. Banyak.

1539
01:49:36,320 --> 01:49:41,120
Sebenarnya seni kita
bukan hanya pada kerawang.

1540
01:49:41,400 --> 01:49:44,960
Sebab seni kita
sangat berunsur visual.

1541
01:49:45,799 --> 01:49:48,640
Mungkin kalau telinga pun,
perkara yang kita dengar.

1542
01:49:48,960 --> 01:49:52,400
Mungkin bunyi ombak,
hutan, unggas.

1543
01:49:52,519 --> 01:49:54,960
Semua itu mendorong
menjadi bunyi kita.

1544
01:49:56,000 --> 01:49:59,120
Jadi, itu yang kita belum terokai
seperti Jepun...

1545
01:49:59,240 --> 01:50:02,640
...dan Korea dah lakukan
untuk muzik tradisional mereka.

1546
01:50:03,399 --> 01:50:06,920
Kita mungkin tahu yang sudah
disinkretik atau diturunkan.

1547
01:50:07,360 --> 01:50:10,559
Masih banyak yang kita
tak sempat kaji dan tahu.

1548
01:50:11,360 --> 01:50:15,960
Malah wira kita juga,
komposer kita...

1549
01:50:16,080 --> 01:50:20,200
...di 80-an, 70-an, 60-an, 50-an
atau yang tak dikenali.

1550
01:50:32,960 --> 01:50:37,480
Saya rasa kita perlu
ambil lebih banyak risiko.

1551
01:50:38,640 --> 01:50:41,919
Kita fahami istilah
muzik itu sendiri.

1552
01:50:42,920 --> 01:50:45,520
Yang diajar ini sedikit sahaja.

1553
01:50:45,640 --> 01:50:49,120
Yang sebenarnya ada ini luas.
Maka, terokailah.

1554
01:50:49,240 --> 01:50:53,160
Terokai nada, irama dan rentak.

1555
01:50:53,839 --> 01:50:55,879
Memang susah disukai,...

1556
01:50:56,000 --> 01:50:58,400
...kerana benda yang baharu
belum dikenali.

1557
01:50:58,519 --> 01:51:00,320
Tak suka itu jauh sekali,..

1558
01:51:00,440 --> 01:51:02,319
...tapi beri masa, ia akan jadi.

1559
01:51:02,759 --> 01:51:05,480
Itu dah dikira pantun!

1560
01:51:05,839 --> 01:51:07,439
Ya. Mesti cuba.

1561
01:51:08,080 --> 01:51:09,680
Betul tak?
Ambil lebih banyak risiko.

1562
01:51:10,719 --> 01:51:15,000
Saya percaya budak-budak kita
boleh lakukannya.

1563
01:51:15,799 --> 01:51:17,519
Saya dah pernah lihat.

1564
01:52:48,760 --> 01:52:50,799
Restoran Kari Kepala Ikan Hameed.

1565
01:52:51,640 --> 01:52:55,399
Restoran Kari Kepala Ikan Yusof!

1566
01:52:55,520 --> 01:52:57,640
Kari kepala ikan.

1567
01:52:58,240 --> 01:53:00,280
Memang legenda.

1568
01:53:02,359 --> 01:53:04,960
Kalau tak salah saya,
antara Yusof dan Hameed.

1569
01:53:05,480 --> 01:53:08,200
Yusof atau Hameed?
Kena periksa semula.

1570
01:53:08,480 --> 01:53:11,000
Hameed, bukan?

1571
01:53:11,120 --> 01:53:12,960
Pasar Seni. Yusof Kepala.....

1572
01:53:13,280 --> 01:53:16,280
Restoran Kepala Yusof.....

1573
01:53:21,399 --> 01:53:23,839
Itu dah macam kanibal.

1574
01:53:23,960 --> 01:53:27,520
Kami memang main muzik metal,
tapi tidaklah makan kepala orang.

1575
01:53:28,919 --> 01:53:32,560
Restoran Kari Kepala Ikan Hameed.

1576
01:53:33,480 --> 01:53:36,080
Fizikal memang penting.

1577
01:53:36,640 --> 01:53:41,440
Bezanya macam ada
potret Mona Lisa yang asli...

1578
01:53:41,839 --> 01:53:45,799
...dan versi muat turun
jadi kertas dinding komputer.

1579
01:53:45,919 --> 01:53:48,000
Itu bezanya album fizikal.

1580
01:53:48,400 --> 01:53:50,160
Fizikal memang penting.

1581
01:53:50,279 --> 01:53:53,280
Mendalam sungguh.

1582
01:54:00,200 --> 01:54:02,879
Hei. Awak puji siapa?

1583
01:54:05,400 --> 01:54:07,000
Maaf.

1584
01:54:07,120 --> 01:54:09,319
Lain kali, kalau ikut orang
buat penggambaran,...

1585
01:54:09,439 --> 01:54:12,240
...apabila pengarah kata,
"Tolong senyap!"...

1586
01:54:13,000 --> 01:54:15,120
...itu gunanya. Okey?

1587
01:54:15,399 --> 01:54:16,919
Okey. Maaf.

1588
01:54:18,200 --> 01:54:21,279
Rambut? Beri saya sejam.
Saya nak potong.

1589
01:54:22,080 --> 01:54:24,440
Biar saya cakap.
Saya buat benda ini hari ini.....

1590
01:54:24,560 --> 01:54:27,160
Kali ini saya buat
dan saya takkan menyesal.

1591
01:56:26,279 --> 01:56:29,919
Kita kena ingat, seperti yang
saya selalu ingatkan mereka.

1592
01:56:30,560 --> 01:56:32,399
Dulu kami berada di dalam hutan.

1593
01:56:33,200 --> 01:56:35,759
Jadi, kami tebang pokok
untuk buat jalan.

1594
01:56:36,560 --> 01:56:39,480
Kemudian kami letak tar,
lama-lama jadi lebuh raya.

1595
01:56:39,600 --> 01:56:41,120
Jadi, guna lebuh raya itu
dengan baik.

1596
01:56:41,240 --> 01:56:44,359
Jangan lupa pada mereka yang
tebang pokok buat lebuh raya itu.

1597
01:56:44,720 --> 01:56:47,719
Itu sahaja. Kalau nak
lupakan juga, terpulang.

1598
01:56:49,399 --> 01:56:53,040
Tak menjadi kudis
dalam hidup saya.