1
00:00:08,425 --> 00:00:11,302
SEBUAH DOKUMENTARI NETFLIX

2
00:00:24,524 --> 00:00:26,693
Kebanyakan orang selesa
gunakan penerbangan.

3
00:00:28,903 --> 00:00:33,158
Lazimnya, sebahagian besar daripada kita
menganggap sistem ini selamat.

4
00:00:35,702 --> 00:00:36,702
Setiap hari,

5
00:00:37,370 --> 00:00:39,414
terdapat puluhan ribu penerbangan

6
00:00:39,998 --> 00:00:41,166
di seluruh dunia.

7
00:00:47,881 --> 00:00:50,842
Ada kata-kata lama
dalam bidang penerbangan.

8
00:00:51,593 --> 00:00:54,304
"Jika bukan Boeing, saya tak nak pergi."

9
00:00:55,805 --> 00:00:58,224
Boeing mempunyai sejarah
ibarat dongengan

10
00:00:58,725 --> 00:01:03,229
dan reputasi yang amat mantap
dalam industry penerbangan.

11
00:01:05,690 --> 00:01:07,233
Pada mana-mana detik masa,

12
00:01:07,317 --> 00:01:10,111
kira-kira 10,000 pesawat Boeing

13
00:01:10,195 --> 00:01:13,615
beroperasi di lebih 150 negara.

14
00:01:28,171 --> 00:01:31,883
Sudah lebih 20 tahun
saya tulis laporan tentang penerbangan

15
00:01:31,966 --> 00:01:33,760
untuk The Wall Street Journal.

16
00:01:33,843 --> 00:01:37,180
Helo. Saya Andy Pasztor
dari The Wall Street Journal.

17
00:01:37,764 --> 00:01:39,599
Saya tahu awak diminta untuk berdiam

18
00:01:39,682 --> 00:01:44,270
tapi saya harap awak sudi luangkan masa
untuk jawab beberapa soalan.

19
00:01:45,605 --> 00:01:48,691
Hingga awal tahun 2018,

20
00:01:49,275 --> 00:01:52,946
kita melalui tempoh paling selamat
dalam penerbangan komersil

21
00:01:53,029 --> 00:01:54,948
dalam sejarah penerbangan.

22
00:01:57,408 --> 00:02:02,747
Tiada pesawat penumpang di dunia alami
kemalangan besar pada tahun sebelumnya.

23
00:02:10,505 --> 00:02:12,674
Boeing telah berjaya

24
00:02:12,757 --> 00:02:17,971
menghasilkan pesawat-pesawat
yang begitu selamat dan boleh dipercayai

25
00:02:18,054 --> 00:02:21,850
yang juruterbang dan penumpang kagumi
serta menjadi pilihan.

26
00:02:23,560 --> 00:02:25,770
Mereka ada kepercayaan orang ramai.

27
00:02:29,732 --> 00:02:33,319
Tiba-tiba dua pesawat jatuh dari langit.

28
00:02:49,669 --> 00:02:52,547
29 OKTOBER 2018

29
00:02:56,926 --> 00:02:58,970
Saya tak ingat masanya,

30
00:02:59,554 --> 00:03:00,972
tapi agak awal pagi.

31
00:03:03,558 --> 00:03:05,101
Suasana gelap, saya ingat.

32
00:03:07,979 --> 00:03:10,315
Suami saya sediakan beg penerbangannya,

33
00:03:10,815 --> 00:03:14,652
periksa jadual dan sahkan rakan-rakan
yang akan terbang bersamanya.

34
00:03:15,862 --> 00:03:19,407
Kami makan dan berbual
dalam 20 hingga 30 minit.

35
00:03:20,992 --> 00:03:23,536
Rutin biasa sebelum dia keluar bekerja.

36
00:03:25,955 --> 00:03:28,708
Setelah dia pergi, saya kembali tidur.

37
00:03:29,334 --> 00:03:32,587
Beberapa jam kemudian,
saya tunggu panggilannya.

38
00:03:33,338 --> 00:03:35,173
Macam hari-hari bekerja biasa.

39
00:03:41,971 --> 00:03:45,433
Lion Inter 610 bersedia untuk berlepas,
landasan 2-5 kiri

40
00:03:46,017 --> 00:03:48,853
Lion Inter 610 bersedia untuk berlepas,
landasan 2-5 kiri

41
00:03:55,401 --> 00:03:57,195
- V1.
- Maklum.

42
00:04:04,744 --> 00:04:06,829
Kelajuan udara rendah.

43
00:04:06,913 --> 00:04:08,748
Kelajuan udara bercanggah, Kapten.

44
00:04:08,831 --> 00:04:11,084
Kelajuan udara rendah.

45
00:04:13,836 --> 00:04:14,712
Perbezaan Rasa.

46
00:04:14,796 --> 00:04:16,422
PERBEZAAN RASA
TEKAN

47
00:04:17,924 --> 00:04:20,385
Sudut condong.

48
00:04:20,468 --> 00:04:22,262
Percanggahan altitud, kapten.

49
00:04:31,271 --> 00:04:32,855
Lion Inter 610?

50
00:04:32,939 --> 00:04:34,732
Kami ada masalah mengawal pesawat.

51
00:04:39,070 --> 00:04:40,070
Daratan!

52
00:04:40,488 --> 00:04:41,906
Naik!

53
00:04:50,999 --> 00:04:53,251
Salah seorang rakannya menelefon saya.

54
00:04:53,793 --> 00:04:55,878
Pesawatnya hilang.

55
00:04:56,838 --> 00:04:58,298
Saya cakap, "Jangan risau.

56
00:04:58,381 --> 00:05:01,384
Saya kenal suami saya.
Dia boleh kawal pesawat itu."

57
00:05:02,802 --> 00:05:04,387
Saya tunggu panggilannya.

58
00:05:04,470 --> 00:05:07,390
Itulah yang biasa kami buat.

59
00:05:08,016 --> 00:05:11,144
Jadi saya tunggu dia telefon,
bukan orang lain.

60
00:05:11,227 --> 00:05:13,521
ISTERI BHAVYE SUNEJA,
JURUTERBANG LION AIR

61
00:05:13,604 --> 00:05:14,981
Selepas itu,

62
00:05:15,815 --> 00:05:16,941
semua orang tahu.

63
00:05:20,737 --> 00:05:23,990
Penerbangan 610 Lion Air hilang dari radar

64
00:05:24,073 --> 00:05:27,327
beberapa minit
selepas berlepas dari Jakarta.

65
00:05:27,410 --> 00:05:32,999
Sebuah Boeing 737 baru
yang membawa 189 penumpang

66
00:05:33,082 --> 00:05:35,084
terhempas tak lama selepas berlepas…

67
00:05:49,974 --> 00:05:52,060
Awak kata ia sebuah pesawat Boeing.

68
00:05:52,143 --> 00:05:54,812
Apa lagi maklumat
tentang pesawat itu, Benjamin?

69
00:05:54,896 --> 00:05:57,315
Ia sebuah Boeing, boleh dikatakan baru.

70
00:05:57,398 --> 00:05:59,442
Ia baru diterima pada bulan Ogos.

71
00:05:59,525 --> 00:06:03,071
Ia jenis 737 MAX, versi 737 yang terkini.

72
00:06:03,154 --> 00:06:04,405
Ia baru dikeluarkan.

73
00:06:08,910 --> 00:06:10,912
KETIBAAN

74
00:06:12,080 --> 00:06:13,080
Pagi itu,

75
00:06:13,456 --> 00:06:16,125
keluarga kami cuba dapatkan maklumat.

76
00:06:16,876 --> 00:06:19,504
Cuba memahami perkara yang berlaku.

77
00:06:24,759 --> 00:06:29,055
Tak lama kemudian, semua orang di situ
menyedari perkara yang berlaku.

78
00:06:30,431 --> 00:06:32,642
Bahawa tiada sesiapa akan balik.

79
00:06:40,483 --> 00:06:43,694
Saya hanya merasai kesakitan ketika itu.

80
00:06:44,862 --> 00:06:46,531
Saya tak ingat apa-apa.

81
00:06:47,240 --> 00:06:50,535
Selain kesakitan, saya tak rasa apa-apa.
Kesakitan semata-mata.

82
00:06:51,077 --> 00:06:55,373
KEMALANGAN UDARA LION AIR:
MAYAT JURUTERBANG BHAVYE DIKENAL PASTI

83
00:06:56,457 --> 00:06:58,918
Bagi suami saya,
perkara yang paling penting

84
00:06:59,460 --> 00:07:01,838
adalah keselamatan para penumpangnya.

85
00:07:06,509 --> 00:07:09,178
Dia membawa 188 orang terbang bersamanya.

86
00:07:11,389 --> 00:07:14,225
Kesedihan yang saya rasa
untuk keluarga yang terbabit

87
00:07:15,017 --> 00:07:16,102
adalah luar biasa.

88
00:07:18,229 --> 00:07:19,230
Luar biasa.

89
00:07:28,948 --> 00:07:32,577
Sehari dua selepas kemalangan itu,

90
00:07:32,660 --> 00:07:35,705
tak banyak yang diketahui
tentang puncanya.

91
00:07:37,457 --> 00:07:41,544
Dalam kes ini, cuaca nampak baik.
Ia berlaku dekat dengan lapangan terbang.

92
00:07:42,128 --> 00:07:44,130
Ia juga pesawat baru

93
00:07:44,213 --> 00:07:47,925
yang dibina oleh pengeluar
pesawat terulung Amerika.

94
00:07:48,676 --> 00:07:51,095
Jika kotak hitam tak ditemui cepat,

95
00:07:51,596 --> 00:07:53,222
semuanya adalah spekulasi.

96
00:07:55,099 --> 00:07:57,894
Rekod keselamatan Lion Air
bersifat tak tetap.

97
00:07:57,977 --> 00:08:01,606
Beberapa syarikat penerbangan Indonesia,
termasuk syarikat penerbangan murah itu

98
00:08:01,689 --> 00:08:04,901
pernah diharamkan membuat penerbangan
ke Amerika Syarikat dan Eropah,

99
00:08:04,984 --> 00:08:06,861
tapi prestasinya meningkat.

100
00:08:07,945 --> 00:08:11,616
Saya mengikuti perkembangan beritanya,
membaca setiap artikel.

101
00:08:12,116 --> 00:08:16,245
Apa-apa saja yang ada dalam talian.
Semua menyatakan perkara yang sama.

102
00:08:17,455 --> 00:08:20,458
Mereka mula menuding jari.
Cari salah semua pihak.

103
00:08:21,167 --> 00:08:22,460
Menyalahkan negara,

104
00:08:23,085 --> 00:08:24,754
menyalahkan syarikat penerbangan,

105
00:08:25,713 --> 00:08:27,131
menyalahkan juruterbang,

106
00:08:27,840 --> 00:08:30,843
dengan mengatakan mereka tak cekap.

107
00:08:32,011 --> 00:08:34,555
Syarikat penerbangan itu

108
00:08:34,639 --> 00:08:38,726
harus memastikan juruterbangnya faham
tindakan yang perlu diambil

109
00:08:38,809 --> 00:08:43,481
apabila pesawat
tidak berfungsi seperti biasa

110
00:08:43,564 --> 00:08:45,858
dan cara untuk menyelesaikan masalah.

111
00:08:45,983 --> 00:08:49,153
Haruskah penumpang
yang menaiki 737 MAX risau?

112
00:08:49,946 --> 00:08:52,823
Tak perlu.
Juruterbang di Amerika Syarikat,

113
00:08:52,907 --> 00:08:55,451
tahu cara mengendalikan pesawat ini.

114
00:08:55,535 --> 00:08:57,119
PENCARIAN PUNCA KEMALANGAN BERMULA

115
00:08:57,203 --> 00:08:59,830
Tiada sesiapa anggap pesawat
adalah puncanya.

116
00:09:00,623 --> 00:09:04,544
Saya telah ditanya dalam media cetak,
apakah kemungkinan puncanya?

117
00:09:04,627 --> 00:09:06,671
Saya kata saya akan terkejut besar

118
00:09:06,754 --> 00:09:11,050
jika silapnya ada kaitan dengan
mana-mana bahagian rekaan kapal terbang.

119
00:09:11,717 --> 00:09:13,469
Maklumlah, ia sebuah Boeing.

120
00:09:14,804 --> 00:09:18,975
Semua orang tahu pendirian Boeing.

121
00:09:19,725 --> 00:09:23,229
Reputasi mereka dalam
menjaga keselamatan betul-betul hebat.

122
00:09:24,480 --> 00:09:25,898
Pada masa itu juga,

123
00:09:25,982 --> 00:09:29,360
memang tak ada cukup maklumat
untuk membuat kesimpulan.

124
00:09:31,112 --> 00:09:34,282
Kemudian, para penyiasat Indonesia

125
00:09:34,365 --> 00:09:35,950
telah menemukan kotak hitam.

126
00:09:36,909 --> 00:09:38,327
Ada dua kotak hitam,

127
00:09:38,828 --> 00:09:40,580
kedua-duanya berwarna jingga.

128
00:09:41,455 --> 00:09:43,666
Satu dipanggil perakam suara kokpit.

129
00:09:44,166 --> 00:09:46,794
Satu lagi, perakam data penerbangan.

130
00:09:47,503 --> 00:09:51,716
Ia mencatatkan ketinggian, kelajuan udara,
arah, dan pergerakan pendikit

131
00:09:51,799 --> 00:09:53,968
pada kadar ribuan parameter,
lapan kali sesaat.

132
00:09:54,051 --> 00:09:57,513
Jadi ia rekod menyeluruh
tentang kejadian di atas pesawat.

133
00:09:57,597 --> 00:09:59,765
DATA PENERBANGAN LION AIR JT 610

134
00:09:59,849 --> 00:10:01,851
Perakam data penerbangan itu menunjukkan,

135
00:10:01,934 --> 00:10:03,227
sebaik berlepas,

136
00:10:03,311 --> 00:10:06,731
terdapat kegagalan pada
pengukur sudut serang kirinya.

137
00:10:07,648 --> 00:10:11,277
Pengesan itu terletak
di kedua-dua belah sisi pesawat.

138
00:10:11,360 --> 00:10:15,031
Ia mengukur sudut muncung pesawat
semasa penerbangan.

139
00:10:17,908 --> 00:10:20,578
Sebaik sensor sudut serang rosak itu

140
00:10:20,661 --> 00:10:23,372
hantar data bermasalah ke sistem pesawat,

141
00:10:23,956 --> 00:10:26,167
kayu penggoncang di sebelah kapten

142
00:10:26,250 --> 00:10:31,672
akan gegarkan turus kawalannya dengan kuat
sebagai peringatan pesawat akan berhenti.

143
00:10:32,423 --> 00:10:33,758
Tapi amaran itu palsu.

144
00:10:33,841 --> 00:10:35,926
Pesawat bukan nak berhenti.
Ia sedang terbang.

145
00:10:38,012 --> 00:10:40,848
Bukan saja kayu penggoncang itu bergerak,

146
00:10:41,766 --> 00:10:43,726
tapi lampu amaran turut menyala,

147
00:10:44,602 --> 00:10:48,939
iaitu amaran percanggahan kelajuan udara
dan bacaan ketinggian yang salah.

148
00:10:49,690 --> 00:10:53,736
Ada macam-macam gangguan di situ.

149
00:10:55,112 --> 00:10:56,280
Bukan itu saja.

150
00:10:56,781 --> 00:11:01,035
Muncung kapal terbang itu ditekan
ke bawah oleh sesuatu berulang kali.

151
00:11:02,203 --> 00:11:07,166
Juruterbang-juruterbang ini telah berjuang
untuk menarik pesawat agar ia naik semula.

152
00:11:08,668 --> 00:11:12,004
Tapi ia berlaku lagi.
Muncung pesawat kembali ke bawah.

153
00:11:13,214 --> 00:11:15,508
Mereka berjuang berkali-kali.

154
00:11:16,842 --> 00:11:19,345
Saya tertanya, "Kenapa jadi begitu?"

155
00:11:23,683 --> 00:11:26,769
Jawapan rasmi daripada Boeing
adalah seperti,

156
00:11:26,852 --> 00:11:30,606
"Kami sedang menyiasat, sedang berusaha,
tapi belum ada maklumat.

157
00:11:30,690 --> 00:11:32,566
Kami mohon maaf kepada keluarga mangsa."

158
00:11:32,650 --> 00:11:33,859
Hal-hal begitu.

159
00:11:35,194 --> 00:11:38,114
Pengerusinya, Dennis Muilenburg,
hanya berkata,

160
00:11:38,197 --> 00:11:41,200
"Kami tak boleh beri komen
tentang penyiasatan itu."

161
00:11:42,952 --> 00:11:45,621
Tapi kami dapat tahu,
bahawa di sebalik tabir,

162
00:11:46,122 --> 00:11:49,583
Boeing mengatakan, juruterbang Amerika

163
00:11:50,543 --> 00:11:53,337
takkan terjerumus dalam situasi begini,

164
00:11:54,213 --> 00:11:56,173
dan kru Indonesia yang terbabit,

165
00:11:56,257 --> 00:11:58,843
tak buat semua yang mereka
sepatutnya buat.

166
00:12:00,261 --> 00:12:01,971
Saya takkan kata ia rasis,

167
00:12:02,054 --> 00:12:04,056
tapi saya ingat pada suatu ketika

168
00:12:04,140 --> 00:12:07,476
mereka tanya tentang kelayakan suami saya.

169
00:12:08,352 --> 00:12:10,646
Mereka nak tahu,
di mana dia tamatkan latihan?

170
00:12:11,564 --> 00:12:14,108
Padahal, dia tamatkan latihan di AS.

171
00:12:17,153 --> 00:12:20,531
Pada minggu kedua November…

172
00:12:20,614 --> 00:12:23,033
Andy Pasztor daripada
The Wall Street Journal.

173
00:12:23,117 --> 00:12:27,204
…kami mula bertanya tentang
reka bentuk pesawat ini,

174
00:12:27,288 --> 00:12:29,540
bukan operasi pesawat.

175
00:12:30,291 --> 00:12:35,671
Saya ingin berbincang dengan awak
tentang penyiasatan 737.

176
00:12:36,255 --> 00:12:38,174
Kami tak faham apa yang berlaku.

177
00:12:38,924 --> 00:12:43,387
Macam mana sebuah sensor rosak
boleh buat pesawat jadi begitu?

178
00:12:43,471 --> 00:12:45,514
PUNCA KEJADIAN TAK DIKETAHUI

179
00:12:46,182 --> 00:12:48,559
Akhirnya, Boeing mengeluarkan kenyataan

180
00:12:48,934 --> 00:12:53,856
dengan mengatakan pesawat Lion Air itu
telah tersilap mengaktifkan MCAS.

181
00:12:55,024 --> 00:12:57,276
Kami semua tercengang.

182
00:12:57,359 --> 00:12:58,778
MCAS itu apa?

183
00:12:58,861 --> 00:13:00,571
MANUAL OPERASI KRU PENERBANGAN

184
00:13:00,654 --> 00:13:01,654
MCAS?

185
00:13:01,697 --> 00:13:04,200
Saya tak pernah dengar tentangnya.
Itu apa?

186
00:13:05,117 --> 00:13:08,829
Saya cari dalam manual.
Ia berada di bahagian singkatan.

187
00:13:10,206 --> 00:13:13,542
Macam mana boleh ada
dalam singkatan saja? Ini sistem apa?

188
00:13:16,420 --> 00:13:17,420
MCAS

189
00:13:17,838 --> 00:13:21,050
atau Sistem Pengukuhan
Ciri-ciri Pengendalian

190
00:13:21,675 --> 00:13:24,303
hanyalah sejenis perisian,

191
00:13:24,386 --> 00:13:26,972
yang bersambung kepada
sensor sudut serang.

192
00:13:27,723 --> 00:13:30,226
Disebabkan ciri-ciri penerbangan MAX baru,

193
00:13:30,684 --> 00:13:33,145
apabila sudut serang tertentu dicapai,

194
00:13:33,229 --> 00:13:34,772
pada kelajuan tertentu,

195
00:13:34,855 --> 00:13:37,233
kapal terbang cenderung untuk memperlahan.

196
00:13:38,067 --> 00:13:42,655
Jadi, MCAS direka untuk menolak semula
muncung pesawat ke bawah secara automatik.

197
00:13:43,823 --> 00:13:44,949
Konsepnya mudah.

198
00:13:45,533 --> 00:13:49,662
Mereka hanya perlu tambah beberapa
baris kod pada sistem sedia ada.

199
00:13:51,247 --> 00:13:54,208
MCAS direka untuk beroperasi
di latar belakang

200
00:13:54,708 --> 00:13:59,046
menggunakan motor pelaras kelajuan
untuk memutarkan penstabil lintang.

201
00:13:59,547 --> 00:14:00,547
Sedikit saja.

202
00:14:01,131 --> 00:14:04,969
Setiap kali ia kesan
sudut serang yang terlalu tinggi,

203
00:14:05,052 --> 00:14:07,888
ia akan turunkan
muncung pesawat perlahan-lahan.

204
00:14:09,098 --> 00:14:11,517
Tapi dalam kes kemalangan udara Lion Air,

205
00:14:12,017 --> 00:14:13,853
sensor sudut serangnya rosak,

206
00:14:14,728 --> 00:14:16,897
lalu menyebabkan MCAS diaktifkan.

207
00:14:17,648 --> 00:14:19,483
Ia diaktifkan berulang kali.

208
00:14:19,567 --> 00:14:23,237
PENGAKTIFAN MCAS

209
00:14:23,320 --> 00:14:26,365
Boeing kata kru pesawat
tak bertindak balas

210
00:14:26,448 --> 00:14:28,450
seperti yang mereka jangkakan.

211
00:14:28,951 --> 00:14:30,369
Mereka tak matikan sistem.

212
00:14:34,915 --> 00:14:36,584
Tapi masalahnya,

213
00:14:36,667 --> 00:14:40,504
yang menyebabkan semua orang
tergamam dan terkejut,

214
00:14:40,588 --> 00:14:41,839
apabila mereka tahu,

215
00:14:42,423 --> 00:14:47,720
Boeing tak pernah memberitahu juruterbang
bahawa sistem itu ada di dalam pesawat.

216
00:14:50,264 --> 00:14:51,432
Apa?

217
00:14:52,892 --> 00:14:54,935
FAA, JURUTERA SISTEM

218
00:14:55,019 --> 00:14:58,105
Ya. Itulah jawapan saya. "Apa?"

219
00:15:00,107 --> 00:15:01,107
Ya.

220
00:15:04,320 --> 00:15:06,196
Macam mana boleh jadi begitu?

221
00:15:07,781 --> 00:15:11,160
Helo. Saya Andy Pasztor
dari The Wall Street Journal.

222
00:15:11,243 --> 00:15:13,037
Boleh kita bercakap?

223
00:15:13,662 --> 00:15:17,166
Bagus. Saya cuma nak sambung
perbincangan kita sebelum ini.

224
00:15:17,249 --> 00:15:19,376
Terima kasih kerana meluangkan masa…

225
00:15:20,419 --> 00:15:22,755
Setelah puas berdepan dengan penolakan,

226
00:15:22,838 --> 00:15:26,508
seorang eksekutif atasan Boeing

227
00:15:27,301 --> 00:15:31,513
beritahu saya, "Kami tak pernah
beritahu juruterbang tentang MCAS.

228
00:15:32,014 --> 00:15:34,475
Kami tak pernah jelaskannya kepada mereka.

229
00:15:34,558 --> 00:15:36,852
Kami tak pernah latih mereka tentangnya

230
00:15:36,936 --> 00:15:40,481
sebab tak nak mereka pening menghadam
terlalu banyak maklumat."

231
00:15:41,315 --> 00:15:45,402
Saya dan rakan-rakan sekerja
terkejut mendengar penjelasan itu.

232
00:15:45,486 --> 00:15:48,405
Kami tak pernah dengar
mana-mana pegawai atasan Boeing

233
00:15:48,489 --> 00:15:50,991
beri penjelasan yang menjurus ke arah itu.

234
00:15:51,075 --> 00:15:56,330
Selama ini Boeing mendabik dada
dan mengaku sebagai pejuang juruterbang.

235
00:15:58,290 --> 00:15:59,917
Kami pun mula menulis.

236
00:16:00,542 --> 00:16:02,920
Kami kata, Boeing telah secara proaktif,

237
00:16:03,003 --> 00:16:05,756
memilih untuk tidak
memberitahu juruterbang

238
00:16:05,839 --> 00:16:07,383
tentang sistem MCAS.

239
00:16:08,509 --> 00:16:10,344
Soalan baru pagi ini untuk Boeing.

240
00:16:10,427 --> 00:16:13,722
The Wall Street Journal melaporkan,
Boeing menyimpan maklumat

241
00:16:13,806 --> 00:16:17,393
tentang model 737,
menurut pakar keselamatan dan lain-lain…

242
00:16:17,476 --> 00:16:21,271
Sebaik jelas ia bukan kerana
terlepas pandang

243
00:16:21,355 --> 00:16:24,191
atau tertinggal tanpa sengaja,

244
00:16:24,274 --> 00:16:25,859
para juruterbang mengamuk.

245
00:16:27,152 --> 00:16:28,779
Kami tak sangka.

246
00:16:28,862 --> 00:16:33,742
Apabila kami mula mendalami
sistem MCAS ini,

247
00:16:33,826 --> 00:16:36,203
ia menjadi keutamaan kami.

248
00:16:36,286 --> 00:16:39,748
JURUTERBANG TUDUH BOEING
MENYIMPAN MAKLUMAT KESELAMATAN

249
00:16:39,832 --> 00:16:41,375
Saya rasa itu biadab.

250
00:16:42,251 --> 00:16:44,253
Setiap juruterbang yang saya ajar,

251
00:16:44,336 --> 00:16:47,131
saya berpesan supaya
ambil tahu tentang pesawat.

252
00:16:48,215 --> 00:16:51,927
Dalam siri modul ini,
kita akan bincangkan perbezaan antara

253
00:16:52,011 --> 00:16:56,098
pesawat Boeing 737 NG dan 737 MAX.

254
00:16:56,181 --> 00:17:00,894
737 MAX ialah pengganti 737 NG…

255
00:17:00,978 --> 00:17:03,647
Fakta tak patut disembunyikan
daripada juruterbang.

256
00:17:04,648 --> 00:17:08,694
Satu-satunya latihan yang
suami saya jalani adalah melalui iPad.

257
00:17:08,777 --> 00:17:10,571
Tak sekalipun ia sebut MCAS.

258
00:17:12,906 --> 00:17:17,661
Saya dan penyiasat terus mendesak,
agar pesawat ini diharamkan

259
00:17:18,412 --> 00:17:21,040
Tapi reputasi Boeing besar
di seluruh dunia.

260
00:17:23,625 --> 00:17:25,127
Ini yang Boeing buat.

261
00:17:25,627 --> 00:17:28,672
Mereka mula menghubungi
kesatuan juruterbang.

262
00:17:29,298 --> 00:17:33,343
Saya terima panggilan yang mengatakan
Boeing akan datang untuk beri taklimat

263
00:17:33,427 --> 00:17:35,220
tentang sistem MCAS.

264
00:17:36,013 --> 00:17:37,306
Ini berita besar.

265
00:17:37,389 --> 00:17:41,977
Eksekutif atasan Boeing tak pernah melawat
Persatuan Juruterbang Bersekutu.

266
00:17:43,062 --> 00:17:47,274
Jadi, pada 27 November,
saya sambut mereka di pintu.

267
00:17:48,942 --> 00:17:51,028
Pertama sekali, mereka bawa pelobi.

268
00:17:51,737 --> 00:17:54,156
Siapa bawa pelobi
ke mesyuarat keselamatan?

269
00:17:56,742 --> 00:18:01,246
Saya perasan mereka
tak berminat untuk beramah.

270
00:18:02,372 --> 00:18:04,666
Kami pun masuk ke bilik persidangan.

271
00:18:07,044 --> 00:18:08,253
Kami semua duduk.

272
00:18:09,171 --> 00:18:12,674
Saya sangka mereka akan buat
pembentangan dengan PowerPoint

273
00:18:12,758 --> 00:18:14,510
seperti graf, carta, data.

274
00:18:15,511 --> 00:18:17,429
Tapi mereka tak bawa apa-apa.

275
00:18:19,139 --> 00:18:20,432
Ada mereka saja.

276
00:18:22,142 --> 00:18:23,852
Kerisauan mereka terlihat.

277
00:18:25,062 --> 00:18:26,563
Saya pun rakam mesyuarat itu.

278
00:18:28,232 --> 00:18:30,567
Mereka tak tahu sistem itu
ada di dalam pesawat.

279
00:18:30,651 --> 00:18:31,902
Begitu juga orang lain.

280
00:18:32,611 --> 00:18:35,823
Kami tak nak bebankan kru
dengan maklumat tak penting.

281
00:18:37,199 --> 00:18:41,787
Perkara yang boleh membunuh seharusnya
diberi keutamaan untuk dijelaskan.

282
00:18:42,496 --> 00:18:44,331
Kami maklum maksud awak. Betul.

283
00:18:45,374 --> 00:18:50,712
Adakah Boeing sedang buat apa-apa
untuk memastikan ia tak berlaku lagi?

284
00:18:51,755 --> 00:18:54,800
Kami sedang berusaha menukar perisian

285
00:18:54,883 --> 00:18:57,845
yang kami harap dapat dikeluarkan
dalam tempoh singkat.

286
00:18:57,928 --> 00:18:59,138
Mungkin enam minggu.

287
00:19:00,639 --> 00:19:04,768
Di mesyuarat itu, mereka kata akan baiki
perisian itu dalam enam minggu.

288
00:19:05,269 --> 00:19:07,938
Tiada apa-apa yang dibaiki
dalam enam minggu.

289
00:19:09,606 --> 00:19:13,694
Kami pun tanya, "Kenapa tak hentikan dulu
penerbangannya sampai dibaiki?"

290
00:19:14,945 --> 00:19:17,614
Sebab belum ada sesiapa buat kesimpulan

291
00:19:18,240 --> 00:19:21,535
bahawa kerosakan pesawat
ialah satu-satunya punca pesawat jatuh.

292
00:19:22,411 --> 00:19:24,538
Mereka boleh haramkan pesawat itu,

293
00:19:25,247 --> 00:19:29,001
tapi Boeing ada kedudukan untuk berkata,

294
00:19:29,084 --> 00:19:33,297
"Ini kejadian yang dahsyat.
Kami sedang usahakannya, percayalah."

295
00:19:33,797 --> 00:19:37,384
Bersama saya ialah
Pengerusi, Presiden dan CEO Boeing,

296
00:19:37,467 --> 00:19:38,677
Dennis Muilenburg.

297
00:19:38,760 --> 00:19:40,345
- Gembira jumpa awak.
- Sama.

298
00:19:40,429 --> 00:19:43,265
Terima kasih kerana datang.
Sila jelaskan perkara

299
00:19:43,348 --> 00:19:46,518
yang disampaikan kepada juruterbang
dan syarikat penerbangan

300
00:19:46,602 --> 00:19:50,022
tentang peralatan baru di dalam 737.

301
00:19:50,105 --> 00:19:51,899
Kami dah keluarkan panduan tambahan

302
00:19:51,982 --> 00:19:53,942
kepada juruterbang di seluruh dunia

303
00:19:54,026 --> 00:19:56,737
supaya merujuk kepada
prosedur penerbangan sedia ada

304
00:19:56,820 --> 00:19:58,614
untuk kendalikan situasi begitu.

305
00:19:58,697 --> 00:19:59,615
Pada dasarnya,

306
00:19:59,698 --> 00:20:02,159
pesawat 737 MAX adalah selamat.

307
00:20:04,494 --> 00:20:06,914
10 MAC 2019

308
00:20:06,997 --> 00:20:10,751
19 MINGGU SELEPAS LION AIR TERHEMPAS

309
00:20:11,960 --> 00:20:14,504
Berita gempar.
Sebuah pesawat Ethiopian Airlines

310
00:20:14,588 --> 00:20:17,591
telah terhempas tak lama
setelah berlepas dari Addis Ababa,

311
00:20:17,674 --> 00:20:22,763
membunuh kesemua 157 penumpang dan kru
yang berada di atas kapal terbang.

312
00:20:23,805 --> 00:20:25,224
Isteri saya, Nadia,

313
00:20:25,307 --> 00:20:28,977
berjaga malam
untuk mengikuti berita di BBC.

314
00:20:29,561 --> 00:20:32,773
BBC pula melaporkan baru berlaku…

315
00:20:32,856 --> 00:20:34,233
BAPA SAMYA STUMO

316
00:20:34,316 --> 00:20:35,484
…kemalangan udara

317
00:20:36,485 --> 00:20:40,489
melibatkan pesawat yang baru berlepas
dari Addis Ababa, Etiopia.

318
00:20:41,740 --> 00:20:42,991
Anak kami, Samya,

319
00:20:43,533 --> 00:20:46,036
hantar mesej sebelum itu untuk mengatakan,

320
00:20:46,536 --> 00:20:51,333
"Saya baru mendarat di Addis.
Beberapa jam saja lagi untuk ke Nairobi."

321
00:20:53,585 --> 00:20:56,088
Samya bekerja dalam bidang kesihatan awam.

322
00:20:56,964 --> 00:20:58,465
Dia telah ke Afrika

323
00:20:58,548 --> 00:21:00,259
beberapa kali sebelum ini.

324
00:21:00,342 --> 00:21:02,135
Ini cuma satu lagi perjalanan.

325
00:21:03,095 --> 00:21:07,599
Jadi Nadia kejutkan saya lalu berkata,

326
00:21:08,141 --> 00:21:11,103
"Saya rasa Samya naik pesawat
yang baru terhempas."

327
00:21:13,188 --> 00:21:15,023
Saya pula fikir, "Tak mungkin."

328
00:21:16,316 --> 00:21:17,567
Tak mungkin.

329
00:21:23,073 --> 00:21:25,117
Tak mungkin penerbangan Samya.

330
00:21:25,742 --> 00:21:28,578
Kemudian kami dapat tahu
dia dalam Penerbangan

331
00:21:30,038 --> 00:21:31,248
302.

332
00:21:32,291 --> 00:21:33,500
Memang pesawat dia.

333
00:21:36,461 --> 00:21:41,466
Bapa orang lain minum arak
atau hisap rokok.

334
00:21:42,259 --> 00:21:44,386
Ayah saya ketagih minum teh.

335
00:21:45,429 --> 00:21:47,973
Dia boleh minum 20 cawan sehari.

336
00:21:49,766 --> 00:21:51,852
Dia nak balik ke Kenya waktu itu

337
00:21:51,935 --> 00:21:55,814
untuk menyumbang kepada masyarakat,
di tempat dia membesar.

338
00:21:56,857 --> 00:21:59,985
Dia telefon dari
lapangan terbang lalu berkata,

339
00:22:00,068 --> 00:22:03,572
"Ayah cuma nak beritahu
ayah nak naik penerbangan sekejap lagi."

340
00:22:03,655 --> 00:22:05,615
Masanya dalam pukul 8:00 malam.

341
00:22:05,699 --> 00:22:08,577
Saya sedang duduk di sofa
dan kata, "Okey, ayah."

342
00:22:09,161 --> 00:22:13,206
Saya ingat dia kata, "Ayah sayang kamu."
Saya balas, "Saya sayang ayah juga."

343
00:22:19,212 --> 00:22:21,882
Pagi esoknya, telefon saya berdering.

344
00:22:22,883 --> 00:22:24,426
Abang saya telefon.

345
00:22:25,510 --> 00:22:28,138
Dia kata, "Kamu kena kuatkan semangat.

346
00:22:28,680 --> 00:22:32,768
Ada sebuah pesawat terhempas di Etiopia.

347
00:22:32,851 --> 00:22:35,687
Besar kemungkinan
ayah ada di dalam pesawat itu."

348
00:22:36,605 --> 00:22:40,067
Saya kata, "Ayah tak pernah naik
Ethiopian Airlines.

349
00:22:40,734 --> 00:22:45,530
Jadi dia tak ada di dalam pesawat itu."
Abang saya kata, "Tak, kali ini dia naik."

350
00:22:49,701 --> 00:22:51,870
Nadia kata, "Kita mesti ke sana."

351
00:22:53,914 --> 00:22:57,667
Jadi, kami memandu ke Lapangan Terbang JFK
dan naik penerbangan.

352
00:23:02,798 --> 00:23:07,260
Apabila kami sampai di Etiopia,
tiada sesiapa dibenarkan ke lokasi nahas.

353
00:23:08,136 --> 00:23:10,430
Jadi kami tinggal di Addis Ababa.

354
00:23:11,390 --> 00:23:13,850
Begitu juga ramai keluarga lain.

355
00:23:16,186 --> 00:23:20,565
Ambil masa tiga hari
untuk mengesahkan bahawa tiada…

356
00:23:22,776 --> 00:23:24,277
mayat untuk dibawa balik.

357
00:23:26,029 --> 00:23:29,282
Akhirnya mereka bawa kami
ke lokasi nahas itu.

358
00:23:33,370 --> 00:23:35,789
Ada beberapa bahagian pesawat di situ.

359
00:23:36,498 --> 00:23:39,167
Tak cukup untuk membentuk
satu pesawat penuh.

360
00:23:41,545 --> 00:23:45,924
Ada barang-barang peribadi
bertebaran di sekitar kawasan nahas.

361
00:23:47,134 --> 00:23:49,678
Ada pakaian yang berkibar ditiup angin.

362
00:23:49,761 --> 00:23:51,555
Begitu juga kertas.

363
00:23:55,016 --> 00:23:56,226
Dan terdapat lubang.

364
00:23:57,394 --> 00:24:01,690
Pesawat itu menjunam pada kelajuan
800-900 kilometer sejam, terus ke…

365
00:24:02,566 --> 00:24:03,942
terus ke dalam tanah.

366
00:24:07,237 --> 00:24:11,074
Saya nampak orang mengelilingi kawah itu,
sambil melihat ke bawah.

367
00:24:12,868 --> 00:24:14,327
Ada yang bawa bunga.

368
00:24:16,288 --> 00:24:19,666
Nadia bawa bunga.
Bunga Ros untuk Samya Rose lalu

369
00:24:20,208 --> 00:24:21,208
mencampaknya...

370
00:24:24,379 --> 00:24:25,630
mencampaknya ke dalam.

371
00:24:39,853 --> 00:24:42,314
Bayangkan dalam masa lima bulan,

372
00:24:42,397 --> 00:24:44,274
pesawat yang sama, juga baru,

373
00:24:44,357 --> 00:24:47,486
terhempas dalam keadaan yang sama,

374
00:24:47,986 --> 00:24:52,616
iaitu dekat dengan lapangan terbang,
pada altitud rendah, dalam cuaca baik,

375
00:24:52,699 --> 00:24:57,287
semua sebab-sebab yang jelas sekali
boleh menyebabkan kapal terbang terhempas.

376
00:24:57,370 --> 00:25:00,207
Boeing terima banyak
soalan keselamatan pagi ini,

377
00:25:00,290 --> 00:25:03,293
kerana ini nahas kedua
dalam masa lima bulan

378
00:25:03,376 --> 00:25:06,338
yang melibatkan jet penumpang
paling laris mereka.

379
00:25:06,421 --> 00:25:09,299
Syarikat penerbangan utama Amerika
guna pesawat baru ini.

380
00:25:09,382 --> 00:25:12,260
Beratus-ratus sedang digunakan,
beribu-ribu lagi ditempah,

381
00:25:12,344 --> 00:25:15,847
dan ada permintaan pagi tadi
untuk mengharamkan semua pesawat ini.

382
00:25:16,932 --> 00:25:20,268
Dua kemalangan kapal terbang baru
dalam masa lima bulan.

383
00:25:21,228 --> 00:25:23,897
Itu tak berlaku dalam penerbangan moden.

384
00:25:25,148 --> 00:25:27,651
Tapi Boeing tak nak mengaku secara terbuka

385
00:25:27,734 --> 00:25:30,946
bahawa rekaan kapal terbangnya bermasalah.

386
00:25:31,029 --> 00:25:33,949
Ramai penumpang takut menaiki MAX.

387
00:25:34,032 --> 00:25:36,368
Kami amat tegas tentang keselamatan,

388
00:25:36,451 --> 00:25:39,079
dan kami kesal akan kesannya terhadap…

389
00:25:39,663 --> 00:25:42,624
Keselamatan adalah
keutamaan kami di Boeing.

390
00:25:43,208 --> 00:25:46,336
Memastikan perjalanan
yang selamat dan diyakini…

391
00:25:46,419 --> 00:25:48,088
Menurut Boeing,

392
00:25:48,171 --> 00:25:49,965
"Keselamatan adalah keutamaan Boeing.

393
00:25:50,048 --> 00:25:53,051
Kami yakin MAX adalah selamat.

394
00:25:53,134 --> 00:25:57,013
Pentadbiran Penerbangan Persekutuan juga

395
00:25:57,097 --> 00:26:00,684
tidak mengarahkan sebarang
tindakan lanjutan pada masa ini."

396
00:26:01,935 --> 00:26:02,935
FAA.

397
00:26:03,353 --> 00:26:05,480
Pentadbiran Penerbangan Persekutuan

398
00:26:05,564 --> 00:26:08,692
yang menjaga
keselamatan penerbangan di AS,

399
00:26:08,775 --> 00:26:11,403
ada kuasa untuk mengharamkan pesawat itu.

400
00:26:13,321 --> 00:26:15,657
Menurut FAA, mereka menunggu data.

401
00:26:16,199 --> 00:26:18,326
Selagi mereka tak dapat data itu,

402
00:26:18,827 --> 00:26:21,204
membuat keputusan dianggap terburu-buru.

403
00:26:22,080 --> 00:26:24,874
Jadi mereka tak putuskan
untuk haramkan atau tidak.

404
00:26:26,459 --> 00:26:28,044
Sehari selepas nahas itu,

405
00:26:28,128 --> 00:26:31,590
China memeranjatkan semua pihak

406
00:26:31,673 --> 00:26:35,385
apabila dengan sendirinya,
bertindak mengharamkan pesawat itu.

407
00:26:38,471 --> 00:26:43,435
Ia telah mencetuskan satu siri
tindakan susulan oleh negara-negara lain.

408
00:26:44,269 --> 00:26:46,187
Australia, New Zealand, Malaysia,

409
00:26:46,271 --> 00:26:47,814
Singapura, Perancis, Jerman,

410
00:26:47,897 --> 00:26:49,899
Itali, UK, Ireland, Belanda.

411
00:26:49,983 --> 00:26:51,067
Banyak lagi.

412
00:26:51,568 --> 00:26:54,821
Ia seolah-olah menegur pendirian FAA.

413
00:26:56,364 --> 00:26:57,574
Jika ada masalah

414
00:26:58,325 --> 00:27:02,078
yang menjejaskan keselamatan
dikenal pasti,

415
00:27:02,662 --> 00:27:06,583
jabatan dan FAA tidak akan teragak-agak

416
00:27:07,125 --> 00:27:10,962
untuk ambil tindakan segera
dan berpatutan.

417
00:27:11,546 --> 00:27:14,591
Bagi kami, iaitu keluarga mangsa,

418
00:27:15,091 --> 00:27:18,720
adalah tak masuk akal
pesawat itu masih berada di udara.

419
00:27:19,220 --> 00:27:22,641
Lebih-lebih lagi
selepas dua kali terhempas.

420
00:27:22,724 --> 00:27:25,852
Perkembangan baru
dalam kemalangan Ethiopian Airlines.

421
00:27:25,935 --> 00:27:30,273
Dalam usaha mencari puncanya,
kotak hitamnya dianalisis di Perancis.

422
00:27:30,357 --> 00:27:33,610
Butiran baru detik-detik akhir
penerbangan mulai muncul.

423
00:27:34,277 --> 00:27:36,905
Maklumat laluan penerbangan dikeluarkan.

424
00:27:36,988 --> 00:27:41,034
Ia nampak hampir sama
dengan kemalangan udara Lion Air.

425
00:27:43,370 --> 00:27:47,040
Kemudian di Etiopia,
skru bicunya ditemukan.

426
00:27:48,291 --> 00:27:51,294
Skru bicu ialah skru panjang
kira-kira setebal ini,

427
00:27:52,379 --> 00:27:54,714
yang mengendalikan alat pelarasan.

428
00:27:57,926 --> 00:28:02,180
Mereka jumpa skru bica itu
dalam keadaan menghala ke bawah.

429
00:28:03,515 --> 00:28:05,350
Tak syak lagi, MCAS puncanya.

430
00:28:06,518 --> 00:28:07,936
Dalam masa 30 minit,

431
00:28:08,019 --> 00:28:09,854
Presiden Trump muncul di kaca TV

432
00:28:09,938 --> 00:28:11,272
mengharamkan pesawat itu.

433
00:28:11,356 --> 00:28:14,609
Saya akan keluarkan
perintah larangan darurat

434
00:28:14,693 --> 00:28:20,448
untuk mengharamkan
semua penerbangan 737 MAX 8

435
00:28:20,532 --> 00:28:23,868
dan 737 Max 9.

436
00:28:23,952 --> 00:28:26,913
Mana-mana pesawat yang kini
di udara diminta ke destinasinya

437
00:28:26,996 --> 00:28:30,458
dan diharamkan selepas itu
sehingga diberitahu.

438
00:28:36,673 --> 00:28:38,800
Setahu saya, ia satu-satunya pesawat

439
00:28:39,342 --> 00:28:41,928
yang pernah diharamkan
oleh Presiden Amerika Syarikat.

440
00:28:42,971 --> 00:28:45,974
Walaupun selepas ia diharamkan,

441
00:28:46,057 --> 00:28:49,018
dan pesawat-pesawat itu
harus diterbangkan ke gedung simpanan,

442
00:28:50,186 --> 00:28:53,440
ada juruterbang yang tak mahu
terbangkannya ke sana.

443
00:28:55,358 --> 00:28:59,195
Apabila juruterbang tak mahu
terbangkan Boeing baru,

444
00:29:00,739 --> 00:29:01,781
itu masalah berat.

445
00:29:20,633 --> 00:29:22,719
Dua hari selepas nahas kedua,

446
00:29:23,219 --> 00:29:25,013
saya mulakan siasatan.

447
00:29:26,306 --> 00:29:29,476
Kami tahu ada masalah berat,

448
00:29:29,559 --> 00:29:32,604
bahawa ada kerosakan pada pesawat itu.

449
00:29:33,605 --> 00:29:35,398
Saya baru mengupah penyiasat baru

450
00:29:35,482 --> 00:29:38,318
dan memberinya tugasan Boeing 737 MAX.

451
00:29:40,820 --> 00:29:44,532
Selain Kongres yang cuba mencari
penjelasan bagi masalah ini,

452
00:29:44,616 --> 00:29:49,454
keluarga mangsa bertindak
menjadikan isu ini peribadi.

453
00:29:51,080 --> 00:29:54,083
Mereka mahukan penjelasan

454
00:29:54,584 --> 00:29:58,880
bagaimana dua kapal terbang
boleh terhempas dalam masa yang singkat?

455
00:30:01,341 --> 00:30:04,260
Keluarga mangsa nahas mula datang ke DC

456
00:30:04,886 --> 00:30:09,766
bagi membantu beri tekanan kepada Kongres
untuk ambil tindakan terhadap Boeing.

457
00:30:11,017 --> 00:30:13,770
Kami terhutang budi kepada Peter DeFazio

458
00:30:13,853 --> 00:30:16,189
kerana menjadikannya siasatan terbesar

459
00:30:16,272 --> 00:30:19,567
dalam sejarah
Jawatankuasa Pembangunan Pengangkutan.

460
00:30:20,485 --> 00:30:23,696
Paul Njoroge dari Kenya kehilangan isteri,

461
00:30:23,780 --> 00:30:25,156
tiga orang anak-anaknya

462
00:30:25,865 --> 00:30:27,325
dan ibu mentuanya.

463
00:30:28,201 --> 00:30:30,411
Saya dan keluarga mangsa lain
saling berhubungan.

464
00:30:30,495 --> 00:30:36,000
Kami bincang cara-cara untuk kendalikannya
dan fahami tindakan yang harus diambil

465
00:30:36,084 --> 00:30:37,544
untuk dapatkan keadilan.

466
00:30:40,630 --> 00:30:42,549
Inilah wajah-wajah yang kami hilang.

467
00:30:44,676 --> 00:30:47,428
Ini akibat meneruskan perniagaan
seperti biasa.

468
00:30:49,430 --> 00:30:53,726
Saya masih ingat melihat
senarai penuh nama-nama penumpang

469
00:30:54,561 --> 00:30:57,438
dari pelbagai negara berbeza.

470
00:30:57,522 --> 00:30:59,315
Orang di seluruh dunia

471
00:30:59,399 --> 00:31:01,985
telah terkesan oleh kejadian itu.

472
00:31:14,289 --> 00:31:16,916
Kami ingin orang ramai tahu perkara ini.

473
00:31:18,167 --> 00:31:22,255
Kami mahu Boeing tunjukkan semua dokumen
dan mengaku dengan fakta sebenar.

474
00:31:25,049 --> 00:31:27,552
Sewaktu kami mulakan siasatan,

475
00:31:27,635 --> 00:31:31,472
ramai orang di serata dunia
marah dan terkejut

476
00:31:31,556 --> 00:31:33,474
akan perkara yang dibenarkan berlaku.

477
00:31:33,558 --> 00:31:35,852
Adakah awak rasa kisah awak didengari?

478
00:31:36,644 --> 00:31:39,272
Sekarang ya, kerana akan ada perbicaraan.

479
00:31:39,355 --> 00:31:41,941
Saya bimbang apabila masa berlalu,

480
00:31:42,025 --> 00:31:46,279
FAA akan benarkan pesawat itu
terbang semula tanpa penelitian.

481
00:31:46,362 --> 00:31:48,281
Mereka ada kuasa untuk buat begitu.

482
00:31:49,282 --> 00:31:50,742
Di Amerika Syarikat,

483
00:31:51,242 --> 00:31:53,661
Kongres ada badan pemantauan tugas.

484
00:31:53,745 --> 00:31:54,871
Mudah dan ringkas.

485
00:31:55,496 --> 00:31:57,206
Persoalannya adalah,

486
00:31:57,290 --> 00:31:58,416
adakah Boeing

487
00:31:58,499 --> 00:32:01,002
terbangkan pesawat yang tak selamat?

488
00:32:01,085 --> 00:32:02,921
JAWATANKUASA
PENGANGKUTAN DAN PEMBANGUNAN

489
00:32:02,962 --> 00:32:04,130
Mesyuarat akan bermula.

490
00:32:04,631 --> 00:32:07,800
Kita di sini hari ini demi menyahut
rayuan kes dua pesawat terhempas

491
00:32:07,884 --> 00:32:10,053
yang meragut 346 nyawa.

492
00:32:10,553 --> 00:32:11,971
Dalam tempoh lima bulan.

493
00:32:12,555 --> 00:32:16,476
Penyiasatan kami baru bermula.

494
00:32:16,559 --> 00:32:20,980
Saya ingin menyapa
ahli keluarga penumpang yang terbunuh,

495
00:32:21,064 --> 00:32:22,690
ada yang datang hari ini.

496
00:32:22,774 --> 00:32:25,693
Kami jamin akan pastikan
nyawa ahli keluarga anda

497
00:32:25,777 --> 00:32:28,905
tak hilang dengan sia-sia
dan tak dibiarkan tanpa jawapan.

498
00:32:29,405 --> 00:32:32,659
Hari ini, kita akan dengar penerangan
juruterbang dan pakar keselamatan

499
00:32:32,742 --> 00:32:35,078
yang mengendalikan pesawat itu.

500
00:32:35,703 --> 00:32:38,414
Persoalannya, apakah faktor-faktornya?

501
00:32:38,915 --> 00:32:43,628
Sudah tentu matlamat Kongres
adalah untuk menjelaskan kepada umum dulu

502
00:32:43,711 --> 00:32:45,713
kejadian dan sebab ia berlaku.

503
00:32:45,797 --> 00:32:48,800
Kedua, untuk mengkaji
perubahan perundangan

504
00:32:48,883 --> 00:32:51,135
yang boleh menghalang
kemalangan berlaku lagi.

505
00:32:52,136 --> 00:32:54,681
Selepas kemalangan kedua berlaku,

506
00:32:54,764 --> 00:32:59,268
Boeing cuba menumpukan perhatian
kepada juruterbang Asia.

507
00:32:59,852 --> 00:33:03,106
Mereka mengakui MCAS alami kegagalan,

508
00:33:03,189 --> 00:33:06,192
tapi tetap berpendirian bahawa kru Etiopia

509
00:33:06,275 --> 00:33:10,989
tak buat semua perkara dengan tepat
seperti yang mereka sepatutnya buat.

510
00:33:12,031 --> 00:33:15,410
Hujah yang sama mereka gunakan
dalam kes Lion Air.

511
00:33:16,202 --> 00:33:20,873
Mereka juga telah membuat kempen
perhubungan awam secara besar-besaran

512
00:33:20,957 --> 00:33:23,001
untuk menyampaikan maksud mereka.

513
00:33:23,876 --> 00:33:28,339
Kami dapat tahu para pelobi Boeing
telah mengupah firma-firma di Washington

514
00:33:28,423 --> 00:33:30,758
untuk menyebarkan mesej

515
00:33:30,842 --> 00:33:33,261
bahawa juruterbang asing yang salah.

516
00:33:33,761 --> 00:33:35,888
Kapten Carey, di Ethiopian Air,

517
00:33:35,972 --> 00:33:39,976
kemampuan juruterbang di kerusi kanan
tak mencapai standard kami di sini.

518
00:33:40,059 --> 00:33:43,354
Kami perlu meneliti kelayakan
dan latihan penerbangan mereka.

519
00:33:43,438 --> 00:33:45,690
Ethiopian Airlines terbangkan pesawat

520
00:33:45,773 --> 00:33:48,943
ke Washington Dulles
dari Addis Ababa setiap hari.

521
00:33:49,027 --> 00:33:50,445
Sudah bertahun-tahun begitu.

522
00:33:50,528 --> 00:33:53,072
Budaya penerbangan mereka membanggakan.

523
00:33:53,156 --> 00:33:55,992
Tuan dan ahli panel sekalian
harus ingat juga

524
00:33:56,075 --> 00:33:58,995
bahawa kejadian ngeri ini
berlaku tiba-tiba.

525
00:33:59,829 --> 00:34:02,957
Kapten Sullenberger, adakah adil
untuk salahkan juruterbang?

526
00:34:03,041 --> 00:34:06,377
Saya tak nak ambil jalan mudah
dan salahkan juruterbang.

527
00:34:06,961 --> 00:34:09,088
Kita tak patut salahkan juruterbang

528
00:34:09,172 --> 00:34:13,926
dan minta mereka tanggung kelemahan
yang terdapat pada reka bentuk pesawat.

529
00:34:14,510 --> 00:34:17,597
Mereka tentu bertarung
demi nyawa mereka ketika itu

530
00:34:17,680 --> 00:34:19,557
dalam perjuangan hidup mereka.

531
00:34:33,446 --> 00:34:35,990
Tak lama selepas perbicaraan bermula,

532
00:34:36,074 --> 00:34:40,244
kami telah mendapat lebih banyak maklumat
tentang perkara yang berlaku

533
00:34:40,328 --> 00:34:43,498
di dalam kokpit pesawat Etiopia.

534
00:34:44,874 --> 00:34:47,168
Kami dapat maklumat daripada FAA

535
00:34:47,710 --> 00:34:52,090
beberapa jam selepas mereka
menerimanya daripada penyiasat Etiopia.

536
00:34:54,092 --> 00:34:55,760
Ketika itu sudah lewat malam.

537
00:34:55,843 --> 00:34:59,263
Kami cuba semampunya
untuk tulis laporan yang menyeluruh.

538
00:35:03,309 --> 00:35:04,685
Apabila ia keluar,

539
00:35:04,769 --> 00:35:08,231
ini laporan pertama yang mendedahkan

540
00:35:08,314 --> 00:35:10,441
bahawa kru pesawat itu sedar

541
00:35:10,983 --> 00:35:13,069
bahawa MCAS telah diaktifkan

542
00:35:14,237 --> 00:35:17,365
dan telah bertindak
mengikut arahan Boeing.

543
00:35:23,830 --> 00:35:25,414
Apabila MCAS diaktifkan,

544
00:35:26,749 --> 00:35:28,543
ia hidup selama sepuluh saat

545
00:35:29,043 --> 00:35:32,130
dan menolak muncung pesawat
ke bawah dengan kuat.

546
00:35:34,882 --> 00:35:37,093
Hidup sepuluh saat, mati lima saat.

547
00:35:37,844 --> 00:35:40,263
Hidup sepuluh saat, mati lima saat.

548
00:35:43,266 --> 00:35:46,811
Mereka berhadapan dengan kebingitan
bunyi kayu penggoncang,

549
00:35:46,894 --> 00:35:50,231
nyalaan lampu amaran utama,
percanggahan kelajuan udara dan altitud.

550
00:35:50,314 --> 00:35:52,775
Semua amaran itu berbunyi.

551
00:35:53,776 --> 00:35:58,739
Kapten yang menerbangkan kapal terbang itu
cuba mencari kesilapan yang berlaku.

552
00:36:00,992 --> 00:36:04,579
Juruterbang kedua berkata,
"Suis pelaras penstabil, kapten."

553
00:36:05,121 --> 00:36:06,497
Rasanya dia cakap dua kali.

554
00:36:07,165 --> 00:36:08,541
Dia ikut cakap Boeing.

555
00:36:09,584 --> 00:36:11,502
Dia mematikan sistem MCAS.

556
00:36:12,712 --> 00:36:15,840
Saya ingat membacanya dan berkata,
"Budak itu betul."

557
00:36:16,841 --> 00:36:17,967
Budak itu betul.

558
00:36:19,010 --> 00:36:22,763
Masalahnya sekarang,
kapal terbang itu terlalu laju

559
00:36:24,307 --> 00:36:27,185
dan disebabkan tekanan
pada ekor itu sendiri,

560
00:36:28,019 --> 00:36:32,523
mereka tak mampu melaraskan pesawat
secara manual untuk kembali lurus.

561
00:36:42,325 --> 00:36:43,534
Daratan!

562
00:36:43,618 --> 00:36:45,453
Tarik ke atas!

563
00:37:14,482 --> 00:37:18,361
Juruterbang dalam nahas pertama
tak tahu punca kegagalan pesawat.

564
00:37:19,612 --> 00:37:22,031
Pergerakan pesawat mereka lain

565
00:37:22,114 --> 00:37:26,035
daripada yang pernah mereka lihat,
jadi mereka tak tahu apa harus dibuat.

566
00:37:27,578 --> 00:37:32,458
Kru kapal terbang Etiopia pula,
pernah diberi taklimat oleh Boeing

567
00:37:32,541 --> 00:37:34,835
tentang cara sistem MCAS berfungsi.

568
00:37:35,378 --> 00:37:37,505
Mereka bertindak seperti sepatutnya.

569
00:37:38,506 --> 00:37:40,132
Mereka matikan sistem MCAS.

570
00:37:41,509 --> 00:37:42,927
Tapi tetap terhempas.

571
00:37:44,512 --> 00:37:45,429
Bagi Boeing,

572
00:37:45,513 --> 00:37:48,391
ini masalah yang amat besar

573
00:37:49,392 --> 00:37:52,395
dan betul-betul merosakkan
reputasi mereka.

574
00:37:53,521 --> 00:37:57,275
Reputasi yang telah
bertahun-tahun dibangunkan.

575
00:38:30,558 --> 00:38:33,477
Ayah saya juruterbang pejuang
dengan Tentera Udara

576
00:38:33,978 --> 00:38:35,396
dan jurutera di Boeing.

577
00:38:36,856 --> 00:38:39,358
Boeing beribu pejabat
di Pacific Northwest.

578
00:38:40,401 --> 00:38:43,487
Di Seattle, ia majikan
dengan paling ramai pekerja.

579
00:38:45,239 --> 00:38:46,824
Gaji Boeing lumayan,

580
00:38:47,325 --> 00:38:50,828
jadi ayah saya mampu menyediakan
rumah yang baik untuk kami.

581
00:38:51,454 --> 00:38:55,541
Ayah saya tergolong
dalam kelas pertengahan.

582
00:38:57,209 --> 00:38:59,628
Asalnya, Boeing ialah firma kejuruteraan.

583
00:38:59,712 --> 00:39:02,840
Sejak dahulu, ia dipimpin oleh jurutera.

584
00:39:04,008 --> 00:39:07,219
Dengan tumpuan pada kualiti dan inovasi,

585
00:39:07,303 --> 00:39:11,390
mereka cipta produk yang menjadikan Boeing
antara jenama kebanggaan Amerika

586
00:39:12,183 --> 00:39:15,436
dan memberi impak yang amat besar
kepada ekonomi negara.

587
00:39:17,772 --> 00:39:19,148
Tanda pengenalan Boeing

588
00:39:19,231 --> 00:39:24,403
terdapat pada kemajuan teknikal terhebat
yang dihasilkan pada abad ke-20.

589
00:39:25,946 --> 00:39:29,450
Kapal terbang tentera,
kenderaan tanpa pemandu, kapal angkasa

590
00:39:29,533 --> 00:39:32,620
dan terutama sekali,
pesawat penumpang komersil

591
00:39:33,204 --> 00:39:36,791
bermula pada lewat tahun 50-an
dengan Boeing 707.

592
00:39:38,459 --> 00:39:40,628
Ia diikuti dengan Boeing 727,

593
00:39:41,128 --> 00:39:44,173
kemudian yang paling laris, Boeing 737.

594
00:39:45,758 --> 00:39:49,387
Banyak hasil kejuruteraan hebat
keluar dari Seattle.

595
00:39:50,554 --> 00:39:54,183
Sejarah Boeing yang mengutamakan
keselamatan dan kualiti

596
00:39:54,266 --> 00:39:57,478
ialah kesimpulan yang dicapai
oleh rakyat Amerika.

597
00:39:58,604 --> 00:40:01,524
Orang tahu jika ia pesawat Boeing,

598
00:40:01,607 --> 00:40:02,900
mereka rasa selamat.

599
00:40:04,318 --> 00:40:06,904
Waktu itu Era Penerbangan baru bermula.

600
00:40:06,987 --> 00:40:09,323
Boeing pula cemerlang dalam bidangnya.

601
00:40:10,241 --> 00:40:13,953
Mereka menghasilkan pesawat baru
yang moden satu demi satu.

602
00:40:15,663 --> 00:40:17,873
Pada lewat tahun 60-an,

603
00:40:17,957 --> 00:40:20,376
Boeing mengambil risiko
yang tak terbayang.

604
00:40:20,876 --> 00:40:24,380
Terbaik antara yang terbaik menggambarkan
penerbangan komersil gergasi baru,

605
00:40:24,463 --> 00:40:26,006
pesawat 747.

606
00:40:26,507 --> 00:40:28,551
Berbeza daripada pesawat biasa,

607
00:40:28,634 --> 00:40:31,846
747 akan membawa 490 penumpang.

608
00:40:31,929 --> 00:40:35,433
Kuasa enjinnya dua kali lebih kuat
daripada pesawat yang ada hari ini.

609
00:40:35,516 --> 00:40:38,686
Pesawatnya yang pertama
akan dihantar oleh Boeing

610
00:40:38,769 --> 00:40:41,313
ke Pan American Airways pada 1969.

611
00:40:43,149 --> 00:40:46,318
Program 747 suatu misi
yang tak mungkin berjaya.

612
00:40:48,195 --> 00:40:51,740
Boeing perjudikan kedudukannya
demi menghasilkan kapal terbang hebat.

613
00:40:52,783 --> 00:40:56,579
Mereka kata ia akan jadi
yang paling selamat dan paling inovatif.

614
00:40:56,662 --> 00:40:58,247
Ia akan jadi yang terbaik.

615
00:41:00,207 --> 00:41:03,210
Pesawat 747 telah mengubah
pengembaraan udara.

616
00:41:04,128 --> 00:41:08,382
Buat pertama kalinya, orang ramai
mampu terbang dan pergi ke luar negara.

617
00:41:09,258 --> 00:41:11,510
Ia telah menjadikan dunia lebih rapat.

618
00:41:14,388 --> 00:41:18,350
Pertaruhan seperti 747 adalah usaha
yang menjadikan Boeing masyhur.

619
00:41:20,436 --> 00:41:24,315
Kami berikrar untuk jayakannya
walau apa pun akibatnya.

620
00:41:27,234 --> 00:41:29,778
Saya bekerja untuk Boeing selama 32 tahun.

621
00:41:30,446 --> 00:41:32,865
Boeing amalkan budaya saling mempercayai,

622
00:41:33,491 --> 00:41:37,036
semangat jatuh bangun bersama
dalam membina produk berkualiti

623
00:41:37,119 --> 00:41:38,579
yang membanggakan kami.

624
00:41:38,662 --> 00:41:40,748
- Nampak bagus.
- Terima kasih.

625
00:41:43,292 --> 00:41:47,296
Semasa saya bekerja untuk Boeing,
mereka buat pakaian berpasukan untuk kami.

626
00:41:47,379 --> 00:41:49,757
Ada logo Boeing padanya.

627
00:41:49,840 --> 00:41:52,885
Mula-mula, kami perlekehkan idea itu.

628
00:41:53,469 --> 00:41:58,307
Tapi apabila memakai baju itu
di khalayak ramai, ia begitu membanggakan.

629
00:41:58,891 --> 00:42:01,185
Ramai orang akan menegur dan berkata,

630
00:42:01,727 --> 00:42:04,438
"Oh, Tuhan! Awak pekerja Boeing.
Hebatnya!"

631
00:42:04,522 --> 00:42:05,898
Nampak elok, Don.

632
00:42:05,981 --> 00:42:07,983
Ia buat kami bangga.

633
00:42:08,067 --> 00:42:09,068
Bagus!

634
00:42:12,655 --> 00:42:14,323
Baiklah. Syabas, semua!

635
00:42:14,406 --> 00:42:16,492
- Inilah yang pertama.
- Pertama.

636
00:42:18,369 --> 00:42:22,122
Saya suka bekerja di situ
kerana saya boleh bersuara.

637
00:42:22,206 --> 00:42:23,791
Jika terdapat kesilapan,

638
00:42:23,874 --> 00:42:26,710
saya boleh suarakannya
tanpa perlu takut dipecat.

639
00:42:28,087 --> 00:42:30,923
Pihak pengurusan Boeing tahu
keselamatan adalah keutamaan.

640
00:42:31,006 --> 00:42:33,634
Jika kami kata
ia tak selamat diterbangkan,

641
00:42:33,717 --> 00:42:35,052
kami takkan terbangkannya.

642
00:42:37,263 --> 00:42:39,765
Budaya kerja ketika itu
ketengahkan semangat

643
00:42:39,848 --> 00:42:41,433
"jatuh bangun bersama,"

644
00:42:41,517 --> 00:42:46,355
dan "Boeing akan menjaga anda.
Kami harap anda juga akan menjaga Boeing."

645
00:42:46,438 --> 00:42:51,360
Mari kita persilakan Naib Presiden
dan Pengurus Besar Bahagian 777,

646
00:42:51,443 --> 00:42:52,653
Alan Mulally.

647
00:42:53,862 --> 00:42:55,281
Selamat pagi, semua.

648
00:42:56,156 --> 00:42:59,702
Ada rasa kekitaan, rasa berstruktur,

649
00:42:59,785 --> 00:43:01,829
dan rasa macam satu keluarga.

650
00:43:02,955 --> 00:43:04,081
Kami satu keluarga.

651
00:43:04,164 --> 00:43:06,125
Kita lalui kemajuan demi kemajuan bersama.

652
00:43:06,208 --> 00:43:08,335
Seronok bekerja di syarikat ini.

653
00:43:11,547 --> 00:43:14,174
Tiba-tiba,
bayangkan datang ke tempat kerja

654
00:43:14,258 --> 00:43:16,260
dan semua bos dah bertukar

655
00:43:16,343 --> 00:43:19,722
dan semua yang kami pelajari
selama 30 tahun kini salah.

656
00:43:19,805 --> 00:43:20,805
Selamat petang.

657
00:43:20,848 --> 00:43:25,978
Suatu urus janji berbilion-bilion dolar
telah memeranjatkan industri aeroangkasa.

658
00:43:26,061 --> 00:43:29,273
Penggabungan terancang
antara Boeing dan McDonnell Douglas.

659
00:43:29,857 --> 00:43:33,027
Saya diselubungi kekaguman
sewaktu berjalan ke sini.

660
00:43:33,611 --> 00:43:35,863
Saya akan berkhidmat sebagai pengerusi

661
00:43:35,946 --> 00:43:39,366
dan CEO syarikat ini.

662
00:43:39,450 --> 00:43:42,453
Harry Stonecipher pula sebagai presiden

663
00:43:42,536 --> 00:43:45,372
dan Ketua Pegawai Operasi syarikat.

664
00:43:46,040 --> 00:43:50,127
Niat kami, seperti yang kami harapkan
daripada semua di organisasi ini,

665
00:43:50,210 --> 00:43:51,462
adalah kerjasama.

666
00:43:52,004 --> 00:43:54,590
Dengan itu, saya perkenalkan
Harry Stonecipher.

667
00:43:55,966 --> 00:43:57,259
Terima kasih, Phil.

668
00:43:57,343 --> 00:43:58,510
Tuan-tuan dan puan-puan…

669
00:43:59,011 --> 00:44:03,432
Pengambilalihan McDonnell Douglas
oleh Boeing pada tahun 1963

670
00:44:03,515 --> 00:44:06,935
adalah antara perkara biasa
yang berlaku di seluruh negara.

671
00:44:07,853 --> 00:44:10,606
Penggabungan, beli habis, penyatuan.

672
00:44:11,106 --> 00:44:15,277
Itulah cara syarikat melihat
kemampuan mereka untuk kekal bersaing.

673
00:44:16,570 --> 00:44:20,783
Kedudukan Boeing dalam
industri penerbangan begitu unggul.

674
00:44:20,866 --> 00:44:25,162
Mereka jadi tauladan, golongan
yang dicontohi dalam bidang kejuruteraan.

675
00:44:26,038 --> 00:44:28,499
Tapi keadaan itu berubah

676
00:44:28,582 --> 00:44:31,293
apabila McDonnell Douglas
dan Boeing bergabung.

677
00:44:32,586 --> 00:44:36,548
Harry Stonecipher
ialah CEO McDonell Douglas.

678
00:44:36,632 --> 00:44:40,344
Akhirnya dia jadi CEO Syarikat Boeing.

679
00:44:41,095 --> 00:44:43,055
Jadi, dalam masa yang singkat,

680
00:44:43,138 --> 00:44:46,350
McDonnell Douglas menjadi
orang atasan Boeing.

681
00:44:47,768 --> 00:44:51,021
Ia susulan kejadian pada tahun 80-an

682
00:44:51,105 --> 00:44:53,273
ketika wang tunai merajai Wall Street.

683
00:44:54,400 --> 00:44:56,110
Kononnya, "Tamak itu baik."

684
00:44:59,113 --> 00:45:01,657
Apabila Harry Stonecipher ambil alih,

685
00:45:01,740 --> 00:45:03,867
dia yakin perkara paling penting

686
00:45:03,951 --> 00:45:07,037
adalah mengambil syarikat
dan berinya nilai di Wall Street.

687
00:45:07,538 --> 00:45:09,790
Bak katanya,
"Kita berniaga untuk buat duit.

688
00:45:10,290 --> 00:45:13,043
Kalau nak cakap tentang produk dan margin,

689
00:45:13,127 --> 00:45:15,045
pastikan ia menguntungkan."

690
00:45:16,630 --> 00:45:18,215
Kepimpinan McDonnell Douglas

691
00:45:18,298 --> 00:45:23,470
mempercepatkan Boeing untuk jadi
syarikat yang didorong kewangan.

692
00:45:24,096 --> 00:45:26,348
Wall Street minta
pulangan pemegang saham.

693
00:45:26,432 --> 00:45:30,602
Mereka juga mahu Boeing menjadi
syarikat perindustrian

694
00:45:30,686 --> 00:45:32,229
yang berikan pulangan itu.

695
00:45:34,398 --> 00:45:36,316
Tak lama selepas penggabungan,

696
00:45:36,400 --> 00:45:40,863
kempen besar-besaran yang digelar
ShareValue telah dilancarkan.

697
00:45:41,655 --> 00:45:46,034
Tujuannya adalah supaya
semua orang tahu tentang harga saham itu

698
00:45:46,535 --> 00:45:50,414
dan mereka mahu semua orang
bekerjasama untuk menaikkan nilai saham.

699
00:45:52,332 --> 00:45:56,712
Dalam mesyuarat teknikal pun,
semua berkisar tentang harga saham Boeing.

700
00:45:58,088 --> 00:46:02,634
Melihat para eksekutif McDonnell Douglas
membawa pelan perniagaan mereka

701
00:46:02,718 --> 00:46:05,429
ke Syarikat Boeing,
ramai antara kami marah.

702
00:46:06,096 --> 00:46:08,766
Dari dulu kami dah tahu pelan itu teruk.

703
00:46:09,933 --> 00:46:14,188
Mereka pandu syarikat itu seolah-olah
ia mengeluarkan mesin basuh.

704
00:46:14,271 --> 00:46:15,564
Atau pencuci pinggan.

705
00:46:16,190 --> 00:46:19,777
Semua kapal terbang
mesti dihasilkan dengan lebih murah.

706
00:46:20,861 --> 00:46:23,489
Mereka mengurangkan jumlah pekerja,

707
00:46:23,572 --> 00:46:25,949
minta orang bekerja lebih
dengan kekurangan.

708
00:46:27,826 --> 00:46:31,121
Kami nampak syarikat berubah
di depan mata kami.

709
00:46:31,205 --> 00:46:33,415
5,000 DAPAT SURAT MERAH JAMBU DI BOEING

710
00:46:33,499 --> 00:46:37,127
Saya dah lama bekerja di kawasan Seattle.

711
00:46:37,211 --> 00:46:39,755
Persekitaran yang bergabung dengan kami

712
00:46:40,339 --> 00:46:41,715
adalah sangat berbeza.

713
00:46:42,299 --> 00:46:45,135
McDonnell Douglas
mengamalkan budaya berkroni.

714
00:46:45,677 --> 00:46:48,972
Mereka tak hormati proses kami
untuk para pekerja kami.

715
00:46:50,724 --> 00:46:52,392
Kemudian kami diberitahu

716
00:46:52,476 --> 00:46:55,020
mereka nak pindahkan
ibu pejabat ke Chicago.

717
00:46:55,521 --> 00:47:00,442
Boeing telah mengesahkan akan pindahkan
ibu pejabat barunya ke Chicago.

718
00:47:01,151 --> 00:47:04,863
Semua orang yang dah lama
bekerja di situ terkejut.

719
00:47:05,447 --> 00:47:10,369
Sebab ketika itu, Boeing dikaitkan
dengan Seattle dan Seattle dengan Boeing.

720
00:47:10,911 --> 00:47:12,162
Kedua-duanya seiring.

721
00:47:12,663 --> 00:47:14,456
Kami dah kaji semua data,

722
00:47:14,540 --> 00:47:18,335
dan kami percaya
Chicago pilihan terbaik untuk Boeing.

723
00:47:21,338 --> 00:47:23,590
Salah satu alasan berpindah ke Chicago

724
00:47:23,674 --> 00:47:28,178
adalah untuk menjauhi
golongan teknikal di Seattle

725
00:47:28,887 --> 00:47:32,474
supaya para eksekutif
boleh membuat keputusan kewangan

726
00:47:32,558 --> 00:47:36,520
tanpa tentangan daripada para jurutera.

727
00:47:38,021 --> 00:47:40,941
Sebelum peralihan kuasa,
kami tak ambil jalan pintas,

728
00:47:41,024 --> 00:47:43,235
kerana itu bukan budaya di Boeing.

729
00:47:43,318 --> 00:47:44,444
Tiada jalan pintas.

730
00:47:45,320 --> 00:47:48,949
Buat dengan betul dan pastikan
produk berkualiti dan selamat.

731
00:47:49,032 --> 00:47:50,409
Keuntungan akan menyusul.

732
00:47:51,660 --> 00:47:53,412
Tapi semua itu berubah.

733
00:47:53,912 --> 00:47:55,706
Ia amat menyedihkan.

734
00:47:57,666 --> 00:48:00,836
Saya rasa kami cuba
memujuk diri dengan berkata,

735
00:48:00,919 --> 00:48:03,255
"Mungkin kita marah
sebab ia satu perubahan."

736
00:48:04,882 --> 00:48:06,049
Tapi realitinya,

737
00:48:06,133 --> 00:48:08,802
kebimbangan kami betul pada waktu itu.

738
00:48:09,761 --> 00:48:12,097
Kami tahu ia akan menjejaskan syarikat

739
00:48:12,180 --> 00:48:14,850
dalam cara yang kami tak dapat bayangkan.

740
00:48:17,394 --> 00:48:21,523
Prestasi Boeing menurun, sementara Airbus,
pesaingnya dari Eropah, meningkat.

741
00:48:22,149 --> 00:48:25,027
Pada tahun ini, Boeing menerima
368 tempahan baru,

742
00:48:25,110 --> 00:48:27,988
sementara Airbus terima 427.

743
00:48:28,822 --> 00:48:31,283
Pada masa penggabungan berlaku
pada tahun 1997,

744
00:48:31,909 --> 00:48:35,495
kedudukan Boeing dalam
bahagian pasaran jadi semakin lemah.

745
00:48:35,996 --> 00:48:39,499
Perkara yang Boeing telah berjuang
untuk capai selama berdekad.

746
00:48:40,459 --> 00:48:45,088
Boeing dapati dirinya berada
dalam kedudukan yang janggal.

747
00:48:46,256 --> 00:48:48,884
Mereka dicabar
oleh pengeluar-pengeluar lain.

748
00:48:49,384 --> 00:48:52,930
Tekanan itu, terutamanya,
datang dari Eropah.

749
00:48:53,805 --> 00:48:55,057
Maksudnya Airbus.

750
00:48:56,308 --> 00:49:01,188
Lama-kelamaan, wujud persengketaan
antara Boeing dan Airbus,

751
00:49:02,439 --> 00:49:03,982
Berkenaan Airbus pula,

752
00:49:04,066 --> 00:49:09,029
kejayaan mereka sebagai kuasa besar
dalam industri ini tak berlaku semalaman.

753
00:49:09,112 --> 00:49:10,364
PASARAN BOEING DAN AIRBUS

754
00:49:10,447 --> 00:49:12,491
Ia berlaku sedikit demi sedikit

755
00:49:13,450 --> 00:49:15,452
Ia pendakian yang perlahan,

756
00:49:16,036 --> 00:49:17,496
sedikit demi sedikit.

757
00:49:18,121 --> 00:49:22,918
Pada tahun 2003, Airbus mengatasi
bahagian pasaran Boeing.

758
00:49:24,252 --> 00:49:25,545
Boeing ketinggalan.

759
00:49:25,629 --> 00:49:27,214
Boeing mesti kejar.

760
00:49:28,465 --> 00:49:32,469
Jadi mereka mula mendesak dengan
lebih gigih untuk keluarkan pesawat.

761
00:49:33,512 --> 00:49:34,596
Lama-kelamaan,

762
00:49:34,680 --> 00:49:39,017
fokus yang tak berbelah bahagi terhadap
keselamatan yang menjadi amalan,

763
00:49:39,559 --> 00:49:40,686
telah terjejas.

764
00:49:40,769 --> 00:49:44,314
GUDANG PEMASANGAN BOEING 787

765
00:49:44,398 --> 00:49:47,901
Jawatan saya di Boeing dulu
ialah pengurus kualiti.

766
00:49:48,819 --> 00:49:52,155
Jika ada masalah,
ia harus dikenal pasti dan dibaiki.

767
00:49:53,490 --> 00:49:57,285
Untuk memastikan keselamatan,
kerja saya ialah mencari kesilapan.

768
00:49:58,912 --> 00:50:02,457
Tapi daripada memperbaiki masalah,
mereka hanya nak cepat.

769
00:50:02,541 --> 00:50:08,880
Semuanya mesti cepat.
Tak boleh berhenti, tak boleh perlahan.

770
00:50:10,132 --> 00:50:14,177
Dulu, apabila kami angkat tangan
dan kata ada masalah,

771
00:50:14,261 --> 00:50:16,388
mereka akan terima dan perbaikinya.

772
00:50:17,139 --> 00:50:21,184
Selepas bergabung dengan McDonnell Douglas
dan Airbus semakin maju,

773
00:50:21,685 --> 00:50:23,854
Boeing tak dengar cakap pekerjanya lagi.

774
00:50:24,479 --> 00:50:27,399
Setiap kali saya angkat tangan
dan kata ada masalah,

775
00:50:27,482 --> 00:50:29,192
mereka akan serang si pengadu

776
00:50:29,776 --> 00:50:31,945
dan abaikan aduannya.

777
00:50:33,488 --> 00:50:36,575
Dari segi sejarah, Boeing amalkan budaya
menyampaikan berita buruk.

778
00:50:36,658 --> 00:50:39,244
Mereka luahkan kebimbangan secara terbuka.

779
00:50:40,203 --> 00:50:43,957
Sekarang jadi masalah pula.
Jangan sampaikan berita buruk kepada bos.

780
00:50:44,791 --> 00:50:46,960
Dulu gaji CEO di Boeing lumayan,

781
00:50:47,461 --> 00:50:50,005
sebagai ganjaran untuk
menaikkan harga saham

782
00:50:50,672 --> 00:50:52,382
dan menggembirakan Wall Street.

783
00:50:54,384 --> 00:50:55,635
Para CEO ini

784
00:50:55,719 --> 00:50:59,681
mendesak semua pengurus mereka
mencapai sasaran, tanpa pedulikan caranya.

785
00:50:59,723 --> 00:51:01,266
KAMERA TERSEMBUNYI AL-JAZEERA

786
00:51:02,601 --> 00:51:04,853
Jadi untuk percepatkan pengeluaran,

787
00:51:04,936 --> 00:51:09,066
mereka buang pengaudit kualiti,
dan pengurus kualiti.

788
00:51:10,275 --> 00:51:12,444
Mekanik boleh mempercepatkan kerjanya

789
00:51:12,527 --> 00:51:14,571
dengan membuat kerja

790
00:51:14,654 --> 00:51:19,284
lalu minta kelulusan orang di sebelahnya
untuk sambung ke peringkat seterusnya.

791
00:51:20,202 --> 00:51:21,495
Jangan beritahu orang.

792
00:51:22,037 --> 00:51:25,165
Mereka tak pasang penyedal
pada gear pendaratan semalam.

793
00:51:25,665 --> 00:51:26,792
Syif malam tak pasang.

794
00:51:26,875 --> 00:51:28,085
Mampus!

795
00:51:28,168 --> 00:51:29,586
Mereka kata tak sempat

796
00:51:30,253 --> 00:51:31,588
untuk memasangnya.

797
00:51:32,339 --> 00:51:37,344
Mereka ada seorang penjaga kualiti
untuk seluruh bangunan pada setiap syif.

798
00:51:38,178 --> 00:51:41,223
Dulu kami ada dalam 15 orang.

799
00:51:42,891 --> 00:51:45,393
Saya terima rungutan tentang sampah sarap.

800
00:51:45,936 --> 00:51:50,273
Hari-hari, kami jumpa sampah di dalam
kapal terbang yang orang tinggalkan.

801
00:51:50,732 --> 00:51:52,901
Ada lukisan, peralatan,

802
00:51:53,568 --> 00:51:54,736
pengetat.

803
00:51:55,320 --> 00:51:57,280
Ada sebuah 787 ini.

804
00:51:57,864 --> 00:51:59,574
Selepas ujian penerbangan,

805
00:51:59,658 --> 00:52:02,577
mereka jumpa tangga
di dalam penstabil lintang.

806
00:52:03,120 --> 00:52:06,998
Kalau tangga itu jatuh,
dan terkena kelengkapan skru bicu,

807
00:52:07,082 --> 00:52:09,543
habislah pesawat itu.

808
00:52:12,838 --> 00:52:16,800
Ini gambar-gambar racikan logam
pada gulungan wayar.

809
00:52:17,676 --> 00:52:21,680
Racikan-racikan ini boleh menyebabkan
kebakaran atau litar pintas.

810
00:52:22,931 --> 00:52:24,766
Pesawat ini terbang guna wayar.

811
00:52:25,267 --> 00:52:27,769
Jadi jika berlaku litar pintas,

812
00:52:28,270 --> 00:52:31,648
ia boleh merosakkan peralatan,
gear pendaratan,

813
00:52:31,731 --> 00:52:34,901
semua yang bersambung
pada wayar akan terjejas.

814
00:52:37,237 --> 00:52:41,408
Pemberi maklumat Boeing mengadu,
sesiapa yang melaporkan masalah

815
00:52:41,491 --> 00:52:43,285
di kilang Carolina Selatan

816
00:52:43,368 --> 00:52:44,703
sama ada akan dipecat,

817
00:52:45,412 --> 00:52:47,539
atau dilepaskan atau cari kerja lain.

818
00:52:49,374 --> 00:52:53,170
Gaji saya dipotong kerana menulis
tentang kualiti yang membimbangkan.

819
00:52:54,254 --> 00:52:57,966
Dengan lantang mereka kata
mereka tak nak sebarang dokumentasi

820
00:52:58,049 --> 00:53:00,510
supaya boleh menafikan kesalahan.

821
00:53:01,970 --> 00:53:04,014
Mereka tak nak apa-apa didokumenkan.

822
00:53:06,850 --> 00:53:10,979
HARTA PERSENDIRIAN
KAKITANGAN YANG DIBENARKAN SAHAJA

823
00:53:16,693 --> 00:53:19,779
Masih ada banyak soalan
yang belum terjawab.

824
00:53:19,863 --> 00:53:23,033
Boeing pula belum menyerahkan
satu pun dokumen.

825
00:53:23,116 --> 00:53:27,454
Saya harap mereka akan serahkan dokumen
yang kami minta secara sukarela

826
00:53:28,079 --> 00:53:29,873
dalam masa terdekat ini.

827
00:53:30,624 --> 00:53:32,584
Dari awal penyiasatan,

828
00:53:33,084 --> 00:53:35,128
sukar berurusan dengan Boeing

829
00:53:35,212 --> 00:53:38,131
dari segi temu bual dan/atau dokumen.

830
00:53:39,507 --> 00:53:43,220
Mereka tak mengendahkan keluarga mangsa.

831
00:53:45,972 --> 00:53:49,226
Boeing tak pernah hubungi kami
secara langsung.

832
00:53:50,602 --> 00:53:54,648
Itu menunjukkan sikap mereka
yang tiada belas dan tak bertanggungjawab.

833
00:53:55,440 --> 00:53:57,150
Itulah yang menyakitkan hati.

834
00:53:59,444 --> 00:54:01,613
Mereka berurus niaga seperti biasa,

835
00:54:02,447 --> 00:54:05,450
tapi kamilah yang cuba pastikan

836
00:54:05,951 --> 00:54:09,120
keluarga lain tak perlu lalui
perkara yang kami lalui.

837
00:54:10,872 --> 00:54:16,086
Entahlah, rasanya kami dah jumpa
kira-kira 55 wakil rakyat dan senator.

838
00:54:17,671 --> 00:54:20,257
Bukan mudah mengulang cerita yang sama

839
00:54:20,966 --> 00:54:22,968
55 kali berturut-turut…

840
00:54:24,678 --> 00:54:26,680
tentang kematian anak sendiri.

841
00:54:30,225 --> 00:54:34,688
Apabila kami angkat gambar-gambar
orang tersayang di bilik perbicaraan,

842
00:54:34,771 --> 00:54:36,982
kami dilarang berbuat demikian.

843
00:54:37,065 --> 00:54:39,276
Mereka kata ia seperti tanda protes.

844
00:54:40,235 --> 00:54:42,696
Kami kata, "Ini bukan tanda protes.

845
00:54:43,196 --> 00:54:44,990
Mereka orang yang kami sayang."

846
00:54:47,826 --> 00:54:52,372
Saya sendiri mungkin
telah menghadiri tujuh perbicaraan.

847
00:54:52,455 --> 00:54:56,167
Selamat tengah hari. Terima kasih
kerana izinkan saya memberi keterangan.

848
00:54:56,251 --> 00:54:57,627
Nama saya Ed Pierson.

849
00:54:58,128 --> 00:55:00,964
Saya yakin masalah pengeluaran
di Kilang Renton

850
00:55:01,047 --> 00:55:04,301
mungkin telah menyumbang
kepada dua kemalangan tragis ini.

851
00:55:04,801 --> 00:55:09,014
Saya telah memberi amaran beberapa kali
kepada kepimpinan Boeing secara bertulis,

852
00:55:09,097 --> 00:55:11,850
khususnya sekali
sebelum Lion Air terhempas,

853
00:55:11,933 --> 00:55:14,227
dan lagi sekali sebelum
Ethiopian Airlines jatuh.

854
00:55:14,936 --> 00:55:16,896
Amaran itu tak diendahkan.

855
00:55:18,273 --> 00:55:23,111
Kami dengar banyak testimoni
tentang 737 MAX

856
00:55:23,820 --> 00:55:27,699
tapi jawatankuasa mahukan
dokumen sebenar daripada Boeing.

857
00:55:29,075 --> 00:55:31,328
Tiada dokumen diterima. Tiada apa-apa.

858
00:55:31,828 --> 00:55:35,957
Kami harap pada perbicaraan akan datang,
Boeing ada dalam jawatankuasa ini.

859
00:55:36,041 --> 00:55:39,336
Sebaik kami meneliti dokumen-dokumen itu,

860
00:55:39,419 --> 00:55:43,673
kami akan tanya soalan-soalan
yang betul dan tepat yang perlu ditanya.

861
00:55:44,299 --> 00:55:48,428
Saya sangat kecewa.
Saya rasa Boeing sengaja berlengah-lengah.

862
00:55:50,430 --> 00:55:54,142
Bila awak akan bercakap dengan Boeing
untuk meneruskan siasatan?

863
00:55:54,225 --> 00:55:57,562
Saya betul-betul mahu
dapatkan dokumen daripada Boeing

864
00:55:57,645 --> 00:56:01,816
sebelum memanggil mereka sebagai saksi,
untuk dapatkan maklumat penting,

865
00:56:01,900 --> 00:56:04,319
bukan hanya kertas yang bertimbun-timbun.

866
00:56:05,028 --> 00:56:07,113
Kongres menunggu jawapan.

867
00:56:07,614 --> 00:56:10,658
Keluarga mangsa menunggu jawapan.

868
00:56:12,285 --> 00:56:16,956
Tapi Boeing bersungguh-sungguh
cuba menyembunyikan e-mel, dokumen

869
00:56:17,040 --> 00:56:20,377
dan memo dalaman
daripada tersebar kepada awam.

870
00:56:28,301 --> 00:56:32,347
Menurut mereka, pesawat terhempas
adalah gabungan pelbagai peristiwa,

871
00:56:32,430 --> 00:56:34,474
yang bersatu secara unik.

872
00:56:35,850 --> 00:56:41,189
Dalam kes ini, salah satu peristiwa itu,
apabila Boeing hilang daya saingnya.

873
00:56:42,440 --> 00:56:44,984
Akhir-akhir ini, Boeing sering bergelora

874
00:56:45,068 --> 00:56:46,444
tapi bukan kerana cuaca

875
00:56:46,945 --> 00:56:49,614
tapi daripada pesaing asing
yang bercita-cita besar.

876
00:56:50,240 --> 00:56:53,576
Airbus kini mendahului dunia
dalam pembinaan pesawat komersial,

877
00:56:54,077 --> 00:56:58,123
perkara yang Amerika
dan Syarikat Boeing tak ingin lihat.

878
00:56:59,124 --> 00:57:02,293
Pada tahun 2000-an,
Airbus mengalami kemajuan.

879
00:57:03,128 --> 00:57:06,381
Sudah beberapa tahun pesawat mereka
lebih laris daripada pesawat Boeing.

880
00:57:07,090 --> 00:57:08,174
Ramai yang hairan.

881
00:57:08,716 --> 00:57:12,053
Pada tahun 1999,
Boeing telah menjual 620 pesawat.

882
00:57:12,137 --> 00:57:14,013
Tahun lepas, 285.

883
00:57:15,140 --> 00:57:17,600
Tiba-tiba, pada tahun 2010,

884
00:57:18,226 --> 00:57:21,187
Airbus memperkenalkan A320neo.

885
00:57:24,232 --> 00:57:25,733
Bagi pesawat penumpang,

886
00:57:25,817 --> 00:57:30,864
sudah tentu matlamat utamanya
adalah untuk menjimatkan bahan api.

887
00:57:31,698 --> 00:57:36,202
Sebahagian besar daripada
kos penerbangan adalah untuk minyak.

888
00:57:37,662 --> 00:57:40,039
Harga minyak melambung tinggi.

889
00:57:40,123 --> 00:57:43,418
Syarikat penerbangan
ingin kurangkan kos minyak segera.

890
00:57:44,002 --> 00:57:45,670
Airbus berjaya hasilkannya.

891
00:57:45,753 --> 00:57:47,630
Pesawat 320neo.

892
00:57:48,381 --> 00:57:50,967
Airbus mendapat kejayaan besar

893
00:57:51,050 --> 00:57:56,097
dengan membuat keputusan
untuk menawarkannya sebelum Boeing.

894
00:57:56,181 --> 00:58:01,060
Tiada pesawat dalam sejarah penerbangan
yang pernah laris secepat itu juga.

895
00:58:02,729 --> 00:58:03,771
Di Chicago,

896
00:58:04,272 --> 00:58:07,484
pesawat neo membuat Boeing panik

897
00:58:08,026 --> 00:58:10,069
kerana mereka tiada pesawat
untuk bersaing.

898
00:58:11,571 --> 00:58:14,157
Boeing bercadang keluarkan pesawat baru,

899
00:58:14,240 --> 00:58:17,619
tapi harganya tentu mahal.

900
00:58:18,328 --> 00:58:20,914
Mereka juga tak mampu

901
00:58:20,997 --> 00:58:25,960
mengambil tujuh, lapan, sepuluh tahun
untuk membangunkan pesawat baru.

902
00:58:28,796 --> 00:58:33,426
Sebaliknya, mereka pasang enjin
yang menjimatkan bahan api

903
00:58:33,510 --> 00:58:35,929
pada model 737 yang sedia ada.

904
00:58:36,971 --> 00:58:38,515
Kami sedang buat keputusan

905
00:58:39,015 --> 00:58:41,976
untuk melabur dalam keluarga 737.

906
00:58:42,060 --> 00:58:44,354
Kami perkenalkan 737 MAX.

907
00:58:45,605 --> 00:58:47,357
Dengan 737 MAX,

908
00:58:47,440 --> 00:58:49,651
pelanggan penerbangan kami dapat

909
00:58:49,734 --> 00:58:51,736
kapal terbang yang paling efisien

910
00:58:52,237 --> 00:58:53,780
pada segmen satu lorong.

911
00:58:55,365 --> 00:58:56,407
Kami kecewa.

912
00:58:57,075 --> 00:58:58,576
Kami mahu pesawat baru.

913
00:58:59,452 --> 00:59:03,456
Kami rasa 737 sebuah pesawat lama

914
00:59:03,540 --> 00:59:06,209
dan kami telah memerahnya selagi boleh.

915
00:59:07,085 --> 00:59:09,921
Maklumlah, rekaannya sudah lebih 40 tahun.

916
00:59:15,009 --> 00:59:19,472
Sudah lebih empat dekad
737 membuat penerbangan.

917
00:59:19,973 --> 00:59:23,017
Pelbagai versi juga
telah dikembangkan daripadanya.

918
00:59:24,102 --> 00:59:25,937
Enjin yang lebih baik.

919
00:59:26,437 --> 00:59:27,814
Kokpit digital.

920
00:59:28,398 --> 00:59:29,649
Lebih panjang.

921
00:59:30,525 --> 00:59:33,861
737 MAX dilihat sebagai

922
00:59:33,945 --> 00:59:38,616
pesawat sama yang sedikit lebih terkini
dan lebih menjimatkan bahan api.

923
00:59:40,034 --> 00:59:41,536
Bagi pengeluar,

924
00:59:42,036 --> 00:59:45,331
kelebihan daripada derivatif ini,
iaitu panggilannya,

925
00:59:45,415 --> 00:59:49,877
ia tak perlukan banyak masa
untuk dapatkan kelulusan daripada FAA.

926
00:59:52,046 --> 00:59:54,632
Bonus kepada syarikat penerbangan pula,

927
00:59:54,716 --> 00:59:58,177
ia tak memerlukan
latihan juruterbang tambahan.

928
00:59:59,095 --> 01:00:02,640
Kos melatih juruterbang
memakan belanja yang amat besar.

929
01:00:02,724 --> 01:00:04,809
Walaupun kapal terbang mahal,

930
01:00:04,892 --> 01:00:07,353
orang adalah aset yang paling mahal.

931
01:00:07,437 --> 01:00:10,940
Perbelanjaan melatih juruterbang
adalah paling besar dalam proses itu.

932
01:00:12,358 --> 01:00:16,779
Jika MAX terlalu berbeza
daripada 737 yang sedia ada,

933
01:00:17,447 --> 01:00:21,492
ia akan memberi amaran
kepada FAA untuk berikan perhatian.

934
01:00:22,368 --> 01:00:26,664
Latihan simulator diperlukan bagi semua
juruterbang MAX di seluruh armada.

935
01:00:28,750 --> 01:00:31,502
Latihan simulator memerlukan dedikasi.

936
01:00:32,003 --> 01:00:34,130
Juruterbang tak boleh bertugas,

937
01:00:34,213 --> 01:00:36,049
tak boleh terbangkan penumpang,

938
01:00:36,591 --> 01:00:38,801
hadir ke pusat latihan

939
01:00:38,885 --> 01:00:42,388
dan berada di dalam simulator,
selama yang perlu, misalnya dua hari.

940
01:00:43,056 --> 01:00:45,767
Jadi ketika Boeing sedang reka MAX,

941
01:00:46,392 --> 01:00:48,811
supaya mampu kekal bersaing,

942
01:00:48,895 --> 01:00:51,397
mereka beri jaminan
kepada syarikat penerbangan

943
01:00:51,481 --> 01:00:54,275
juruterbang mereka
tak perlukan latihan simulator.

944
01:00:55,568 --> 01:00:56,861
Strategi itu berjaya.

945
01:00:57,737 --> 01:00:59,739
737 MAX sangat laris.

946
01:01:01,115 --> 01:01:04,702
Boeing terima beratus-ratus tempahan.

947
01:01:04,786 --> 01:01:08,456
Inilah tempahan syarikat
paling banyak yang kami pernah terima

948
01:01:09,123 --> 01:01:12,502
dari segi jumlah pesawat
dan nilai urus niaga ini.

949
01:01:12,585 --> 01:01:14,837
Hari yang bersejarah buat kami.

950
01:01:17,006 --> 01:01:21,552
Boeing sangka mereka boleh jayakan
projek ini dengan cepat dan murah.

951
01:01:21,636 --> 01:01:23,304
Tak perlu bersusah payah.

952
01:01:24,180 --> 01:01:26,974
Mereka beranggapan,
ubah saja strukturnya sikit,

953
01:01:27,517 --> 01:01:28,685
sumbatkan enjin,

954
01:01:28,768 --> 01:01:31,437
panjangkan gear pendaratan
dan semuanya siap.

955
01:01:34,732 --> 01:01:38,069
Oleh sebab tiada
latihan juruterbang tambahan,

956
01:01:38,778 --> 01:01:40,905
syarikat untung berlipat kali ganda

957
01:01:40,988 --> 01:01:45,118
dan mampu mereka bentuk pesawat
yang tak nampak banyak perbezaan

958
01:01:46,077 --> 01:01:49,372
atau menutup rekaan yang nampak berbeza.

959
01:02:10,476 --> 01:02:15,565
Kami harus lalui rundingan
yang panjang dengan Boeing

960
01:02:15,648 --> 01:02:17,358
untuk mendapatkan dokumen.

961
01:02:18,025 --> 01:02:20,903
Kami gunakan khidmat peguam kami di sini

962
01:02:21,404 --> 01:02:23,698
dan akhirnya mulai dapat

963
01:02:24,407 --> 01:02:28,953
ratusan ribu halaman dokumen
yang mereka berikan kepada kami.

964
01:02:33,458 --> 01:02:35,460
Para penyiasat saya pun

965
01:02:35,543 --> 01:02:37,211
segera menelitinya.

966
01:02:41,716 --> 01:02:44,427
Hampir semuanya ada cap "Proprietari,"

967
01:02:44,927 --> 01:02:48,097
dan agak lama juga
untuk kami mencapai persetujuan

968
01:02:48,181 --> 01:02:51,851
yang membolehkan kami dedahkan
kandungan dokumen-dokumen itu.

969
01:02:54,645 --> 01:03:00,276
Saya rasa ini adalah kerana,
kandungannya menjahanamkan mereka.

970
01:03:01,694 --> 01:03:03,863
Dalam banyak-banyak dokumen itu,

971
01:03:04,447 --> 01:03:06,532
ada satu yang begitu mendedahkan.

972
01:03:08,534 --> 01:03:10,912
Kami dapat tahu
sekumpulan pekerja Boeing

973
01:03:10,995 --> 01:03:15,666
telah mengadakan mesyuarat
dan membincangkan sistem MCAS.

974
01:03:15,708 --> 01:03:16,959
MINIT MESYUARAT 7 JUN 2013

975
01:03:17,001 --> 01:03:19,378
Memo ini, yang ditemui jawatankuasa,

976
01:03:20,171 --> 01:03:22,715
bertarikh pada awal pembinaan pesawat,

977
01:03:22,799 --> 01:03:25,218
mendedahkan bahawa sistem MCAS ini

978
01:03:25,301 --> 01:03:28,805
mendatangkan masalah
kepada Boeing sejak dari mula lagi.

979
01:03:30,181 --> 01:03:31,974
Pada tahun 2013,

980
01:03:32,058 --> 01:03:35,061
sewaktu Boeing baru nak mula membina MAX,

981
01:03:35,144 --> 01:03:38,606
mereka menukar enjin
pada rangka pesawat berusia 45 tahun

982
01:03:38,689 --> 01:03:41,776
dengan enjin gergasi baru
yang menjimatkan bahan api.

983
01:03:42,485 --> 01:03:44,946
Oleh sebab enjin-enjin ini lebih besar,

984
01:03:45,029 --> 01:03:49,158
ia harus diletakkan sedikit ke depan
dan ke atas di bahagian sayap.

985
01:03:49,742 --> 01:03:53,079
Boeing bimbang pesawat ini

986
01:03:53,162 --> 01:03:56,874
akan terlalu terjongket ke atas

987
01:03:56,958 --> 01:03:59,252
dan memperlahankan pesawat.

988
01:04:00,378 --> 01:04:02,964
Jadi, jika ia mulai condong ke atas

989
01:04:03,047 --> 01:04:06,884
MCAS direka untuk membantu juruterbang
melaraskan pesawat.

990
01:04:09,470 --> 01:04:10,346
Masalahnya,

991
01:04:10,429 --> 01:04:13,432
MCAS ialah sistem yang amat baru

992
01:04:13,516 --> 01:04:18,062
dan boleh mendorong FAA
untuk mengarahkan latihan tambahan.

993
01:04:19,021 --> 01:04:21,858
Jadi, apakah penyelesaian dalam memo ini?

994
01:04:22,984 --> 01:04:26,821
Mereka kata, "Jika kita cakap
MCAS fungsi baru,

995
01:04:27,446 --> 01:04:30,867
mungkin akan ada impak
terhadap pensijilan dan latihan."

996
01:04:32,034 --> 01:04:35,329
Semua orang di Boeing tahu
latihan tak boleh diadakan.

997
01:04:35,413 --> 01:04:38,124
Walau betapa banyak pun
pesawat telah diubah,

998
01:04:38,207 --> 01:04:42,295
mereka mesti berpura-pura,
ia pesawat yang sama seperti sebelum ini.

999
01:04:44,171 --> 01:04:45,965
Jadi mereka buat keputusan,

1000
01:04:46,048 --> 01:04:50,636
"Di luar syarikat, kita akan mengatakan
ia tambahan kepada Pelaras Kelajuan."

1001
01:04:51,262 --> 01:04:56,142
Pelaras Kelajuan ialah sistem sedia ada
yang juruterbang telah dilatih untuk guna.

1002
01:04:57,268 --> 01:05:01,022
"Di dalam syarikat,
teruskan penggunaan akronim MCAS."

1003
01:05:02,523 --> 01:05:04,650
Mereka berazam untuk menyembunyikan

1004
01:05:04,734 --> 01:05:09,614
kewujudan sistem MCAS
daripada sesiapa di luar Boeing.

1005
01:05:12,617 --> 01:05:15,328
Sebaik dokumen-dokumen itu didedahkan,

1006
01:05:15,411 --> 01:05:20,458
ia menunjukkan terdapat isu besar
berlegar-legar di permukaan,

1007
01:05:21,042 --> 01:05:25,171
dan penipuan diamalkan
secara meluas di dalam Boeing.

1008
01:05:26,505 --> 01:05:32,094
Bukti seterusnya merupakan
antara dokumen khusus paling penting

1009
01:05:32,178 --> 01:05:35,765
tentang rekaan pesawat dan sistem MCAS.

1010
01:05:37,016 --> 01:05:41,187
Ia menunjukkan MCAS mengalami perubahan
sepanjang rekaan dihasilkan.

1011
01:05:41,228 --> 01:05:42,438
MCAS PERLU DIUBAH DUA KALI

1012
01:05:42,480 --> 01:05:46,442
Boeing tak gunakan sistem sama
yang mereka reka pada awal pembinaan.

1013
01:05:47,234 --> 01:05:49,987
Kuasa sistem baru itu menjadi lebih kuat.

1014
01:05:51,948 --> 01:05:55,910
Apabila Boeing menjalani
ujian penerbangan, baru mereka sedar

1015
01:05:55,993 --> 01:05:59,497
mereka harus kembangkan
cara sistem MCAS berfungsi.

1016
01:06:00,331 --> 01:06:04,877
Mula-mula, mereka sangka ia hanya
untuk pesawat ketika berkelajuan tinggi.

1017
01:06:06,170 --> 01:06:09,423
Tapi mereka dapati,
MAX juga memerlukan MCAS

1018
01:06:09,507 --> 01:06:12,718
apabila ia terbang pada kelajuan rendah.

1019
01:06:14,053 --> 01:06:16,597
Perubahan untuk digunakan
pada kelajuan rendah inilah

1020
01:06:16,681 --> 01:06:19,767
yang menjadikan sistem ini
lebih signifikan.

1021
01:06:19,850 --> 01:06:21,477
MCAS TELAH ALAMII BANYAK PERUBAHAN

1022
01:06:21,560 --> 01:06:24,397
Akibatnya, MCAS menjadi lebih kuat

1023
01:06:25,356 --> 01:06:29,527
dan berupaya membuat pergerakan
lebih besar terhadap penstabil lintang

1024
01:06:30,027 --> 01:06:33,322
yang boleh menekan muncung pesawat
ke bawah dengan cepat.

1025
01:06:38,202 --> 01:06:40,913
Selain peningkatan pada kuasa sistem ini,

1026
01:06:41,497 --> 01:06:43,165
terdapat perubahan kedua,

1027
01:06:43,249 --> 01:06:45,251
yang lebih menyusahkan.

1028
01:06:46,210 --> 01:06:50,423
Boeing tukar sistem MCAS
supaya memanfaatkan satu sensor saja,

1029
01:06:50,923 --> 01:06:51,923
bukan dua.

1030
01:06:55,011 --> 01:06:58,347
Rupa-rupanya sistem
yang jauh lebih kuat ini,

1031
01:06:58,431 --> 01:07:02,351
dikawal oleh satu sensor
sudut serang saja.

1032
01:07:03,519 --> 01:07:06,647
Sistem MCAS ialah alat
keselamatan genting.

1033
01:07:07,273 --> 01:07:08,607
Di dalam pesawat pula,

1034
01:07:08,691 --> 01:07:13,571
tak boleh ada sistem keselamatan genting

1035
01:07:13,654 --> 01:07:15,614
yang ada satu titik kegagalan.

1036
01:07:17,116 --> 01:07:18,659
Sensor-sensor sudut serang

1037
01:07:19,160 --> 01:07:21,495
terjulur dari kedua-dua belah fiuslaj,

1038
01:07:21,579 --> 01:07:22,788
dekat dengan kokpit.

1039
01:07:23,789 --> 01:07:27,877
Jika belon biasa tersekat pada bilahnya,

1040
01:07:27,960 --> 01:07:30,171
ia tak boleh digunakan.

1041
01:07:31,964 --> 01:07:35,176
Percaya atau tidak,
kami langgar belon, langgar burung.

1042
01:07:35,718 --> 01:07:37,803
Semua kejadian ini

1043
01:07:38,554 --> 01:07:39,722
biasa berlaku.

1044
01:07:41,599 --> 01:07:44,727
Jika sensor itu rosak atau ada kecacataan,

1045
01:07:44,810 --> 01:07:48,439
ia akan menghantar mesej
yang salah kepada sistem MCAS,

1046
01:07:48,522 --> 01:07:51,901
yang kemudian cuba ambil alih
pengendalian pesawat daripada juruterbang.

1047
01:07:53,611 --> 01:07:57,782
Tiada sesiapa di Boeing
memaklumkan hal ini

1048
01:07:58,282 --> 01:08:03,370
kepada jurutera FAA,
yang mengetuai bahagian pemantauan.

1049
01:08:03,913 --> 01:08:05,539
Mereka sepatutnya beritahu.

1050
01:08:06,332 --> 01:08:08,250
FAA tak tahu-menahu.

1051
01:08:09,293 --> 01:08:11,879
Biasanya ada perbincangan yang berterusan

1052
01:08:11,962 --> 01:08:15,174
antara yang mengawal dan yang dikawal

1053
01:08:15,257 --> 01:08:17,843
tentang bahagian kapal terbang
yang akan diubah.

1054
01:08:19,428 --> 01:08:21,013
Tapi dalam kes Boeing,

1055
01:08:21,514 --> 01:08:23,599
mereka dah biasa menipu,

1056
01:08:24,100 --> 01:08:28,312
sengaja menyembunyikan fakta
tentang sistem MCAS.

1057
01:08:29,647 --> 01:08:32,191
Bukti-buktinya pula
menjadi semakin banyak.

1058
01:08:36,445 --> 01:08:39,073
Lembaran koordinasi
ialah dokumen teknikal,

1059
01:08:39,156 --> 01:08:41,700
yang ditulis untuk mengarkibkan maklumat.

1060
01:08:41,784 --> 01:08:43,744
LEMBARAN KOORDINASI

1061
01:08:43,828 --> 01:08:48,833
Lembaran-lembaran ini
menyimpan sejarah MCAS.

1062
01:08:50,334 --> 01:08:55,005
Ia mengandungi isu keselamatan
yang telah dianalisis di dalam Boeing.

1063
01:08:55,589 --> 01:08:58,759
Bahagian yang paling relevan dalam hal ini

1064
01:08:58,843 --> 01:09:03,347
ialah betapa pantasnya juruterbang
harus bertindak jika sistem gagal.

1065
01:09:03,430 --> 01:09:05,850
DOKUMEN MILIKAN BOEING

1066
01:09:05,933 --> 01:09:08,644
Saya tak pernah lihat
lembaran koordinat ini.

1067
01:09:14,024 --> 01:09:17,027
"Dengan latihan juruterbang
untuk mengecam kecemasan,

1068
01:09:17,111 --> 01:09:20,573
senario tempoh reaksi
yang melebihi sepuluh saat

1069
01:09:20,656 --> 01:09:22,908
mendapati kegagalan itu membinasakan."

1070
01:09:24,451 --> 01:09:28,122
Jadi jika bertindak balas
lebih daripada sepuluh saat

1071
01:09:28,706 --> 01:09:30,541
pada situasi ini,

1072
01:09:31,167 --> 01:09:32,418
keadaan takkan pulih.

1073
01:09:33,043 --> 01:09:34,295
Sepuluh saat!

1074
01:09:35,004 --> 01:09:36,088
Itu

1075
01:09:36,839 --> 01:09:38,090
tak masuk akal.

1076
01:09:38,132 --> 01:09:40,259
(>10 SAAT) DIDAPATI
KEGAGALAN MEMBINASAKAN

1077
01:09:40,301 --> 01:09:43,137
Tapi masalah di sini
bukan hanya tempoh reaksi.

1078
01:09:43,762 --> 01:09:46,473
Masalahnya di sini
ialah istilah "latihan juruterbang".

1079
01:09:47,808 --> 01:09:51,896
Ia tertulis, "Dengan latihan juruterbang
untuk mengecam kecemasan".

1080
01:09:52,688 --> 01:09:55,858
Maknanya mereka akui
juruterbang tak patut dibiarkan

1081
01:09:55,941 --> 01:09:58,360
tanpa pengetahuan tentang sistem ini.

1082
01:09:59,153 --> 01:10:03,073
Kenyataan ini mendedahkan segala-galanya.

1083
01:10:04,742 --> 01:10:06,994
Juruterbang harus dilatih tentang MCAS

1084
01:10:07,077 --> 01:10:10,039
agar ada keupayaan
untuk mengelak membunuh orang.

1085
01:10:11,498 --> 01:10:13,959
Boeing pula tahu ini akibatnya.

1086
01:10:15,711 --> 01:10:17,713
Tapi latihan tetap tak dijalankan.

1087
01:10:22,843 --> 01:10:27,473
Laporan kami, memo dan dokumen
yang telah dikeluarkan

1088
01:10:27,556 --> 01:10:31,352
mendedahkan sisi keji syarikat ini.

1089
01:10:32,394 --> 01:10:37,650
Pada 28 Mac 2017,
dalam komunikasi dalaman Boeing,

1090
01:10:38,150 --> 01:10:42,363
Ketua Juruterbang Teknikal 737 MAX
menulis,

1091
01:10:42,446 --> 01:10:45,241
"Saya ingin tekankan kepentingan bertegas

1092
01:10:45,324 --> 01:10:49,745
bahawa latihan simulator tak diperlukan.

1093
01:10:50,663 --> 01:10:53,624
Boeing takkan benarkan hal itu berlaku.

1094
01:10:54,291 --> 01:10:58,671
Kita akan jumpa mana-mana pengawal atur
yang cuba wajibkan syarat itu."

1095
01:11:00,172 --> 01:11:01,799
Perkara yang menyedihkan,

1096
01:11:01,882 --> 01:11:05,552
ada antara e-mel ini menunjukkan
perbualan dengan Lion Air.

1097
01:11:06,470 --> 01:11:10,140
Dalam perbualan e-mel pada 6 Jun 2017,

1098
01:11:10,224 --> 01:11:12,977
iaitu setahun sebelum pesawat terhempas,

1099
01:11:13,060 --> 01:11:14,561
Lion Air bertanya,

1100
01:11:14,645 --> 01:11:16,689
"Bukankah kesannya lebih baik?

1101
01:11:16,772 --> 01:11:19,900
Bukankah lebih selamat
jika ada latihan tambahan?"

1102
01:11:20,401 --> 01:11:23,487
Lion Air mahu lebih
daripada yang Boeing cadangkan.

1103
01:11:24,655 --> 01:11:26,740
Boeing pun membalas dengan lantang,

1104
01:11:26,824 --> 01:11:31,620
"Tiada sebab untuk buat latihan
simulator MAX untuk menerbangkan MAX."

1105
01:11:33,622 --> 01:11:37,293
Jika mereka beritahu kuasa sebenar MCAS,

1106
01:11:37,876 --> 01:11:39,837
latihan simulasi pasti diwajibkan

1107
01:11:39,920 --> 01:11:42,881
atas semua juruterbang MAX
di seluruh armada.

1108
01:11:43,966 --> 01:11:47,094
Sebaliknya, Boeing
mempersendakan Lion Air.

1109
01:11:47,720 --> 01:11:50,514
Persendakan mereka
kerana meminta latihan simulator.

1110
01:11:50,556 --> 01:11:52,558
AKIBAT KEBODOHAN SENDIRI

1111
01:11:52,641 --> 01:11:55,602
Boeing sampai memarahi mereka.

1112
01:11:56,103 --> 01:11:59,481
"Tak boleh adakan latihan simulator!

1113
01:11:59,565 --> 01:12:02,026
Tak boleh! Perlukan duit! Nanti rugi!"

1114
01:12:03,444 --> 01:12:04,778
Mereka bincangkan cara

1115
01:12:04,862 --> 01:12:08,741
untuk mempengaruhi pengawal atur
di seluruh dunia secara halus

1116
01:12:09,366 --> 01:12:14,705
supaya mengamalkan standard
yang tak memerlukan latihan simulator.

1117
01:12:15,664 --> 01:12:19,209
Jadi, kami harus bertindak balas
kurang daripada sepuluh saat

1118
01:12:19,752 --> 01:12:24,131
terhadap sistem yang tak pernah ada
pada pesawat yang pernah kami terbangkan.

1119
01:12:25,049 --> 01:12:30,012
Boeing tahu para juruterbang
akan mendepani bahaya

1120
01:12:30,095 --> 01:12:31,430
dengan sistem MCAS,

1121
01:12:32,139 --> 01:12:35,768
tapi mereka berkomplot
untuk tidak menawarkan latihan.

1122
01:12:37,269 --> 01:12:38,269
Bagi saya,

1123
01:12:39,146 --> 01:12:40,522
itu melampau.

1124
01:12:41,273 --> 01:12:42,733
Itu…

1125
01:12:43,817 --> 01:12:44,817
gila.

1126
01:12:48,947 --> 01:12:51,450
Akhirnya, Boeing menang.

1127
01:12:52,201 --> 01:12:55,204
Apabila kapal terbang sampai
di syarikat penerbangan,

1128
01:12:55,287 --> 01:12:59,041
rupa luaran kapal terbang itu

1129
01:12:59,124 --> 01:13:02,461
tak menampakkan sebarang cacat-cela.

1130
01:13:04,046 --> 01:13:06,965
Maklumlah satu dunia
membeli pesawat mereka.

1131
01:13:09,885 --> 01:13:11,220
175 BOEING BARU DITEMPAH

1132
01:13:11,303 --> 01:13:14,431
Boeing jual lebih 5,000 pesawat MAX..

1133
01:13:15,057 --> 01:13:16,183
Jumlah yang luar biasa.

1134
01:13:16,225 --> 01:13:17,559
TEMPAHAN UNTUK 737 MAX

1135
01:13:17,643 --> 01:13:21,897
Ia benar-benar produk yang meningkatkan
prestasi kewangan di Wall Street

1136
01:13:21,980 --> 01:13:24,358
ke tahap yang Boeing belum pernah lihat.

1137
01:13:25,317 --> 01:13:27,319
Keuntungan Boeing melambung.

1138
01:13:28,112 --> 01:13:30,697
Nilai saham mencanak naik.

1139
01:13:31,490 --> 01:13:33,242
Itulah matlamatnya.

1140
01:13:33,826 --> 01:13:37,162
Prestasi dinilai daripada
pulangan suku tahunan

1141
01:13:37,788 --> 01:13:39,456
dan MAX berjaya lakukannya.

1142
01:13:40,582 --> 01:13:43,001
Pesawat 737 MAX sepatutnya jadi

1143
01:13:43,085 --> 01:13:46,380
pendapatan utama Boeing
bagi dekad-dekad akan datang.

1144
01:13:46,463 --> 01:13:49,174
Kalau syarikat ini,
500 ialah angka yang munasabah.

1145
01:13:49,258 --> 01:13:52,261
Ia juga dilihat sebagai
sesuatu yang pasti.

1146
01:13:57,724 --> 01:14:00,561
Nilai yang belum pernah ditawarkan
kepada pelanggan kita

1147
01:14:00,644 --> 01:14:05,315
dari segi penjimatan bahan api,
keselamatan dan daya tahannya.

1148
01:14:05,399 --> 01:14:07,860
Kita cipta kapal terbang

1149
01:14:07,943 --> 01:14:11,738
yang akan menjangkaui jangkaan mereka
walau dinilai dari mana-mana sudut.

1150
01:14:13,574 --> 01:14:16,326
Semua orang fikir
kesenangan ini takkan berakhir.

1151
01:14:20,038 --> 01:14:23,167
Tiba-tiba, pada Oktober 2018, ia berakhir.

1152
01:14:32,217 --> 01:14:36,305
Juruterbang Lion Air bukan saja
tak tahu cara sistem ini berfungsi,

1153
01:14:36,388 --> 01:14:38,515
nama sistem ini pun mereka tak tahu.

1154
01:14:39,224 --> 01:14:43,979
Mereka tak tahu pun
sistem MCAS ada di dalam pesawat.

1155
01:14:47,107 --> 01:14:49,943
Mereka baru naikkan
kapal terbang, tapi tiba-tiba

1156
01:14:50,027 --> 01:14:53,447
semua lampu amaran menyala
dan kayu penggoncang berbunyi.

1157
01:14:53,572 --> 01:14:54,656
Kelajuan udara rendah.

1158
01:14:55,407 --> 01:14:59,119
Sensor sudut serang,
yang sama ada gagal berfungsi atau rosak,

1159
01:14:59,620 --> 01:15:02,456
menghantar rangsangan buruk kepada kokpit.

1160
01:15:02,539 --> 01:15:04,917
Pasti lebih daripada
beberapa saat diperlukan

1161
01:15:05,000 --> 01:15:07,419
untuk juruterbang tentukan puncanya.

1162
01:15:09,129 --> 01:15:12,257
Kemudian, sebaik sayapnya ditarik balik,

1163
01:15:13,550 --> 01:15:14,801
MCAS

1164
01:15:14,885 --> 01:15:15,928
terpasang.

1165
01:15:19,348 --> 01:15:20,933
Jam dah mula mengira, bukan?

1166
01:15:21,016 --> 01:15:23,101
Satu Mississippi, dua Mississippi,

1167
01:15:23,185 --> 01:15:24,269
tiga Mississippi…

1168
01:15:27,147 --> 01:15:30,943
Cara MCAS terus menekan
muncung kapal terbang ke bawah,

1169
01:15:31,485 --> 01:15:32,903
begitu menggila.

1170
01:15:32,986 --> 01:15:35,656
Juruterbang tak pernah ketahui

1171
01:15:35,739 --> 01:15:37,866
ia cuba membunuh mereka.

1172
01:15:38,659 --> 01:15:41,787
Daratan! Tarik ke atas!

1173
01:15:44,998 --> 01:15:46,375
Ada sepuluh saat.

1174
01:15:48,085 --> 01:15:49,920
Tempoh yang mustahil.

1175
01:15:51,880 --> 01:15:55,008
Jadi pada dasarnya,
habis sepuluh saat, awak pun mati.

1176
01:15:58,178 --> 01:15:59,429
Daratan!

1177
01:15:59,513 --> 01:16:01,390
Tarik ke atas!

1178
01:16:20,158 --> 01:16:23,412
Sekarang kita tahu,
beberapa hari selepas kemalangan itu

1179
01:16:23,495 --> 01:16:25,205
Boeing tahu masalahnya.

1180
01:16:26,790 --> 01:16:31,503
Mereka tahu pahit getir yang suami saya
harus lalui di dalam penerbangan itu.

1181
01:16:33,547 --> 01:16:36,133
Boeing tahu apa masalah MCAS.

1182
01:16:37,175 --> 01:16:38,969
Bukannya mereka tak tahu.

1183
01:16:41,138 --> 01:16:43,390
Sepatutnya ada rasa tanggungjawab.

1184
01:16:46,310 --> 01:16:47,561
Di Amerika Syarikat,

1185
01:16:47,644 --> 01:16:51,064
mereka tak betul-betul berhasrat
untuk haramkan pesawat itu.

1186
01:16:52,107 --> 01:16:53,984
Selepas kemalangan pertama,

1187
01:16:54,526 --> 01:16:56,320
Boeing telah berusaha

1188
01:16:56,403 --> 01:17:00,240
memikirkan alasan untuk memastikan
pesawat itu terus terbang.

1189
01:17:02,492 --> 01:17:06,663
Kami tak tahu pada waktu itu,
selepas kemalangan Lion Air,

1190
01:17:06,747 --> 01:17:11,585
FAA telah menjalankan
analisis teknikal yang dipanggil TARAM.

1191
01:17:12,836 --> 01:17:14,421
Taram, T-A-R-A-M.

1192
01:17:14,504 --> 01:17:18,050
Kaedah Penilaian Risiko
Pesawat Pengangkutan.

1193
01:17:19,134 --> 01:17:22,512
Mereka menganggarkan,
jika tak dibaiki, boleh berlaku

1194
01:17:22,596 --> 01:17:24,681
lima belas kemalangan lagi

1195
01:17:25,515 --> 01:17:27,267
sepanjang hayat pesawat ini.

1196
01:17:29,645 --> 01:17:30,896
Mereka ramalkan

1197
01:17:30,979 --> 01:17:37,027
MAX berpotensi untuk mengalami
satu kemalangan maut setiap dua tahun.

1198
01:17:38,070 --> 01:17:42,032
Itu akan menjadikan MAX
jet moden paling berbahaya pernah dibina.

1199
01:17:45,827 --> 01:17:48,955
Pada masa itu,
tiada sesiapa tahu tentang laporan ini.

1200
01:17:50,040 --> 01:17:51,500
Ia tak diumumkan.

1201
01:17:52,709 --> 01:17:57,130
Tapi kami telah sahkan
yang Boeing tahu tentang keputusannya

1202
01:17:57,214 --> 01:18:00,300
pada masa yang sama FAA tahu.

1203
01:18:00,342 --> 01:18:01,927
JUMLAH RISIKO PENERBANGAN PINCANG

1204
01:18:02,010 --> 01:18:03,553
Boeing bantah dan berkata,

1205
01:18:03,637 --> 01:18:08,100
mustahil untuk meramalkan
masa berlakunya kemalangan lain,

1206
01:18:08,934 --> 01:18:12,270
dan berjanji akan betulkan perisian,

1207
01:18:12,354 --> 01:18:16,274
membinanya, mengujinya
dan mengaplikasikannya segera.

1208
01:18:17,901 --> 01:18:21,405
Akhirnya, FAA terima alasan Boeing.

1209
01:18:23,532 --> 01:18:26,993
Ada beberapa orang di Boeing
yang memberi amaran,

1210
01:18:27,077 --> 01:18:28,286
tapi tak diendahkan.

1211
01:18:29,705 --> 01:18:32,999
Bos-bos di pejabat eksekutif,
sibuk meneliti harga saham

1212
01:18:33,083 --> 01:18:35,085
dan mengira bonus masing-masing.

1213
01:18:35,168 --> 01:18:36,878
BOEING NAIKKAN DIVIDEN MEREKA

1214
01:18:36,962 --> 01:18:39,548
Enam minggu selepas
pesawat Lion Air terhempas,

1215
01:18:39,631 --> 01:18:42,926
Ahli Lembaga Boeing memutuskan
untuk menambah balik saham

1216
01:18:43,009 --> 01:18:44,386
dan menaikkan dividen.

1217
01:18:45,178 --> 01:18:47,264
Tak mempedulikan kejadian itu.

1218
01:18:47,347 --> 01:18:49,057
Semua pelanggan kami

1219
01:18:49,141 --> 01:18:52,394
menerbangkan MAX mereka
setiap hari ke seluruh dunia.

1220
01:18:52,477 --> 01:18:55,230
Kapal terbang itu selamat,
kami amat yakin.

1221
01:18:58,024 --> 01:19:01,778
Ia budaya korporat yang mereka terapkan.
Mereka tamak.

1222
01:19:03,280 --> 01:19:06,408
Adakah keuntungan lebih penting
daripada nyawa manusia?

1223
01:19:23,258 --> 01:19:25,677
Sebaik mereka dapat laporan TARAM,

1224
01:19:26,261 --> 01:19:28,847
Boeing sepatutnya haramkan MAX.

1225
01:19:30,015 --> 01:19:31,475
Mereka tak buat begitu.

1226
01:19:33,059 --> 01:19:35,520
Ia berlaku selepas Lion Air terhempas,

1227
01:19:35,604 --> 01:19:37,147
sebelum anak saya mati.

1228
01:19:38,648 --> 01:19:40,358
Mereka biarkan ia terbang.

1229
01:19:43,236 --> 01:19:44,279
Saya rasa itulah

1230
01:19:44,362 --> 01:19:48,492
bahagian yang paling membimbangkan
dan paling menonjol dalam kisah ini.

1231
01:19:49,618 --> 01:19:54,122
Boeing hampir tak buat apa-apa,
atau buat sesedikit yang boleh

1232
01:19:54,623 --> 01:19:56,124
untuk hadapi situasi ini.

1233
01:19:56,208 --> 01:19:58,001
Seminimum yang boleh.

1234
01:19:59,461 --> 01:20:00,587
Pada dasarnya,

1235
01:20:00,670 --> 01:20:04,633
mereka memperjudikan hal itu
dengan harapan ia takkan berlaku lagi

1236
01:20:04,716 --> 01:20:07,469
sebelum pembetulan kekal
boleh diaplikasikan.

1237
01:20:09,179 --> 01:20:11,765
Kesilapan yang terbukti
telah membawa maut.

1238
01:20:15,811 --> 01:20:18,480
Kisah yang amat dahsyat.

1239
01:20:33,954 --> 01:20:37,040
Kegagalan Boeing untuk bertindak

1240
01:20:37,123 --> 01:20:41,044
bagi menghalang kemalangan kedua
membuat kehidupan kami sengsara.

1241
01:20:42,337 --> 01:20:44,798
Ini bukan hanya tentang Samya
dan keluarga kami.

1242
01:20:44,881 --> 01:20:47,676
Ia tentang semua orang
yang mati di atas pesawat itu.

1243
01:20:49,553 --> 01:20:52,639
Jadi, pada Oktober 2019,

1244
01:20:52,722 --> 01:20:55,308
apabila tiba giliran Muilenburg
untuk memberi keterangan

1245
01:20:55,392 --> 01:20:56,643
di Dewan Senat,

1246
01:20:57,435 --> 01:21:00,188
kami bersemangat untuk berada di sana.

1247
01:21:02,065 --> 01:21:05,777
29 OKTOBER 2019

1248
01:21:05,861 --> 01:21:07,571
Muilenburg berjalan masuk,

1249
01:21:08,154 --> 01:21:09,322
dan buat seketika,

1250
01:21:09,990 --> 01:21:12,367
dia mengerling ke arah kami,
keluarga mangsa,

1251
01:21:13,910 --> 01:21:16,246
tapi tak betul-betul pandang.

1252
01:21:24,045 --> 01:21:26,089
Banyak testimoni pada hari itu

1253
01:21:26,798 --> 01:21:30,218
adalah tentang komunikasi dalaman Boeing.

1254
01:21:31,511 --> 01:21:33,722
Awak CEO! Awak boleh menghalangnya!

1255
01:21:33,805 --> 01:21:35,515
Awak tak bacakah dokumen ini?

1256
01:21:36,141 --> 01:21:40,979
Macam mana pasukan awak
boleh tak cemas dan tak buat aduan

1257
01:21:41,646 --> 01:21:43,815
tentang kecacatan pesawat itu?

1258
01:21:44,357 --> 01:21:48,236
Senator, apabila saya dimaklumkan
dokumen seperti ini wujud,

1259
01:21:48,320 --> 01:21:52,157
saya minta peguam kami
serahkannya kepada pihak berkuasa.

1260
01:21:52,866 --> 01:21:54,576
Kenapa awak tak cakap,

1261
01:21:54,659 --> 01:21:57,078
"Kita perlu cari punca kejadian itu"?

1262
01:21:57,162 --> 01:22:00,373
Bukan tunggu perbicaraan selesai
atau tunggu ditekan,

1263
01:22:00,457 --> 01:22:03,543
tapi sebab orang dah mati
dan kita tak nak orang mati lagi.

1264
01:22:03,627 --> 01:22:05,670
Seperti yang awak cakap, Senator,

1265
01:22:06,796 --> 01:22:10,342
saya tak nampak butiran perbualan ini
sehingga baru-baru ini.

1266
01:22:10,926 --> 01:22:14,179
Boeing tak menghubungi
keluarga kami ketika itu.

1267
01:22:15,555 --> 01:22:18,308
Kami pernah dengar Dennis Muilenburg

1268
01:22:19,017 --> 01:22:21,603
meminta maaf kepada kamera

1269
01:22:23,188 --> 01:22:24,272
bukan kepada kami.

1270
01:22:24,773 --> 01:22:27,943
Dalam tempoh itu,
kami mengemaskinikan perisian MCAS.

1271
01:22:28,526 --> 01:22:31,571
Apabila tiba masa
Senator Blumenthal untuk menyoal,

1272
01:22:31,655 --> 01:22:35,158
dia minta ahli keluarga untuk berdiri

1273
01:22:35,241 --> 01:22:37,702
dan angkat gambar-gambar orang tersayang.

1274
01:22:37,786 --> 01:22:41,623
Kepada ahli keluarga yang telah
kehilangan orang tersayang,

1275
01:22:41,706 --> 01:22:44,000
sudilah berdiri.

1276
01:22:44,584 --> 01:22:49,172
Pada ketika itu, Dennis Muilenburg
terpaksa toleh ke belakang

1277
01:22:49,923 --> 01:22:51,049
dan pandang kami.

1278
01:23:31,715 --> 01:23:33,800
Pada abad ke-21,

1279
01:23:34,426 --> 01:23:37,887
kehilangan dua pesawat
dalam tempoh beberapa bulan saja

1280
01:23:37,971 --> 01:23:39,556
dan membunuh ramai orang,

1281
01:23:40,056 --> 01:23:42,767
tak seharusnya berlaku.

1282
01:23:44,811 --> 01:23:47,230
Amalan keselamatan di Boeing runtuh.

1283
01:23:48,606 --> 01:23:53,028
Ia rosak dari atas ke bawah oleh tekanan
daripada Wall Street. Itu saja.

1284
01:23:54,070 --> 01:23:55,488
Encik Muilenburg,

1285
01:23:55,572 --> 01:23:58,283
kami dah lihat tekanan dari Wall Street

1286
01:23:58,366 --> 01:24:02,370
mampu mempengaruhi syarikat terbaik
untuk buat keputusan terburuk.

1287
01:24:03,204 --> 01:24:06,708
Membahayakan orang awam,
memperjudikan kerjaya para pekerja

1288
01:24:06,791 --> 01:24:09,544
yang cekap dan rajin,
serta tak terbilang jumlahnya

1289
01:24:09,627 --> 01:24:10,795
di barisan kilang.

1290
01:24:11,504 --> 01:24:14,966
Saya harap ini bukan kisah
yang akhirnya akan ditulis

1291
01:24:15,050 --> 01:24:18,011
tentang syarikat
yang dah lama dikagumi ini.

1292
01:24:20,555 --> 01:24:23,349
Dua bulan kemudian,
Boeing meminta Denis Muilenburg berundur.

1293
01:24:23,433 --> 01:24:27,812
Dia menerima ganjaran saham
dan pencen bernilai 62 juta dolar.

1294
01:24:33,985 --> 01:24:35,695
Saya selalu fikir tentang kisah ini.

1295
01:24:36,237 --> 01:24:39,199
Tentang ertinya dan pengertian
yang ia akan tonjolkan.

1296
01:24:40,825 --> 01:24:43,953
Beberapa kesilapan
yang Boeing buat tak boleh dibaiki.

1297
01:24:46,039 --> 01:24:47,415
Mereka yang mati,

1298
01:24:47,499 --> 01:24:49,709
keluarga mereka, rakan-rakan mereka

1299
01:24:49,793 --> 01:24:52,712
dan nyawa yang melayang dalam tragedi itu

1300
01:24:52,796 --> 01:24:54,631
tak boleh dibaiki.

1301
01:25:02,847 --> 01:25:05,058
Kita selalu dengar syarikat berikrar

1302
01:25:05,141 --> 01:25:07,685
untuk cemerlang,
untuk mengutamakan keselamatan,

1303
01:25:07,769 --> 01:25:09,854
untuk komited terhadap pelanggan.

1304
01:25:11,314 --> 01:25:14,567
Tapi walau betapa besar atau
betapa canggih pun sesebuah syarikat itu,

1305
01:25:14,651 --> 01:25:18,863
dan betapa gahnya masa silamnya,
seperti ciri-ciri yang ada pada Boeing,

1306
01:25:19,364 --> 01:25:20,782
kita harus kekal curiga.

1307
01:25:23,034 --> 01:25:24,744
Kita semua harus curiga.

1308
01:25:29,833 --> 01:25:34,003
Boeing 737 MAX diharamkan selama 20 bulan,
sepanjang tempoh MCAS dibaiki.

1309
01:25:34,087 --> 01:25:37,632
Pada November 2020,
FAA meluluskan penerbangannya semula.

1310
01:25:37,715 --> 01:25:41,094
Boeing bertegas mengatakan MAX selamat.

1311
01:25:41,177 --> 01:25:44,514
Pesawat Boeing 737 MAX
kini kembali ke udara.

1312
01:25:44,597 --> 01:25:48,268
Ia terbang buat kali pertama dalam masa
dua tahun setelah diharamkan

1313
01:25:48,351 --> 01:25:51,437
ekoran dua kemalangan maut
yang membunuh ratusan orang.

1314
01:25:51,521 --> 01:25:54,149
Semalam, kami berbual dengan Dave Calhoun,

1315
01:25:54,232 --> 01:25:56,484
Presiden dan CEO Boeing.

1316
01:25:56,568 --> 01:26:00,405
Kami tak nak sembunyikan apa-apa
sebab kami bangga terhadap kerja kami.

1317
01:26:00,488 --> 01:26:03,783
Produk kami sememangnya hebat,
ia memudahkan manusia.

1318
01:26:04,284 --> 01:26:07,412
Saya bangga terhadap
pasukan kami dan pesawat itu.

1319
01:26:07,495 --> 01:26:09,706
Ia sebuah jentera yang luar biasa

1320
01:26:09,789 --> 01:26:12,458
dan selamat seperti apa-apa
yang ada di udara.

1321
01:26:27,891 --> 01:26:30,101
Pada awalnya tidak mahu terlibat
dalam filem ini,

1322
01:26:30,185 --> 01:26:31,769
Boeing setuju untuk menulis balik:

1323
01:26:31,853 --> 01:26:35,023
Berkenaan dakwaan serpihan objek asing
yang dijumpai di dalam pesawat,

1324
01:26:35,106 --> 01:26:37,817
Boeing bertegas, "Kami mengutamakan
keselamatan dan kualiti.

1325
01:26:37,901 --> 01:26:40,820
Kami komited dalam memberi
pesawat yang baik kepada pelanggan."

1326
01:26:42,071 --> 01:26:44,616
Boeing tegaskan,
ia melindungi pekerja yang bersuara

1327
01:26:44,699 --> 01:26:47,285
dan dakwaan John Barnett
terhadap Boeing adalah palsu.

1328
01:26:47,368 --> 01:26:50,288
Syarikat itu memetik siasatan
Jabatan Buruh yang menyimpulkan,

1329
01:26:50,371 --> 01:26:52,999
layanan terhadap Barnett
tak mencapai tahap menuntut bela.

1330
01:26:53,499 --> 01:26:56,085
Boeing juga menegaskan
tiada ulasan dari mana-mana pihak

1331
01:26:56,169 --> 01:26:59,214
"yang mendapati keadaan penghasilan
di kilang 737 MAX menyumbang

1332
01:26:59,297 --> 01:27:00,423
kepada kemalangan itu."

1333
01:27:01,966 --> 01:27:03,635
Selepas siasatan selama 18 bulan,

1334
01:27:03,718 --> 01:27:07,472
Kongres meluluskan satu akta penerbangan
yang menguatkan pemantauan FAA.

1335
01:27:08,723 --> 01:27:13,061
Pada Januari 2020, Badan Perundangan AS
telah menyaman Boeing kerana menipu FAA.

1336
01:27:13,144 --> 01:27:17,357
Boeing bersetuju untuk
membayar denda dan pampasan.

1337
01:27:17,440 --> 01:27:21,778
Persetujuan ini membolehkan Boeing
mengelakkan sabitan melakukan jenayah.

1338
01:28:39,897 --> 01:28:43,568
Terjemahan sari kata oleh Lynda Hanafi