1
00:00:52,036 --> 00:00:53,886
<i>Di pergunungan Yellowstone,...</i>

2
00:00:53,970 --> 00:00:57,164
<i>...keseimbangan alam semula jadi
akan berubah sekali lagi.</i>

3
00:01:02,343 --> 00:01:05,698
<i>Manusia akan turut
menyaksikan perubahan ini.</i>

4
00:01:05,782 --> 00:01:09,720
<i>Perubahan pada elk, rusa keldai,
serta beruang perang.</i>

5
00:01:14,781 --> 00:01:18,105
<i>Bagi koyote ini, hidupnya bakal menjadi susah.</i>

6
00:01:18,197 --> 00:01:22,006
<i>Tapi gagak dan helang
sudah pun mengambil kesempatan.</i>

7
00:01:25,196 --> 00:01:28,436
<i>Kerana elemen terpenting dalam turutan
alam semula jadi...</i>

8
00:01:28,520 --> 00:01:30,520
<i>...sudah hilang sekian lama.</i>

9
00:01:35,402 --> 00:01:37,875
<i>Kami ternampak koyote tadi.</i>

10
00:01:37,959 --> 00:01:40,431
<i>Kami tak pasti jika ia
memakan bangkai khinzir.</i>

11
00:01:58,642 --> 00:02:00,756
<i>Setelah 60 tahun sekian lamanya,...</i>

12
00:02:00,841 --> 00:02:03,493
<i>...serigala telah pulang ke barat.</i>

13
00:02:19,243 --> 00:02:21,065
Ia pergi ke arah sana.

14
00:02:24,609 --> 00:02:27,910
<i>Menara Alpha, ini 48, terima.
Ia datang ke arah 75.</i>

15
00:02:28,951 --> 00:02:31,731
<i>-Ia mungkin berada di sebelah sana.
-Baiklah.</i>

16
00:02:37,142 --> 00:02:39,162
<i>Saya takkan bawa ia ke arah 12.</i>

17
00:02:40,197 --> 00:02:43,079
<i>Saya akan bawa ia ke arah sayap kiri.</i>

18
00:02:44,392 --> 00:02:47,418
<i>-Kiri atas?
-Di situ.</i>

19
00:02:49,152 --> 00:02:50,955
<i>Di situ.
Awak nampak?</i>

20
00:02:51,039 --> 00:02:54,493
-Betul-betul di sebelah sana.
-Ada banyak.

21
00:02:54,577 --> 00:02:56,577
<i>Nyaris-nyaris saja.</i>

22
00:04:11,748 --> 00:04:16,307
<i>Datang dan surutnya jambatan tanah
yang menghubungkan Asia dengan Amerika,...</i>

23
00:04:16,391 --> 00:04:19,828
<i>...banyak spesies haiwan yang berhijrah
antara dunia lama dan baru.</i>

24
00:04:20,926 --> 00:04:24,360
<i>Antara haiwan yang berhijrah
ke timur Amerika utara...</i>

25
00:04:24,444 --> 00:04:28,247
<i>...adalah kawanan muskox, karibu,
elk, serta kerbau.</i>

26
00:04:29,757 --> 00:04:33,647
<i>Serta diikuti oleh pemburu
yang sering berpindah-randah,...</i>

27
00:04:33,731 --> 00:04:35,468
<i>...serta kawanannya.</i>

28
00:04:35,552 --> 00:04:37,292
<i>Kawanan serigala.</i>

29
00:04:47,738 --> 00:04:50,740
<i>Serigala adalah pemburu utama
mamalia yang besar.</i>

30
00:04:52,106 --> 00:04:56,113
<i>Dan di tanah tundra yang luas ini,
muskox menjadi pilihan utamanya.</i>

31
00:05:03,190 --> 00:05:06,668
<i>Kawanan serigala Artik mungkin berada
seribu batu jauhnya...</i>

32
00:05:06,752 --> 00:05:08,883
<i>...bagi mencari makanan yang mencukupi.</i>

33
00:05:10,827 --> 00:05:14,601
<i>Pencarian mangsanya merupakan
suatu pemburuan berbahaya.</i>

34
00:05:15,388 --> 00:05:17,777
<i>Ia selalunya akan gagal.</i>

35
00:05:22,195 --> 00:05:24,548
<i>Muskox merupakan haiwan yang menggerunkan.</i>

36
00:05:24,632 --> 00:05:27,407
<i>Ia mempunyai telapuk yang tajam
serta tanduk yang melengkung.</i>

37
00:05:27,491 --> 00:05:30,920
<i>Begitu juga satu pertahanan
yang sukar untuk dibolosi.</i>

38
00:05:38,904 --> 00:05:42,197
<i>Peluangnya tipis dalam melawan
muskox secara berdepan.</i>

39
00:05:53,311 --> 00:05:56,530
<i>Selagi muskox berkumpul bersama,
ia akan selamat.</i>

40
00:05:57,425 --> 00:05:59,858
<i>Kawanan serigala ini mempunyai
rancangan yang mudah.</i>

41
00:05:59,942 --> 00:06:01,640
<i>Mereka perlu memisahkan kawanan muskox.</i>

42
00:06:02,824 --> 00:06:06,970
<i>Jika ia mengejar, ia dapat memisahkan
muskox yang perlahan dan lemah...</i>

43
00:06:07,034 --> 00:06:09,438
<i>...sekaligus memisahkan ia
daripada kawanannya yang selamat.</i>

44
00:06:14,400 --> 00:06:17,238
<i>Hari ini, habuannya tidak mudah.</i>

45
00:06:18,738 --> 00:06:20,435
<i>Separuh daripada serigala dewasa...</i>

46
00:06:20,519 --> 00:06:24,793
<i>...akan tercedera oleh telapuk
serta tanduk mangsanya.</i>

47
00:06:26,303 --> 00:06:29,981
<i>Serigala yang muda dan tak berpengalaman
mungkin boleh terbunuh.</i>

48
00:06:31,117 --> 00:06:33,421
<i>Tapi ini bukan kali pertama
atau kali terakhir...</i>

49
00:06:33,505 --> 00:06:36,266
<i>...kedua-dua haiwan ini akan menguji
antara satu sama lain.</i>

50
00:06:43,930 --> 00:06:46,674
<i>Kali berikutnya kedua-duanya bertemu,
keadaan mungkin dah berubah.</i>

51
00:07:01,708 --> 00:07:05,765
<i>Di selatan tanah tundra,
dataran tengah di benua merentas luas.</i>

52
00:07:05,908 --> 00:07:10,176
<i>Sebuah kawasan padang rumput yang luas
sesuai untuk sejenis haiwan...</i>

53
00:07:10,330 --> 00:07:13,846
<i>...yang serba boleh, kuat,
cepat berkembang biak, serta megah.</i>

54
00:07:14,951 --> 00:07:16,310
<i>Bison.</i>

55
00:07:17,567 --> 00:07:20,993
<i>Dahulunya, para renjer dikerumuni
kawanan bison tak terhitung jumlahnya...</i>

56
00:07:21,077 --> 00:07:25,366
<i>...di mana kewujudannya juga
mengikuti penghijrahan mereka.</i>

57
00:07:25,511 --> 00:07:27,589
<i>Selatan pada musim luruh,
utara pada musim bunga.</i>

58
00:07:29,603 --> 00:07:34,484
<i>Kehidupan serigala serta manusia tertumpu
di dalam kawanan kerbau.</i>

59
00:07:38,944 --> 00:07:41,419
<i>Kawanan serigala begitu terbiasa
dalam sistem ini...</i>

60
00:07:41,504 --> 00:07:44,045
<i>...sehinggakan ia dibenarkan
untuk mendekati kawanan bison.</i>

61
00:07:44,176 --> 00:07:48,362
<i>Begitu terbiasa sehinggakan
pemburu bernama serigala ini...</i>

62
00:07:48,446 --> 00:07:51,824
<i>...boleh bergerak dalam kawanan kerbau
tanpa menakutkan kawanan itu.</i>

63
00:07:55,799 --> 00:07:57,666
<i>Keseimbangan dalam alam semula jadi ini...</i>

64
00:07:57,751 --> 00:08:01,917
<i>...sentiasa berubah, tiada pembaziran,
serta rumit.</i>

65
00:08:09,352 --> 00:08:11,236
<i>Orang asli Amerika yang membuat rumah...</i>

66
00:08:11,319 --> 00:08:14,232
<i>...di dataran bukit kaki
di gunung yang berbatu...</i>

67
00:08:14,386 --> 00:08:17,291
<i>...bergantung sepenuhnya pada haiwan ini.</i>

68
00:08:21,704 --> 00:08:23,625
<i>Ia memberikan mereka makanan,...</i>

69
00:08:23,709 --> 00:08:25,653
<i>...kulit untuk galah,...</i>

70
00:08:25,737 --> 00:08:29,048
<i>...pakaian, serta bahan untuk perhiasan
dan persenjataan.</i>

71
00:08:31,598 --> 00:08:35,625
<i>Tempat yang kita panggil Idaho
dahulunya rumah kepada puak Nez Perce.</i>

72
00:08:36,757 --> 00:08:38,618
<i>Mereka mengikuti kitaran tahun...</i>

73
00:08:38,698 --> 00:08:42,730
<i>...mengikuti lembah sungai untuk memburu
kerbau di dataran Montana.</i>

74
00:08:46,395 --> 00:08:48,863
<i>Namun tentera dari timur
mengubah semua itu.</i>

75
00:08:50,373 --> 00:08:52,880
<i>Kebebasan orang asli di dataran
yang luas itu...</i>

76
00:08:52,963 --> 00:08:57,255
<i>...tidak dapat diterima oleh kuasa
yang mengamalkan pecah dan perintah...</i>

77
00:08:57,868 --> 00:09:02,330
<i>...yang ingin membina ladang,
ladang ternak, lombong, serta bandar.</i>

78
00:09:12,845 --> 00:09:15,908
<i>Disebabkan oleh itu,
kerbau-kerbau hampir pupus...</i>

79
00:09:15,992 --> 00:09:18,543
<i>...kerana orang asli bergantung
sepenuhnya kepada kerbau.</i>

80
00:09:26,333 --> 00:09:30,228
<i>Puak Nez Perce merupakan puak bermaruah
dengan kerohanian yang mendalam.</i>

81
00:09:30,312 --> 00:09:32,411
<i>Mereka paling mementingkan kebebasan.</i>

82
00:09:32,495 --> 00:09:36,028
<i>Namun selepas perjanjian demi perjanjian
dimungkiri oleh tentera dan kerajaan,...</i>

83
00:09:36,758 --> 00:09:38,744
<i>...ketua kepada puak orang asli,...</i>

84
00:09:38,800 --> 00:09:40,973
<i>...yang juga namanya Ketua Joseph,...</i>

85
00:09:41,068 --> 00:09:43,820
<i>...telah memulakan satu usaha terdesak
untuk kelangsungan hidup.</i>

86
00:09:47,561 --> 00:09:50,791
<i>Dengan bilangan puak yang tak pernah
melebihi 300 orang,...</i>

87
00:09:50,995 --> 00:09:54,488
<i>...mereka diketuai oleh ketua perang,
salah seorangnya, adiknya, Ollokot,...</i>

88
00:09:54,603 --> 00:09:58,375
<i>...dan juga periwayat utama Nez Perce,
Serigala Kuning.</i>

89
00:09:58,645 --> 00:10:00,922
<i>Mereka menyerang dan berundur ke Utara,...</i>

90
00:10:00,978 --> 00:10:03,883
<i>....sejauh 1,300 batu
dengan kemungkinan yang tipis.</i>

91
00:10:05,014 --> 00:10:07,914
<i>Cuma 40 batu jauhnya
dari sempadan Kanada,...</i>

92
00:10:07,998 --> 00:10:10,824
<i>...mereka menyerah selepas berperang
di Pergunungan Bears Paw.</i>

93
00:10:13,352 --> 00:10:15,838
<i>Apabila Perjanjian Penyerahan Diri
turut dimungkiri,...</i>

94
00:10:15,928 --> 00:10:20,402
<i>...lebih daripada 400 lelaki, wanita,
kanak-kanak dihantar ke penjara kerajaan.</i>

95
00:10:20,814 --> 00:10:23,362
<i>Riwayat puak mereka berakhir
dalam kurungan.</i>

96
00:10:25,215 --> 00:10:29,576
<i>Kini, tanah yang tak mengenal peradaban
telah dibahagi-bahagikan.</i>

97
00:10:32,449 --> 00:10:36,983
<i>60 juta ekor kerbau telah dibunuh
dan dijual tulangnya, 8 dolar satu tan.</i>

98
00:10:38,045 --> 00:10:40,045
<i>Kulit bulu serigala pula dijual 1 dolar.</i>

99
00:10:40,910 --> 00:10:44,002
<i>Menjelang 1888,
harganya naik kepada 5 dolar.</i>

100
00:10:44,085 --> 00:10:48,165
<i>Tetapi, semua serigala telah tiada
dan kerbau pula telah lesap.</i>

101
00:10:58,417 --> 00:11:00,983
<i>Bagi mewujudkan semula kawanan kerbau
yang hampir pupus,...</i>

102
00:11:01,074 --> 00:11:03,867
<i>...ia memerlukan satu usaha yang besar.</i>

103
00:11:04,689 --> 00:11:07,712
<i>Kawanan serigala lebih berdepan
dengan satu masalah.</i>

104
00:11:07,795 --> 00:11:09,380
<i>Ia haiwan karnivor.</i>

105
00:11:14,223 --> 00:11:16,156
<i>Satu kawanan serigala
adalah satu keluarga...</i>

106
00:11:16,239 --> 00:11:19,796
<i>...di mana keturunannya bergantung
kepada serigala jantan dan betina.</i>

107
00:11:19,880 --> 00:11:21,105
<i>Pasangan alfa.</i>

108
00:11:21,862 --> 00:11:24,978
<i>Ia bertindak sebagai ibu dan ayah
dalam kawanan itu.</i>

109
00:11:25,632 --> 00:11:28,628
<i>Tindakan pasangan ini akan menentukan
saiz kawanan...</i>

110
00:11:28,902 --> 00:11:30,691
<i>...serta kelangsungan hidup kawanan itu.</i>

111
00:11:32,650 --> 00:11:34,812
<i>Pasangan alfa itu akan membiak
pada bulan Februari.</i>

112
00:11:34,895 --> 00:11:36,474
<i>Si betina pula akan memastikan...</i>

113
00:11:36,557 --> 00:11:39,580
<i>...tiada betina lain yang bunting
di dalam kawanan itu.</i>

114
00:11:46,222 --> 00:11:48,982
<i>Si betina alfa ini sedang mencari
kawasan sarang.</i>

115
00:11:50,026 --> 00:11:52,089
<i>Ia bukan satu pilihan yang mudah.</i>

116
00:11:52,173 --> 00:11:55,203
<i>Pemilihan sarang akan menentukan
penempatan kawanan...</i>

117
00:11:55,286 --> 00:11:57,093
<i>...sepanjang musim bunga dan musim panas.</i>

118
00:12:07,957 --> 00:12:09,957
<i>Ia perlu mencari setidaknya tiga sarang.</i>

119
00:12:10,654 --> 00:12:13,041
<i>Mungkin bekas peninggalan lubang rubah.</i>

120
00:12:13,125 --> 00:12:15,125
<i>Atau sarang yang ia pernah gunakan.</i>

121
00:12:15,838 --> 00:12:18,720
<i>Atau satu galian sarang baru
untuk anaknya yang bakal lahir.</i>

122
00:12:19,633 --> 00:12:23,344
<i>Tak kira di mana pun tempatnya,
ia perlu berada dekat dengan air.</i>

123
00:12:23,428 --> 00:12:27,318
<i>Mungkin berdekatan rabung dengan pandangan
yang jelas dari semua arah.</i>

124
00:12:39,409 --> 00:12:41,839
<i>Sepanjang tempoh ia mengandung
dan membesarkan anak,...</i>

125
00:12:42,034 --> 00:12:44,034
<i>...kawanan itu takkan mengembara jauh.</i>

126
00:12:44,654 --> 00:12:46,885
<i>Kawanan akan terus berada di sini...</i>

127
00:12:46,976 --> 00:12:49,069
<i>...sehinggalah anaknya cukup kuat
untuk mengembara.</i>

128
00:13:41,893 --> 00:13:43,407
<i>Pada awal Mei,...</i>

129
00:13:43,517 --> 00:13:46,860
<i>...anak-anak serigala akan lahir
dan melihat dunia kali pertamanya...</i>

130
00:13:46,943 --> 00:13:48,573
<i>...dengan ancaman yang menunggu.</i>

131
00:13:52,520 --> 00:13:56,221
<i>Seekor demi seekor, anak-anak serigala
akan dipindahkan ke sarang baru.</i>

132
00:14:11,975 --> 00:14:15,124
<i>Serigala lain menunggu berminggu lamanya
untuk anak serigala menyertai kawanan.</i>

133
00:14:15,777 --> 00:14:17,818
<i>Bukan sebagai serigala biasa,...</i>

134
00:14:18,188 --> 00:14:20,318
<i>...tetapi sebagai ketua kawanan itu...</i>

135
00:14:20,411 --> 00:14:23,116
<i>...yang akan bertanggungjawab
memberikan makanan, perlindungan,...</i>

136
00:14:23,200 --> 00:14:25,878
<i>...latihan, serta sosialisasi
bagi ahli serigala baru.</i>

137
00:14:32,004 --> 00:14:35,664
<i>Jantan alfa dalam kawanan ini besar
meskipun bagi saiz kebiasaan serigala,...</i>

138
00:14:35,747 --> 00:14:37,747
<i>...125 paun.</i>

139
00:14:42,647 --> 00:14:44,890
<i>Serigala bermuka hitam ini
adalah salah seekor anaknya.</i>

140
00:14:44,974 --> 00:14:46,974
<i>Serigala jantan 60 paun berusia setahun.</i>

141
00:14:47,470 --> 00:14:49,742
<i>Ia cukup kuat untuk berlari
bersama kawanan itu.</i>

142
00:14:49,826 --> 00:14:53,271
<i>Tapi ia masih memerlukan setahun lagi
untuk dapatkan kemahiran secukupnya...</i>

143
00:14:53,355 --> 00:14:55,227
<i>...yang akan berguna semasa memburu.</i>

144
00:14:56,954 --> 00:14:58,430
<i>Bersama adiknya,...</i>

145
00:14:58,513 --> 00:15:01,834
<i>...cuma ia yang tinggal
dalam seperinduk tahun lepas.</i>

146
00:15:06,363 --> 00:15:07,593
<i>Seusia dua tahun,...</i>

147
00:15:07,655 --> 00:15:10,630
<i>...mungkin salah satu atau keduanya
akan berpisah dari kawanan...</i>

148
00:15:10,729 --> 00:15:12,293
<i>...untuk membentuk kawanan sendiri.</i>

149
00:15:12,807 --> 00:15:17,147
<i>Namun buat masa ini, ia akan mendengar
kata ayahnya di bawah cuaca yang terik.</i>

150
00:15:39,387 --> 00:15:43,252
<i>Disebabkan anak-anak serigala
tidak tahu cara mengawal suhu badan,...</i>

151
00:15:43,365 --> 00:15:46,517
<i>...cuma kehangatan badan ibunya
dapat menghangatkan ia.</i>

152
00:15:47,861 --> 00:15:49,383
<i>Dua minggu pertamanya,...</i>

153
00:15:49,466 --> 00:15:51,664
<i>...makanan dan kehangatan akan diberikan.</i>

154
00:15:51,923 --> 00:15:54,928
<i>Kemudian si ibu akan meninggalkan
anak-anaknya untuk menghilangkan dahaga.</i>

155
00:16:12,701 --> 00:16:16,060
<i>Di sebuah negara yang besar
dan di sebalik Pergunungan Sawtooth,...</i>

156
00:16:16,143 --> 00:16:17,713
<i>...Puak Nez Perce...</i>

157
00:16:17,796 --> 00:16:21,318
<i>...cuba untuk berhubung semula
dengan serigala di Idaho Tengah.</i>

158
00:16:23,152 --> 00:16:25,348
Kami melindungi serigala.
Habitat serigala.

159
00:16:25,432 --> 00:16:28,744
Demi mengembalikan keharmonian itu,...

160
00:16:28,828 --> 00:16:33,408
...puak kami telah menjalankan satu usaha
untuk mengembalikan spesies terancam.

161
00:16:34,686 --> 00:16:36,826
Ia satu kawasan yang besar.

162
00:16:37,586 --> 00:16:39,940
Kira-kira 15 juta ekar.

163
00:16:40,023 --> 00:16:44,434
Satu-satunya cara untuk kami
mencari serigala adalah melalui udara.

164
00:16:44,517 --> 00:16:49,005
Jadi, kami bergantung sepenuhnya
pada lokasi radio aerial.

165
00:16:51,570 --> 00:16:54,454
<i>Pemanggil radio serta telemetri
merupakan alatan moden...</i>

166
00:16:54,562 --> 00:16:58,534
<i>...membantu Nez Perce melakukan perkara
yang betul untuk cucu-cicit mereka.</i>

167
00:16:58,779 --> 00:17:00,855
<i>Kami dah nampak gunung itu.</i>

168
00:17:00,938 --> 00:17:02,559
<i>Kami akan pergi periksa.</i>

169
00:17:02,642 --> 00:17:04,642
<i>Kami akan tiba di sana.</i>

170
00:17:05,576 --> 00:17:07,217
Mengetahui yang ia ada di sana,...

171
00:17:07,302 --> 00:17:09,968
...dan mendengar signal radio,
kami rasa teruja.

172
00:17:11,723 --> 00:17:16,304
Masalah pemulihan bagi serigala bukan
dari segi pembiakan, tapi sosial.

173
00:17:17,593 --> 00:17:21,097
Bercakap dari segi pembiakan,
jumlah serigala memang banyak.

174
00:17:21,723 --> 00:17:24,521
Kami jangkakan bila kru padang turun...

175
00:17:24,606 --> 00:17:27,045
...untuk buat kiraan serigala
semasa musim panas ini,...

176
00:17:27,168 --> 00:17:29,306
...jumlahnya akan mencecah 100 lebih.

177
00:17:33,707 --> 00:17:36,025
Kalau diberikan kesempatan,...

178
00:17:36,108 --> 00:17:39,072
...ia akan membiak, menambah jumlah,...

179
00:17:39,155 --> 00:17:41,787
...dan saya rasa ia akan terus
berada di Idaho.

180
00:18:19,450 --> 00:18:21,450
<i>Mata terbuka pada 12 hari,...</i>

181
00:18:21,518 --> 00:18:23,123
<i>...boleh mendengar dalam 20 hari,...</i>

182
00:18:23,723 --> 00:18:26,804
<i>...keluar dari sarang untuk meneroka
pada hari ke-21.</i>

183
00:18:33,051 --> 00:18:34,788
<i>Dengan kesabaran yang tinggi,...</i>

184
00:18:34,903 --> 00:18:37,866
<i>...serigala yang setahun mengajar
anak-anak serigala mengikut giliran.</i>

185
00:18:38,242 --> 00:18:41,963
<i>Menjadi mangsa kepada serigala muda
yang suka menggigit dan mengunyah.</i>

186
00:18:42,608 --> 00:18:46,376
<i>Buat beberapa minggu awalnya,
ia akan bermain bersama.</i>

187
00:18:46,459 --> 00:18:48,333
<i>Kemahiran yang diasah sekarang...</i>

188
00:18:48,412 --> 00:18:50,916
<i>...akan membantu kawanan
untuk tahun-tahun mendatang.</i>

189
00:18:56,072 --> 00:18:58,104
<i>Sepanjang 11 minggu pertama ia lahir,...</i>

190
00:18:58,188 --> 00:19:02,384
<i>...anak-anak serigala akan berjumpa
serigala dewasa yang mendekati mereka.</i>

191
00:19:02,468 --> 00:19:05,704
<i>Mengingati imej, bunyi, serta baunya.</i>

192
00:19:05,787 --> 00:19:07,165
<i>Selepas tiga bulan,...</i>

193
00:19:07,253 --> 00:19:09,014
<i>...setiap ahli baru dalam kawanan
akan dianggap...</i>

194
00:19:09,098 --> 00:19:12,215
<i>...sebagai pesaing atau mungkin mangsa. </i>

195
00:19:35,881 --> 00:19:39,702
<i>Setiap pertemuan dengan serigala dewasa
memberikan bau dari dunia luar,...</i>

196
00:19:39,893 --> 00:19:43,726
<i>...bersama daging yang dimuntahkan sebagai
makanan pepejal pertama anak serigala.</i>

197
00:19:45,873 --> 00:19:50,632
<i>Anak serigala sentiasa menunggu kepulangan
serigala dewasa untuk merangsang proses.</i>

198
00:19:50,755 --> 00:19:53,057
<i>Dan dengan strategi memberi makan
secara berkumpulan,...</i>

199
00:19:53,120 --> 00:19:55,242
<i>...ikatan kekeluargaan dapa diperkukuhkan.</i>

200
00:20:16,354 --> 00:20:20,085
<i>Dalam tempoh bercerai susu,
anak-anak serigala akan mencari susu.</i>

201
00:20:20,168 --> 00:20:22,606
<i>Tapi ibu serigala akan menyusahkan
proses itu,...</i>

202
00:20:24,015 --> 00:20:27,405
<i>...memaksa anak-anak serigala
untuk makan makanan pepejal.</i>

203
00:20:55,181 --> 00:20:56,885
<i>Belajar sambil bermain,...</i>

204
00:20:56,961 --> 00:20:59,179
<i>...mengaitkan makanan ia
dengan tulang-belulang...</i>

205
00:20:59,262 --> 00:21:01,236
<i>...yang turut dibawa balik
oleh serigala dewasa,...</i>

206
00:21:02,102 --> 00:21:05,188
<i>...anak-anak serigala mempelajari
bau serta rasa haiwan...</i>

207
00:21:05,272 --> 00:21:07,120
<i>...yang ia akan buru satu hari nanti.</i>

208
00:21:31,927 --> 00:21:33,601
<i>Dalam budaya Eropah,...</i>

209
00:21:33,684 --> 00:21:37,319
<i>...mereka cuma tahu mitos dan maklumat
yang salah tentang serigala.</i>

210
00:21:38,595 --> 00:21:41,084
<i>Tiada siapa yang peduli
tentang kebenarannya.</i>

211
00:21:41,681 --> 00:21:45,536
<i>Ia mengambil masa yang lama buat serigala
untuk mendapat kepercayaan manusia.</i>

212
00:21:48,529 --> 00:21:51,165
<i>Ahli biologi hidupan liar, Pat Tucker...</i>

213
00:21:51,248 --> 00:21:53,134
<i>...dan penulis, Bruce Weide,...</i>

214
00:21:53,217 --> 00:21:57,372
<i>...telah mengambil tugas untuk menjaga
serigala yang ditawan, Koani.</i>

215
00:21:58,083 --> 00:22:00,469
Ia datang ke dalam
hidup kami tiba-tiba...

216
00:22:00,553 --> 00:22:04,489
...dan saya rasa bertanggungjawab...

217
00:22:04,572 --> 00:22:07,019
...untuk memberikan ia
satu kehidupan yang baik.

218
00:22:07,102 --> 00:22:09,308
Ia bukan satu perkara yang mudah.

219
00:22:12,395 --> 00:22:14,692
Ia memang teman yang baik.

220
00:22:14,776 --> 00:22:16,466
Saya dah banyak belajar daripadanya.

221
00:22:16,525 --> 00:22:19,079
Tapi ia bukan haiwan peliharaan.

222
00:22:19,286 --> 00:22:22,121
Kami rasakan itu sangat penting...

223
00:22:22,276 --> 00:22:25,776
...kalau kami nak jadikannya serigala
yang ditawan dan menggunakan ia...

224
00:22:25,859 --> 00:22:29,547
...demi manfaatnya sebagai wakil
daripada spesiesnya.

225
00:22:30,339 --> 00:22:34,445
Koani menyatukan kami
dan memberikan fokus...

226
00:22:34,964 --> 00:22:37,076
...dalam haluan pembelajaran kami.

227
00:22:37,670 --> 00:22:40,824
Penggunaan haiwan yang sebenar
dalam sesebuah program...

228
00:22:40,907 --> 00:22:43,012
...memang sangat mengagumkan.

229
00:22:43,776 --> 00:22:46,787
Ia memang dapat mempengaruhi manusia.

230
00:22:58,856 --> 00:23:02,646
<i>Jika Koani dapat membantu kanak-kanak
memahami serigala liar,...</i>

231
00:23:03,406 --> 00:23:07,374
<i>...waktunya bersama manusia penting
bagi spesies serigala dan manusia.</i>

232
00:23:07,926 --> 00:23:10,428
<i>Koani merupakan wakil bagi serigala.</i>

233
00:23:10,526 --> 00:23:12,493
<i>Ia mengunjungi
200 buah sekolah setahun,...</i>

234
00:23:12,561 --> 00:23:14,751
<i>...melihat wajah-wajah
yang akan menentukan...</i>

235
00:23:14,830 --> 00:23:16,616
<i>...nasib sesaudaranya suatu hari nanti.</i>

236
00:23:17,095 --> 00:23:20,745
Okey, bayangkan diri kamu
dalam situasi itu.

237
00:23:20,829 --> 00:23:22,870
Ingat, cuma kita berdua ada di situ.

238
00:23:23,491 --> 00:23:26,952
Cuma tinggal enam batu lagi untuk sampai
ke tempat yang selamat.

239
00:23:27,196 --> 00:23:30,101
Matahari sedang terbenam
dan suhu semakin sejuk.

240
00:23:30,441 --> 00:23:35,061
Kemudian ada bunyi raungan serigala
di dalam hutan.

241
00:23:55,209 --> 00:23:56,580
<i>Melalui raungan,...</i>

242
00:23:56,663 --> 00:23:59,645
<i>...serigala menunjukkan perkumpulan
antara satu sama lain...</i>

243
00:23:59,759 --> 00:24:02,228
<i>...dan kekuatan ia kepada dunia
di sekelilingnya.</i>

244
00:24:04,273 --> 00:24:07,777
<i>Kadangkala, kekuatan itu membawa
kepada ketakutan.</i>

245
00:24:07,860 --> 00:24:10,803
<i>Seperti dalam mimpi buruk
atau cerita rakyat.</i>

246
00:24:13,474 --> 00:24:17,720
<i>Cerita rakyat dicipta untuk menghiburkan
kanak-kanak,...</i>

247
00:24:17,817 --> 00:24:20,274
<i>...mengubah pemikiran arus perdana...</i>

248
00:24:20,428 --> 00:24:22,337
<i>...dan menjana respon,...</i>

249
00:24:22,865 --> 00:24:25,174
<i>...yang menghilangkan rasa mesra.</i>

250
00:24:32,489 --> 00:24:34,932
Semasa saya kecil
dan tinggal di Alaska,...

251
00:24:35,265 --> 00:24:39,080
...kami diberikan ganjaran
dengan membunuh serigala.

252
00:24:39,620 --> 00:24:42,446
Saya dan kawan saya ingin mencari duit
dengan membunuh serigala,...

253
00:24:42,530 --> 00:24:44,530
...50 dolar seekor.

254
00:24:45,404 --> 00:24:49,373
Semasa musim panas,
saya menonton filem Death of A Legend..

255
00:24:49,456 --> 00:24:51,966
...semasa kami bercuti untuk memburu.

256
00:24:52,050 --> 00:24:54,712
Saya dan kawan tinggal di atas
rabung gunung dan seekor serigala...

257
00:24:54,840 --> 00:24:57,508
Saya rasa ia mengekori saya.

258
00:24:57,591 --> 00:24:59,118
Ia penuh dengan rasa ingin tahu.

259
00:25:01,027 --> 00:25:05,626
Saya mengangkat senapang
dan menyasarkannya.

260
00:25:05,749 --> 00:25:10,292
Tapi saya dapat rasa sepasang mata itu
menembus jiwa saya.

261
00:25:12,205 --> 00:25:14,397
Saya tak dapat menembaknya.

262
00:25:14,529 --> 00:25:18,495
Saya turunkan senapang dan kawan saya
memandang saya penuh tak percaya.

263
00:25:18,578 --> 00:25:20,578
Kemudian serigala itu melarikan diri.

264
00:25:21,341 --> 00:25:23,102
Itu kali pertama saya rasa teragak-agak.

265
00:25:24,951 --> 00:25:28,132
Saya sering ceritakan
dalam program pendidikan itu...

266
00:25:28,216 --> 00:25:32,967
...kisah saya menurunkan senapang itu.
Saya gembira saya buat begitu.

267
00:25:37,279 --> 00:25:40,191
Sebab itulah saya rasa
kesedaran itu penting.

268
00:25:40,275 --> 00:25:41,925
Sebab ia mengubah saya.

269
00:25:49,657 --> 00:25:50,969
Ini dia.

270
00:25:51,927 --> 00:25:53,652
Sapa cikgu.

271
00:25:54,632 --> 00:25:56,081
Nampak?

272
00:25:56,879 --> 00:25:59,029
Ia cuba menyapa.
Ia menjilat muka.

273
00:25:59,113 --> 00:26:03,317
Pandangan kami terhadap pemangsa
dah banyak berubah.

274
00:26:04,256 --> 00:26:09,252
Kini ia semakin diterima sebagai
sebahagian daripada dunia ini...

275
00:26:09,335 --> 00:26:10,782
...dan memainkan peranan penting.

276
00:26:11,785 --> 00:26:13,834
Sebagai satu spesies,
kita semakin matang.

277
00:26:13,917 --> 00:26:18,056
Dan kita menceritakan kisah yang berbeza
tentang kedudukan kita dalam alam ini.

278
00:26:19,360 --> 00:26:20,665
Ia dapat sesuatu.

279
00:26:21,339 --> 00:26:22,958
Ia mengoyakkannya.

280
00:26:23,858 --> 00:26:26,049
Saya rasa ada mentega kacang
dan jeli melekat.

281
00:26:31,710 --> 00:26:33,944
Kami ada isu...

282
00:26:34,028 --> 00:26:37,465
...untuk masuk ke kawasan
di mana serigala menjadi kontroversi.

283
00:26:37,925 --> 00:26:43,389
Selalunya, seseorang dalam sekolah
atau ibu bapa...

284
00:26:43,473 --> 00:26:48,328
...yang pernah datang ke program kami
tak benarkan kami datang.

285
00:26:51,134 --> 00:26:53,467
Serigala membawa maksud perubahan...

286
00:26:53,550 --> 00:26:56,015
...dan untuk sebuah kem,
seperti peladang,...

287
00:26:56,562 --> 00:26:58,562
...perubahan itu bukan suatu yang positif.

288
00:27:00,255 --> 00:27:03,554
<i>Semangat muhibah dari beberapa
ahli alamiah semata-mata...</i>

289
00:27:03,638 --> 00:27:05,655
<i>...tak cukup untuk mengubah
fikiran orang ramai.</i>

290
00:27:06,641 --> 00:27:08,370
<i>Peladang ada kebimbangan tersendiri...</i>

291
00:27:08,453 --> 00:27:11,185
<i>...dan ada juga yang rasa tersepit.</i>

292
00:27:13,479 --> 00:27:17,870
Memang betul, banyak benda yang merisaukan
komuniti peladang sekarang.

293
00:27:17,946 --> 00:27:19,617
Salah satunya serigala.

294
00:27:20,485 --> 00:27:23,235
Apa yang saya bimbangkan,
kenapa mereka nak pindahkan serigala...

295
00:27:23,919 --> 00:27:25,802
...ke kawasan yang berpenduduk,...

296
00:27:25,886 --> 00:27:28,219
...tempat banyak operasi
penternakan dijalankan...

297
00:27:28,303 --> 00:27:30,187
...yang boleh menimbulkan konflik?

298
00:27:35,325 --> 00:27:38,897
Saya tak rasa mereka patut dapat segalanya
untuk komuniti penternakan mereka.

299
00:27:38,980 --> 00:27:41,979
Saya rasa serigala ada tempatnya
yang tersendiri.

300
00:27:42,062 --> 00:27:46,382
Di hutan saja sudah ada
beribu-ribu ekar tanah.

301
00:27:46,850 --> 00:27:48,144
Itulah tempatnya yang sepatutnya.

302
00:27:48,227 --> 00:27:51,519
Ia bukannya sejenis spesies yang terancam.
Jumlah serigala masih banyak.

303
00:27:58,502 --> 00:28:01,420
Kalau kita tak faham sesuatu,...

304
00:28:01,507 --> 00:28:04,049
...kita akan mula menghancurkannya,...

305
00:28:04,133 --> 00:28:06,133
...dan tak mengendahkannya.

306
00:28:07,073 --> 00:28:09,804
Orang asli tak pernah menyatakan
hak milik mereka.

307
00:28:10,502 --> 00:28:15,261
Mereka cuma menyatakan rasa hormat
terhadap alam semula jadi.

308
00:28:24,165 --> 00:28:26,033
Orang tua kami mengatakan...

309
00:28:26,117 --> 00:28:29,055
...bahawa tarian ini menceritakan
zaman kegemilangan...

310
00:28:29,138 --> 00:28:32,738
...di mana orang asli dan haiwan
tinggal bersama-sama.

311
00:28:35,135 --> 00:28:38,569
Tarian melambangkan suatu pemujaan...

312
00:28:39,219 --> 00:28:43,258
...di mana setiap kali Moccasin
menyentuh tanah bumi...

313
00:28:43,330 --> 00:28:46,590
...senada dengan dram dan lagu,...

314
00:28:46,741 --> 00:28:50,379
...doa itu disampaikan kepada Pencipta
melalui jantung bumi.

315
00:28:52,011 --> 00:28:56,634
Tarian ini kami dedikasikan
untuk kepulangan serigala.

316
00:29:01,465 --> 00:29:06,023
Apabila pelepah helang, lagu,
dan paluan dram,...

317
00:29:06,127 --> 00:29:09,819
...semuanya bersatu dengan satu harapan.

318
00:29:10,820 --> 00:29:13,979
Harapan semoga Pencipta
mendengar doa mereka...

319
00:29:14,097 --> 00:29:16,097
...untuk pemulihan serta harmoni.

320
00:30:08,000 --> 00:30:11,485
<i>Kearifan zaman tradisional
serta sains moden.</i>

321
00:30:13,465 --> 00:30:15,245
<i>Puak Nez Perce menggabungkan keduanya...</i>

322
00:30:15,328 --> 00:30:19,247
<i>...dalam kempen kesedaran serigala
dan pusat penyelidikan Winchester, Idaho.</i>

323
00:30:20,669 --> 00:30:24,769
<i>Pemerhatian bagi tujuan kajian
tidak dapat dilakukan di dalam hutan.</i>

324
00:30:25,516 --> 00:30:26,950
<i>Kumpulan kawanan ini dikurung...</i>

325
00:30:27,035 --> 00:30:31,262
<i>...supaya sebarang perubahan dan hubungan
antara serigala boleh diperhatikan.</i>

326
00:30:31,928 --> 00:30:35,224
Terdapat perbincangan di mana...

327
00:30:35,307 --> 00:30:40,608
...apa maknanya buat Naz Perce yang
melibatkan diri dalam memulihara serigala.

328
00:30:41,741 --> 00:30:46,445
Naz Perce mempunyai kebolehan
dalam bidang sains dan biologi...

329
00:30:46,528 --> 00:30:50,826
...untuk melindungi serigala
apabila tiba masa kepulangannya.

330
00:31:03,525 --> 00:31:06,000
Apabila orang muda memandang serigala,...

331
00:31:06,083 --> 00:31:10,061
...mereka patut membuka mata, telinga,
hati mereka...

332
00:31:10,144 --> 00:31:12,849
...dan melihat kawanan serigala...

333
00:31:12,932 --> 00:31:15,004
...di tempatnya di dalam komuniti ini.

334
00:31:15,634 --> 00:31:19,298
Yayasan ini bekerjasama
dengan Puak Nez Perce.

335
00:31:19,382 --> 00:31:24,218
Kami bekerjasama dengan belia untuk
memandang dunia dari sudut berbeza...

336
00:31:24,301 --> 00:31:27,569
...sebab merekalah yang bakal
melindungi serigala nanti.

337
00:31:46,443 --> 00:31:49,333
<i>Anak serigala yang kuat sudah mula
menunjukkan taring.</i>

338
00:31:50,509 --> 00:31:53,856
<i>Manakala yang kurang agresif mempelajari
kemahiran hidup dengan cara tersendiri.</i>

339
00:31:57,149 --> 00:32:01,758
Inilah sifat serigala
di tempatnya sendiri.

340
00:32:01,915 --> 00:32:03,915
Ia akan mengubah segalanya.

341
00:32:04,663 --> 00:32:08,905
<i>Membawa serigala kembali boleh
membentuk semula ekosistem.</i>

342
00:32:08,988 --> 00:32:11,710
Ia bukan sahaja memberi kesan
kepada haiwan yang ia makan.

343
00:32:12,258 --> 00:32:15,742
Ia terus memberi kesan kepada tumbuhan,
burung-burung,...

344
00:32:15,825 --> 00:32:17,310
...dan juga beruang.

345
00:32:32,513 --> 00:32:34,934
Beruang perang adalah spesies
yang sensitif...

346
00:32:35,017 --> 00:32:39,559
...dan tak suka dikacau.

347
00:32:41,764 --> 00:32:44,060
Apabila sesuatu mengganggunya,...

348
00:32:45,128 --> 00:32:47,232
...ia akan mula hilang tumpuan.

349
00:32:48,181 --> 00:32:52,064
Ramai orang fikir yang serigala
akan menyakiti beruang perang.

350
00:32:56,982 --> 00:33:01,476
Serigala dan beruang
dah lama wujud bersama.

351
00:33:01,560 --> 00:33:04,959
Dan serigala pula menghilangkan diri
selama 60 ke 70 tahun.

352
00:33:06,362 --> 00:33:09,043
Serigala membekalkan daging
untuk beruang perang.

353
00:33:09,605 --> 00:33:11,184
Beruang dapat hidup dengan baik.

354
00:33:11,404 --> 00:33:13,268
Ia akan pergi ke tempat
serigala bunuh elk...

355
00:33:13,831 --> 00:33:15,276
...dan mengambil habuannya.

356
00:33:16,230 --> 00:33:18,230
Dalam kata mudahnya,...

357
00:33:18,604 --> 00:33:21,890
...kini beruang sudah tahu apa nak dibuat
sewaktu serigala sudah muncul semula...

358
00:33:22,769 --> 00:33:24,769
...daripada sebelum serigala
menghilangkan diri.

359
00:33:53,284 --> 00:33:57,070
<i>Hujung musim panas, kawanan itu pindahkan
anak-anak serigala ke titik pertemuan.</i>

360
00:33:57,463 --> 00:33:59,628
<i>Langkah pertama dalam hidup
yang sentiasa bergerak.</i>

361
00:34:01,509 --> 00:34:02,906
<i>Bagi kebanyakan anak serigala,...</i>

362
00:34:02,990 --> 00:34:06,294
<i>...kelangsungan hidup bergantung
kepada siapa mereka berjumpa.</i>

363
00:34:11,998 --> 00:34:14,839
Kita kena berhati-hati apabila mendekati
serigala yang diperangkap.

364
00:34:15,359 --> 00:34:17,066
Setakat ini tiada masalah...

365
00:34:17,181 --> 00:34:20,440
...dan kami dah tangkap 65 ekor
serigala untuk projek ini.

366
00:34:23,254 --> 00:34:26,104
Mungkin ini kali pertama
di Amerika Utara...

367
00:34:26,188 --> 00:34:29,490
...di mana penangkap dari puak orang asli
dan yayasan pemuliharaan...

368
00:34:29,574 --> 00:34:32,841
...bekerja bersama untuk melindungi
haiwan pemangsa seperti serigala.

369
00:34:41,916 --> 00:34:45,664
Bagi memasang kolar pada serigala
yang ditangkap, kami tak gunakan dadah.

370
00:34:45,962 --> 00:34:49,133
Apabila serigala itu mula jinak,...

371
00:34:49,217 --> 00:34:51,813
...ia takkan menggigit.

372
00:34:57,311 --> 00:35:02,450
Mana-mana ahli biologi pun tak mahu
buat haiwan itu rasa tertekan...

373
00:35:02,533 --> 00:35:06,181
...supaya haiwan itu terus hidup
dan memberikan data kepada mereka...

374
00:35:06,644 --> 00:35:10,783
...bagi mengawasi jumlah haiwan
serta memahami haiwan itu.

375
00:35:12,897 --> 00:35:15,517
Kami anggarkan ada 50,000 serigala
di Kanada.

376
00:35:16,927 --> 00:35:19,882
Di sesetengah kawasan,
serigala tak terkesan oleh manusia.

377
00:35:21,988 --> 00:35:24,077
Jika tempat itu tak dapat dicapai,...

378
00:35:24,160 --> 00:35:25,834
...ia memerlukan pelan pengurusan.

379
00:35:26,621 --> 00:35:30,596
Kerjasama antara penangkap di wilayah itu
dan pegawai kerajaannya...

380
00:35:30,680 --> 00:35:33,133
...dapat membentuk satu rancangan...

381
00:35:33,217 --> 00:35:35,981
...yang boleh melindungi jumlah serigala
untuk generasi masa hadapan.

382
00:35:44,350 --> 00:35:48,247
Jika anda ternampak serigala di hutan,
anda dikira bertuah.

383
00:35:48,593 --> 00:35:50,787
Saya rasa tiada sebab untuk anda...

384
00:35:50,871 --> 00:35:54,701
...rasa takut apabila melihatnya di hutan.

385
00:36:15,225 --> 00:36:19,260
Sistem taman negara di Amerika Syarikat...

386
00:36:19,344 --> 00:36:22,338
...bukan mempersoalkan apa yang betul
dan apa yang salah,...

387
00:36:22,421 --> 00:36:24,318
...atau apa yang baik dan yang tak baik.

388
00:36:24,421 --> 00:36:29,621
Kami cuma mahu mengembalikan apa yang ada
di sini sebelum manusia masuk campur.

389
00:37:02,381 --> 00:37:06,448
Keseimbangan di Yellowstone
masih belum menampakkan hasil.

390
00:37:06,531 --> 00:37:09,535
Impak yang dibawakan oleh serigala
dalam ekosistem akan mengambil masa.

391
00:37:09,960 --> 00:37:12,075
Mungkin dalam 20 ke 25 tahun.

392
00:37:12,725 --> 00:37:17,398
Apa yang kami mahukan adalah
pemulihan dalam sistem semula jadi.

393
00:37:17,622 --> 00:37:21,642
Persoalan jika ia akan menjadi sistem
yang seimbang masih menjadi tanda tanya.

394
00:37:54,787 --> 00:37:56,831
Serigala boleh wujud bersama manusia.

395
00:37:57,754 --> 00:37:58,981
Kita semua tahu.

396
00:38:00,356 --> 00:38:02,648
Tak semua manusia boleh
wujud bersama serigala.

397
00:38:03,149 --> 00:38:06,738
Tapi itu kerana sikap enggan mereka.

398
00:38:07,662 --> 00:38:09,662
Saya rasa serigala boleh menjadi
teman yang baik.

399
00:38:10,373 --> 00:38:15,669
Manusia boleh hidup bersama serigala
jika ia diberikan peluang.

400
00:38:17,178 --> 00:38:19,403
Ganjarannya terletak dalam keindahan...

401
00:38:19,487 --> 00:38:22,963
...dengan melihat serigala
berlari-lari di hutan,...

402
00:38:23,046 --> 00:38:25,386
...dan mendengar raungannya...

403
00:38:25,469 --> 00:38:29,864
...yang merentasi pergunungan
serta pepohon di hutan.

404
00:38:30,832 --> 00:38:33,383
Ia adalah satu halwa telinga.