1
00:00:01,400 --> 00:00:03,834
Alamo Uçuş Pisti
NV

2
00:00:03,900 --> 00:00:06,200
Las Vegas'tan kısa bir uçuşla

3
00:00:06,266 --> 00:00:10,166
Nevada çölünün derinlerindeki
CIA sırrı 51. Bölge'ye

4
00:00:10,233 --> 00:00:11,567
ulaşılabiliyor.

5
00:00:12,767 --> 00:00:17,700
Burası varlığı ABD hükûmetince
neredeyse 60 yıl inkâr edilen

6
00:00:17,767 --> 00:00:20,934
dev, gizli bir üs.

7
00:00:24,033 --> 00:00:26,266
Ama Ağustos 2013'te

8
00:00:26,333 --> 00:00:30,000
CIA sonunda
bu yerin gerçek olduğunu kabul etti.

9
00:00:31,066 --> 00:00:35,333
Eski ABD Hava Kuvvetleri Pilotu
Richard Coe da bugün

10
00:00:35,400 --> 00:00:37,133
doğruca oraya gidiyor.

11
00:00:40,333 --> 00:00:41,800
Radar bizi yine buldu.

12
00:00:41,867 --> 00:00:43,900
Araziden ötürü kaybetmişti.

13
00:00:44,967 --> 00:00:49,700
Coe, dünyanın girişi en kısıtlı
hava sahalarından olan

14
00:00:49,767 --> 00:00:53,433
51. Bölge'nin etrafında
yasal tur düzenliyor

15
00:00:55,266 --> 00:00:58,000
ve Hava Kuvvetleri onu takip ediyor.

16
00:00:58,066 --> 00:00:59,533
Hep izlemek istiyorlar

17
00:00:59,600 --> 00:01:03,300
çünkü siviller kısıtlı hava sahasına
yakın uçtuğunda

18
00:01:03,367 --> 00:01:06,400
yerimizi, niyetimizi bilmeyi yeğliyorlar.

19
00:01:07,066 --> 00:01:08,800
Groom Gölü'ndeki 51. Bölge

20
00:01:08,867 --> 00:01:12,333
1.140 kilometre kare büyüklüğünde

21
00:01:12,400 --> 00:01:15,133
kısıtlı hava sahasıyla çevrili.

22
00:01:15,867 --> 00:01:19,166
Ama bence yaklaştıkça orada ne yaptığımızı

23
00:01:19,233 --> 00:01:20,667
daha da merak edecekler.

24
00:01:21,467 --> 00:01:25,233
20 kilometre uzakta ve 10.000 fitteyken

25
00:01:25,300 --> 00:01:29,266
Amerika'nın sıkı korunan
gizli üssü görüş alanına giriyor.

26
00:01:30,400 --> 00:01:32,300
862 KJ, varış noktanı söyle.

27
00:01:32,767 --> 00:01:34,767
Kısıtlı hava sahasına aşina mısın?

28
00:01:36,066 --> 00:01:38,400
9/11'den sonra

29
00:01:38,467 --> 00:01:41,300
ABD'de kontrollü hava sahalarına
girmek riskli.

30
00:01:41,900 --> 00:01:46,033
Ama buradaki güvenlik
neredeyse ülkedekilerin en sıkısı.

31
00:01:47,734 --> 00:01:51,200
Amerika'nın çok gizli üssünü saran kutu

32
00:01:51,266 --> 00:01:54,133
Kuzey 4808 adını almış.

33
00:01:55,266 --> 00:01:58,834
Kule de şimdi pilota açık açık,

34
00:01:58,900 --> 00:02:01,467
rota değiştirmesini emrediyor.

35
00:02:03,266 --> 00:02:06,867
Skyline 6 KJ, hemen kuzeye dön.
Kısıtlı hava sahası.

36
00:02:14,233 --> 00:02:17,734
GROOM GÖLÜ YOLU
NV

37
00:02:17,800 --> 00:02:21,867
Ama sıkı korunan tek şey
51. Bölge'nin hava sahası değil.

38
00:02:25,000 --> 00:02:27,400
Hava-uzay tarihçisi Peter Merlin

39
00:02:27,467 --> 00:02:31,400
son 30 yıldır 51. Bölge'yi araştırıyor.

40
00:02:33,433 --> 00:02:35,900
51. Bölge'ye herkes giremez.

41
00:02:35,967 --> 00:02:38,767
Etrafı amansız bir çölle çevrili.

42
00:02:38,834 --> 00:02:41,300
Ayrıca burası kısıtlı askerî arazi.

43
00:02:41,367 --> 00:02:42,867
Tel örgü yok.

44
00:02:42,934 --> 00:02:45,900
Sınırı turuncu direkler işaretliyor

45
00:02:45,967 --> 00:02:47,467
ve bunları görmek zor.

46
00:02:49,967 --> 00:02:53,467
Dağlar, 51. Bölge'yi
yoldan görmeyi zorlaştırıyor

47
00:02:54,667 --> 00:02:57,166
ve bölgeyi koruyan güvenlik kordonu

48
00:02:57,967 --> 00:03:01,033
gizli üsten en az 16 kilometre
uzağa açılıyor.

49
00:03:02,800 --> 00:03:04,533
Kamu arazisinde bile

50
00:03:04,600 --> 00:03:07,433
askeriye faaliyetleri gözlemliyor.

51
00:03:10,166 --> 00:03:12,600
Groom Gölü Yolu'ndan
gelen bütün araçlar

52
00:03:12,667 --> 00:03:14,867
manyetik sensörlere takılıyor.

53
00:03:17,100 --> 00:03:20,767
Sensörler bekçi kulübesine
elektronik sinyal yolluyor.

54
00:03:20,834 --> 00:03:23,767
Nereden geldiğinizi bildikleri gibi

55
00:03:23,834 --> 00:03:26,433
yolda ne hızla
ilerlediğinizi da anlıyorlar.

56
00:03:27,767 --> 00:03:32,734
Bu noktanın 21 kilometre ötesinde
bu güvenlik kulübelerinden biri var.

57
00:03:35,600 --> 00:03:37,934
Burası 51. Bölge sınırı.

58
00:03:38,967 --> 00:03:41,633
Güvenlik tepeden bizi izliyor.

59
00:03:42,734 --> 00:03:45,266
Uyarılar daha ileri gitmememizi söylüyor.

60
00:03:46,367 --> 00:03:49,500
Sınırı belirleyen turuncu direkler var.

61
00:03:49,567 --> 00:03:54,200
Ne tel var ne kapı.
Kameralar tepeden bizi izliyor.

62
00:03:54,934 --> 00:03:58,767
Bu sınırı geçmek istemeyiz.
Geçersek tutuklanırız.

63
00:04:00,333 --> 00:04:04,200
Ama eski bir 51. Bölge
güvenlik görevlisine göre

64
00:04:04,266 --> 00:04:07,734
eskiden davetsiz misafirlerin akıbeti
daha kötü olurmuş.

65
00:04:09,100 --> 00:04:13,967
Bölgeye gireceklerini belli ederlerse

66
00:04:14,033 --> 00:04:18,266
onları harcamam için işaret verilirdi.

67
00:04:20,533 --> 00:04:23,367
Ama Nevada çölünde ne oluyor?

68
00:04:24,333 --> 00:04:28,400
ABD hükûmeti
neden insanlar buraya yaklaşsın istemiyor?

69
00:04:31,934 --> 00:04:34,500
Gerçek sonunda

70
00:04:34,567 --> 00:04:38,767
Ağustos 2013'te yayımlanan
gizli belgelerle ortaya çıktı.

71
00:04:40,066 --> 00:04:43,066
CIA'in yayımladığı rapora göre

72
00:04:44,400 --> 00:04:48,133
51. Bölge,1955'te

73
00:04:48,200 --> 00:04:49,734
tek bir amaçla kurulmuş.

74
00:04:50,867 --> 00:04:53,700
"Aquatone" kod adlı
gizli bir havacılık projesini

75
00:04:53,767 --> 00:04:55,934
test etmek için.

76
00:05:00,033 --> 00:05:01,266
AQUATONE Projesi

77
00:05:01,333 --> 00:05:05,367
"Aquatone" Sovyet Başbakanı
Nikita Kruşçev'in

78
00:05:05,433 --> 00:05:08,467
ülkenin nükleer silahlarıyla
övündüğü bir dönemde

79
00:05:08,533 --> 00:05:11,700
Sovyetler Birliği'ni
gözetlemek için yapılan

80
00:05:11,767 --> 00:05:15,533
U-2 uçağının Soğuk Savaş kod adı.

81
00:05:18,867 --> 00:05:22,700
Füzeleriyle, bombacılarıyla
övünüp duruyorlardı.

82
00:05:22,767 --> 00:05:27,433
Durmadan övünmeleri
devletimizin ilgisini çekti.

83
00:05:28,233 --> 00:05:31,266
50'lerde ABD keşif uçakları
Sovyet savaş uçaklarına,

84
00:05:31,333 --> 00:05:35,200
ve karadan havaya füzelere karşı
savunmasızdı.

85
00:05:39,700 --> 00:05:41,567
Düşman bölgesine

86
00:05:41,633 --> 00:05:46,033
konvansiyonel casus uçaklar
göndermek riskliydi,

87
00:05:46,100 --> 00:05:48,400
bu yüzden gizli "Aquatone" projesi

88
00:05:48,467 --> 00:05:52,700
Sovyet hava savunma menzilinin dışında
uçmak üzere tasarlandı.

89
00:05:54,667 --> 00:05:59,033
70.000 fitte, yani yerin 21 km üstünde
uçabilen U-2'nin menzili

90
00:06:00,400 --> 00:06:03,533
4.800 kilometre.

91
00:06:04,867 --> 00:06:07,600
Düşman bölgesinde
iş görmek için gayet yeterli.

92
00:06:09,567 --> 00:06:12,133
Uçağın adını da

93
00:06:12,200 --> 00:06:16,033
neye benzediğini de bilmiyordum
ama bildiğim bir şey vardı.

94
00:06:16,100 --> 00:06:17,533
Yüksekten uçtuğu.

95
00:06:18,100 --> 00:06:23,633
Tony Bevacqua, 1957'de gizli projeye
pilot olarak katılmış.

96
00:06:23,700 --> 00:06:28,500
Bu dolapta U-2'de giydiğimiz
can yeleği var.

97
00:06:29,567 --> 00:06:33,934
Adı kısmi basınç tulumu.
Bizi hayatta tutan oydu.

98
00:06:34,000 --> 00:06:38,867
Basınç kaybı olunca
dıştaki bu borular şişip

99
00:06:38,934 --> 00:06:41,400
bunları iyice sıkıyor

100
00:06:41,467 --> 00:06:45,700
ve kanın kaynamasına engel oluyor.

101
00:06:47,300 --> 00:06:50,000
Cankurtaran sistemlerine ek olarak

102
00:06:50,066 --> 00:06:51,767
CIA casus uçağında

103
00:06:51,834 --> 00:06:55,934
320 kilo ağırlığında
teknolojik fotoğraflama ekipmanı vardı.

104
00:06:56,700 --> 00:07:00,800
ABD teoride bu teknolojiyle

105
00:07:00,867 --> 00:07:04,533
Sovyetler Birliği'ni
fark edilmeden izleyebilecekti.

106
00:07:06,066 --> 00:07:08,333
Ama yeni keşif uçağını keşfetmek için

107
00:07:08,400 --> 00:07:13,333
ABD Hava Kuvvetleri'nin ve CIA'in
ücra bir yere ihtiyacı vardı.

108
00:07:13,400 --> 00:07:15,233
Groom Gölü'nün seçilme sebebi

109
00:07:15,300 --> 00:07:18,333
Nevada'nın nüfusu çok az
bir bölgesi olmasıydı.

110
00:07:18,400 --> 00:07:20,500
Arkamızda gördüğünüz şeye benziyor.

111
00:07:21,433 --> 00:07:25,100
Zemini sert kille kaplı,
düz, özelliksiz bir ova.

112
00:07:25,166 --> 00:07:29,200
Her uçağın ağırlığını taşıyabilir.
O yüzden mükemmel bir iniş pisti.

113
00:07:30,166 --> 00:07:34,633
Amerika'nın gizli üssünün inşası
1955'te başladı.

114
00:07:35,266 --> 00:07:38,367
Hava sahası doğal göl tabanına kuruldu.

115
00:07:38,433 --> 00:07:40,900
1.500 metre uzunluğundaki pistle başladı.

116
00:07:41,800 --> 00:07:44,867
Hangar lazımdı,
o yüzden üç hangar yapıldı.

117
00:07:44,934 --> 00:07:48,967
Birkaç depo, idari binalar, yemekhane

118
00:07:49,033 --> 00:07:53,800
ve işçiler için, karavan parkından oluşan
basit bir konaklama alanı da.

119
00:07:54,633 --> 00:07:59,333
Adını bir atom enerjisi
hizmet haritasındaki bir referanstan alan,

120
00:07:59,400 --> 00:08:01,800
yeni kurulan 51. Bölge

121
00:08:01,867 --> 00:08:07,166
burada CIA'in çok gizli üssünün
yerleşim planını gösteren,

122
00:08:07,233 --> 00:08:10,834
ilk yüksek rakım fotoğrafının
üç boyutlu hâlinde görülüyor.

123
00:08:12,500 --> 00:08:16,967
Tony Bevacqua'nın
U-2 üzerinde çalışmak için geldiği yer.

124
00:08:19,266 --> 00:08:21,500
Groom Gölü'nde inince

125
00:08:21,567 --> 00:08:26,033
bir pist, küçük bir kule, birkaç hangar

126
00:08:26,100 --> 00:08:29,200
ve toplum merkezi tarzı bir bina gördüm.

127
00:08:29,800 --> 00:08:31,900
Karavanlarda yatıyorduk.

128
00:08:31,967 --> 00:08:35,467
Her birinde iki üç kişi kalırdık.

129
00:08:36,000 --> 00:08:39,734
TV, radyo yoktu. Çok az eşya vardı.

130
00:08:41,367 --> 00:08:43,934
CIA projesinin gizliliğinden ötürü

131
00:08:44,000 --> 00:08:47,200
51. Bölge'de çalışmak üzere
seçilen herkesin geçmişi

132
00:08:47,266 --> 00:08:49,200
ince elenip sık dokunmuş.

133
00:08:50,000 --> 00:08:55,133
Güvenlik aşırı sıkıydı.

134
00:08:55,200 --> 00:08:59,266
Daha en baştan
neleri konuşup konuşamayacağımızı

135
00:08:59,333 --> 00:09:02,934
bildirdiler. Bu iş böyle.

136
00:09:03,000 --> 00:09:06,166
Gizli şeyleri konuşmayacaksınız.

137
00:09:07,033 --> 00:09:08,633
CIA gizliliği sağlamak

138
00:09:08,700 --> 00:09:12,467
ve U-2 casus uçağının
gerçek amacını saklamak için

139
00:09:12,533 --> 00:09:14,867
göstermelik bir öykü yazdı.

140
00:09:16,567 --> 00:09:19,433
Yüksekten uçan U-2'nin

141
00:09:19,500 --> 00:09:24,000
hava durumu gözlem misyonları için,
"Waterdown Strip, Nevada"dan

142
00:09:24,066 --> 00:09:26,200
uçurulacağını duyurdu.

143
00:09:29,734 --> 00:09:34,333
Ama 1950'lerin sonunda, CIA belgeleri

144
00:09:34,400 --> 00:09:37,633
51. Bölge'deki U-2 faaliyetlerinin

145
00:09:37,700 --> 00:09:41,166
bir başka gizli programca
sekteye uğratıldığını doğruluyor.

146
00:09:45,200 --> 00:09:47,667
ABD nükleer programının evi olan,

147
00:09:47,734 --> 00:09:50,600
Nevada test alanının kenarındaki 51. Bölge

148
00:09:50,667 --> 00:09:55,867
radyoaktif serpintinin yolunda.

149
00:09:59,433 --> 00:10:03,633
Orada çalışma konusunda
beni rahatsız eden şeylerden biri

150
00:10:03,700 --> 00:10:06,700
silah test alanının
direkt kuzeydoğusunda olmamızdı.

151
00:10:07,700 --> 00:10:11,066
Las Vegas'ta rüzgâr genelde
güneybatıdan eser.

152
00:10:11,133 --> 00:10:14,433
Yer üstünde testler yaptıklarında

153
00:10:14,500 --> 00:10:17,166
radyoaktif tozlar havaya karışırdı

154
00:10:17,233 --> 00:10:20,433
ve serpinti elbette endişe vericiydi.

155
00:10:21,867 --> 00:10:26,600
Amerika sadece 48 kilometre güneybatıda

156
00:10:26,667 --> 00:10:29,367
nükleer savaş başlıklarını test ederken

157
00:10:29,433 --> 00:10:34,834
CIA'in en büyük uçuş pisti
tehlikeli nükleer serpintiden ötürü

158
00:10:34,900 --> 00:10:37,233
iki yıl çoğunlukla boş kalıyor.

159
00:10:38,200 --> 00:10:40,567
Ama üste çalışma sekteye uğrasa da

160
00:10:40,633 --> 00:10:43,700
CIA, 51. Bölge'nin geleceğini belirleyecek

161
00:10:43,767 --> 00:10:47,633
yeni bir proje başlatıyor.

162
00:10:50,834 --> 00:10:53,467
Bugün Amerika'nın hayalet uçakları

163
00:10:53,533 --> 00:10:57,200
düşman radarına karşı
neredeyse görünmez oluşuyla ünlü.

164
00:10:58,700 --> 00:11:00,467
Ama 50'lerin sonlarında

165
00:11:00,533 --> 00:11:05,133
gizli kalmanın tek yolu
aşırı yüksekten uçmaktı.

166
00:11:06,367 --> 00:11:10,300
Bu uçakların kralı da CIA'in U-2'si.

167
00:11:12,433 --> 00:11:15,266
Ama 1 Mayıs 1960'ta

168
00:11:15,333 --> 00:11:19,834
Amerika'nın çok gizli
Sovyetler Birliği casusluk görevi

169
00:11:19,900 --> 00:11:24,900
bir USSR füzesinin yüksekten uçan,
Francis Gary Powers yönetimindeki

170
00:11:24,967 --> 00:11:27,500
bir U-2'yi düşürmesiyle açığa çıkıyor.

171
00:11:30,367 --> 00:11:34,000
Şu an CIA'in bunu öngördüğünü biliyoruz.

172
00:11:35,066 --> 00:11:39,600
CIA, Sovyet karadan havaya füze
teknolojisinin gelişip

173
00:11:39,667 --> 00:11:43,166
U-2 gibi yüksekten uçan uçakları
indirebileceğini biliyordu.

174
00:11:44,367 --> 00:11:46,200
Artık normal bir uçaktan

175
00:11:46,266 --> 00:11:49,400
birkaç kat yüksekte uçabilen
uçaklar yeterli değildi.

176
00:11:50,033 --> 00:11:54,633
CIA hayalet uçak programı
"Rainbow Projesi"

177
00:11:54,700 --> 00:11:57,367
U-2'yi kamufle etme iznini aldı.

178
00:11:58,834 --> 00:12:02,300
U-2'yi Sovyet radarından korumak için

179
00:12:02,367 --> 00:12:04,133
51. Bölge'deki test ekibi

180
00:12:04,200 --> 00:12:08,967
U-2 prototipinin gövdesine
radar absorbe eden bir madde sürdü.

181
00:12:10,734 --> 00:12:13,667
Kamuflaj esnek bir kaplama üzerindeki

182
00:12:13,734 --> 00:12:16,667
iletken ızgara dokudan oluşuyordu.

183
00:12:16,734 --> 00:12:19,967
Kaplama bir arı kovanına iliştiriliyor

184
00:12:20,033 --> 00:12:23,100
kovan da
uçağın dış yüzeyine yapıştırılıyordu.

185
00:12:23,166 --> 00:12:26,800
Izgara dokudan ötürü
maddeye "duvar kâğıdı" lakabı takıldı.

186
00:12:27,533 --> 00:12:30,934
Ama "duvar kâğıdı" eklemek
uçağın ağırlığını artırıp

187
00:12:31,000 --> 00:12:33,834
yüksekten uçma yetisini azaltıyor,

188
00:12:33,900 --> 00:12:37,066
onu Sovyet savunmasına karşı
zayıf kılıyordu.

189
00:12:38,633 --> 00:12:41,767
"Duvar kâğıdı" pek başarılı olamayınca

190
00:12:41,834 --> 00:12:45,834
CIA, U-2'nin halefini tasarlamayı
düşünmeye başladı.

191
00:12:45,900 --> 00:12:47,700
Daha yüksekten uçacak,

192
00:12:47,767 --> 00:12:50,600
daha hızlı, radara daha az
yakalanacak bir uçak.

193
00:12:52,233 --> 00:12:53,533
U-2'den farklı olarak

194
00:12:53,600 --> 00:12:57,867
CIA'in "Oxcart" kod adlı yeni uçak projesi

195
00:12:57,934 --> 00:13:01,600
gizlilik kabiliyeti
tasarıma daha ilk günden dâhil oldu.

196
00:13:03,700 --> 00:13:06,700
Dediklerine göre
program o kadar gizliydi ki

197
00:13:06,767 --> 00:13:09,800
belgelerde ad bile yoktu

198
00:13:09,867 --> 00:13:14,567
çünkü birinin elinden
kazara bir klasör uçar,

199
00:13:14,633 --> 00:13:17,066
sayfalar sokağa saçılırsa

200
00:13:17,133 --> 00:13:20,000
ve "sır" o kâğıtlardaysa
herkes öğrenmek isterdi.

201
00:13:20,066 --> 00:13:22,367
Ama ad falan olmazsa

202
00:13:22,433 --> 00:13:25,133
insanlar sayfaları yerden alıp
çöpe atardı

203
00:13:25,200 --> 00:13:27,200
ve gizli olmasına kafa yormazdı.

204
00:13:28,633 --> 00:13:32,633
Bu CIA operasyonunun ayrıntıları
onlarca yıl gizli tutuldu.

205
00:13:33,734 --> 00:13:37,600
Ama yakın zamanda yayımlanan
CIA belgelerinden ötürü,

206
00:13:37,667 --> 00:13:42,000
Oxcart programında çalışan kişilerin

207
00:13:42,066 --> 00:13:45,934
51. Bölge'deki deneyimlerinin
bazılarını açıklamasında sakınca yok.

208
00:13:48,000 --> 00:13:51,000
Bunlardan biri Thornton TD Barnes.

209
00:13:51,667 --> 00:13:55,033
Proje için onay almam üç ay sürdü.

210
00:13:55,100 --> 00:13:56,633
Oxcart o sırada

211
00:13:56,700 --> 00:13:59,633
ABD'nin yaptığı en önemli şeydi.

212
00:13:59,700 --> 00:14:03,967
Başka kimsenin yapamadığı bir şey yapıyor,
hayalet uçak tasarlıyorduk.

213
00:14:04,033 --> 00:14:06,367
"Kaydetmenizi istemiyoruz" dediler.

214
00:14:06,433 --> 00:14:09,100
"Ondan bahsetmeyin. O yok."

215
00:14:10,834 --> 00:14:12,633
Gizlilik çok önemliydi

216
00:14:12,700 --> 00:14:16,867
çünkü Oxcart Projesi'nin yeni jeti A-12

217
00:14:16,934 --> 00:14:19,800
radarda görünürlüğü azaltan

218
00:14:19,867 --> 00:14:22,200
çok teknolojik maddelerle donanmıştı.

219
00:14:25,600 --> 00:14:29,667
A-12 gelmiş geçmiş en iyi uçaktı.

220
00:14:29,734 --> 00:14:33,500
İnsanların tasarladığı
diğer her şeyden çok ilerideydi.

221
00:14:35,300 --> 00:14:38,333
90.000 fit yükseklikte

222
00:14:38,400 --> 00:14:41,333
ve bir kurşundan daha hızlı
uçmak üzere tasarlanan

223
00:14:41,400 --> 00:14:44,066
A-12 casus uçağı

224
00:14:44,133 --> 00:14:48,934
U-2'den çok daha yüksek sıcaklıklara
dayanacak şekilde tasarlandı.

225
00:14:51,967 --> 00:14:55,700
Lockheed'de termodinamik mühendisi olan
Peter Law uçak için

226
00:14:55,767 --> 00:14:57,800
şirketin Burbank, California'daki

227
00:14:57,867 --> 00:15:02,367
efsanevi Skunk Works fabrikasında çalıştı.

228
00:15:03,333 --> 00:15:06,867
U-2 hızında uçtuğunuzda
her şey çok soğuktur.

229
00:15:06,934 --> 00:15:10,367
A-12 hızında uçtuğunuzda ise çok sıcaktır.

230
00:15:11,900 --> 00:15:16,367
Lockheed'in A-12'sinin maruz kaldığı
yüksek sıcaklıklara

231
00:15:16,433 --> 00:15:20,400
dayanabilecek güç ve hafiflikteki
tek metal olan titanyum

232
00:15:20,467 --> 00:15:22,967
ABD'de kısıtlı miktarda bulunuyor.

233
00:15:24,233 --> 00:15:29,000
İşe bakın ki o zamanlar Sovyetler Birliği,
ihtiyaçları olan titanyumun

234
00:15:29,066 --> 00:15:31,467
tek güvenilir kaynağıydı.

235
00:15:32,300 --> 00:15:37,000
CIA de maddeyi doğrudan
Soğuk Savaş düşmanından almak için

236
00:15:37,066 --> 00:15:39,200
bir dizi paravan şirket kurdu.

237
00:15:41,967 --> 00:15:45,333
A-12'leri oluşturan titanyumu
Rusya tedarik etti.

238
00:15:45,400 --> 00:15:46,934
Tabii haberleri yoktu.

239
00:15:47,000 --> 00:15:50,233
Bu da biz mühendisler için
müthiş bir olaydı.

240
00:15:50,300 --> 00:15:52,900
Ülkelerinin resimlerini çekmek için

241
00:15:52,967 --> 00:15:55,333
onların malzemelerinden uçak üretiyorduk

242
00:15:55,400 --> 00:15:57,900
ve nasıl kullanılacağını bilseler

243
00:15:57,967 --> 00:16:00,967
muhtemelen bize titanyum satmaya
hevesli olmazlardı.

244
00:16:02,533 --> 00:16:07,367
Lockheed mühendisleri A-12'yi
radara zor yakalanacak şekilde tasarladı

245
00:16:07,433 --> 00:16:11,867
ama test etmek için radar çapraz kesitini
değerlendirmeleri gerekti.

246
00:16:14,734 --> 00:16:17,800
Radar çapraz kesiti,
gizliliğin anahtarıdır.

247
00:16:17,867 --> 00:16:21,233
Uçaklar yansıtıcılıklarına bağlı olarak

248
00:16:21,300 --> 00:16:24,000
radara belli bir imza sunar.

249
00:16:24,066 --> 00:16:28,333
Çok yansıtıcı bir uçak
küçük olsa da radarda büyük görünür.

250
00:16:28,400 --> 00:16:31,533
Pek yansıtıcı olmayan
büyük bir uçaksa

251
00:16:31,600 --> 00:16:33,567
radarda nispeten küçük görünür.

252
00:16:33,633 --> 00:16:37,967
Gizlilikte püf nokta
radar imzasını olabildiğince küçültmektir.

253
00:16:38,967 --> 00:16:42,767
51. Bölge'de uçakların radar imzası

254
00:16:42,834 --> 00:16:45,033
"direk" gibi sevimli bir lakaba sahip

255
00:16:45,100 --> 00:16:48,467
bir pilonla ölçülürdü.

256
00:16:48,533 --> 00:16:53,600
Bu, 51. Bölge kompleksinin
kuzeydoğu ucundaki gizli bir yapıydı.

257
00:16:56,066 --> 00:16:58,567
18 metre yüksekliğindeki yapının üstünde

258
00:16:58,633 --> 00:17:04,433
A-12'nin gerçek ebattaki modeli
18 ay test edildi.

259
00:17:08,266 --> 00:17:09,967
Bir sürü radar vardı.

260
00:17:10,033 --> 00:17:14,900
İnsanlığın o sırada bildiği bütün radarlar
direğin üstündeki nesneye bakıyordu.

261
00:17:15,000 --> 00:17:17,633
Desen yansımalarını,

262
00:17:17,700 --> 00:17:20,333
yani imzayı kaydedebiliyorduk.

263
00:17:20,400 --> 00:17:22,834
O nesneden yansımalar geliyordu

264
00:17:22,900 --> 00:17:25,500
ve onu döndürüp eğebiliyorduk.

265
00:17:25,567 --> 00:17:28,033
Bunu gizliliği artırmak için yapıyorduk.

266
00:17:29,200 --> 00:17:32,633
51. Bölge'deki radar tesisine,

267
00:17:32,700 --> 00:17:35,934
A-12 üzerinde çalışması onaylanan
kişiler arasından bile

268
00:17:36,000 --> 00:17:38,700
sadece durumu bilmesi
gerekenler alınıyordu.

269
00:17:40,166 --> 00:17:42,433
İnsanlar binama alınmıyordu

270
00:17:42,500 --> 00:17:46,567
çünkü orada bilmelerine gerek olmayan
şeyler yapıyorduk.

271
00:17:47,467 --> 00:17:50,900
Yetki seviyem

272
00:17:50,967 --> 00:17:54,834
imzalarla uğraşan insanlarınki kadar
yüksek değildi.

273
00:17:54,900 --> 00:17:57,367
En yüksek güvenlik seviyesi buydu.

274
00:17:57,433 --> 00:17:59,500
Bana termal kısmını sormuyorlardı.

275
00:17:59,567 --> 00:18:03,400
Cevaba ihtiyaçları olsa da
var olduklarını bilmeme izin yoktu.

276
00:18:03,467 --> 00:18:05,667
Her şey böylesine bölünmüştü.

277
00:18:05,734 --> 00:18:08,734
Bu bir kültürdü.
Kafa yormaz, soru sormazdık.

278
00:18:10,166 --> 00:18:13,433
CIA'in çok gizli Oxcart projesini,

279
00:18:13,500 --> 00:18:16,867
yani A-12 casus uçağının
geliştirilmesini desteklemek için

280
00:18:16,934 --> 00:18:19,433
51. Bölge'nin çok değişmesi gerekmiş.

281
00:18:21,033 --> 00:18:24,900
CIA, üssü kurmak için
büyük yatırım yapmaya karar verdi.

282
00:18:25,500 --> 00:18:30,500
Bunlara 2,5 km uzunluğunda
yepyeni bir beton pist

283
00:18:30,567 --> 00:18:34,233
ve göl tabanına açılan
1,8 kilometrelik uzatma kısmı dâhildi.

284
00:18:34,967 --> 00:18:39,300
Buna ek olarak üssün kuzey tarafına
üç yeni hangar yapılmış.

285
00:18:41,500 --> 00:18:45,133
Bunlara Hangar 4, 5 ve 6 denmiş.

286
00:18:45,200 --> 00:18:47,800
A-12, yani Oxcart Projesi

287
00:18:47,867 --> 00:18:52,867
geçici bir tesis olan 51. Bölge'yi
kalıcı bir tesise dönüştürdü.

288
00:18:54,100 --> 00:18:56,667
Şubat 1962'de

289
00:18:56,734 --> 00:19:01,734
51. Bölge A-12'nin çalışan prototipini
test etmeye uygun hâle gelmiş

290
00:19:01,800 --> 00:19:05,000
ama önce gizli uçağın
oraya getirilmesi lazımmış.

291
00:19:07,133 --> 00:19:11,700
Uçak 51. Bölge'de test edilmeden uçamazdı.

292
00:19:11,767 --> 00:19:13,500
Bu yüzden Lockeed ve CIA'in

293
00:19:13,567 --> 00:19:17,367
onu 480 km ötedeki Burbank, California'dan

294
00:19:17,433 --> 00:19:22,367
bir şekilde Nevada'daki 51. Bölge'ye
getirmesi gerekiyordu.

295
00:19:24,934 --> 00:19:28,367
Ayrıca bu sır olarak kalmalıydı.

296
00:19:30,834 --> 00:19:37,633
Kutu denen bir şeye koydular.
Uzunluğu 32 metre, genişliği 10 metreydi.

297
00:19:38,166 --> 00:19:40,500
Uçak kutunun içindeydi.

298
00:19:41,467 --> 00:19:44,767
51. Bölge güvenlik görevlisi Tom Stanks

299
00:19:44,834 --> 00:19:47,567
California Otoyol Devriyesi konvoyuna

300
00:19:47,633 --> 00:19:51,633
ve uçağa eşlik eden
CIA ajanlarına katılmış.

301
00:19:51,700 --> 00:19:57,734
Bu ilginç fotoğraflar dev tırın
geçebilmesi için yolun genişletilişini,

302
00:19:57,800 --> 00:20:01,800
ağaçların kesilişini
ve direklerin sökülüşünü gösteriyor.

303
00:20:03,834 --> 00:20:07,533
Hep yol kenarlarında
ücra bölgelere park ederdik.

304
00:20:07,600 --> 00:20:11,900
Geceleri durduğumuzda soru sorulurdu.

305
00:20:11,967 --> 00:20:15,433
Bir keresinde bisikletli iki çocuk

306
00:20:15,500 --> 00:20:18,166
"İçinde ne var?" dedi. "Uçan daire" dedim.

307
00:20:19,533 --> 00:20:21,467
"Öyle mi?" dediler. "Evet" dedim.

308
00:20:21,533 --> 00:20:25,533
"İnanmıyoruz" dediler.
"Olmayabilir de" dedim.

309
00:20:28,867 --> 00:20:31,767
CIA'in A-12'sini
test alanına getirmek için

310
00:20:31,834 --> 00:20:35,133
toplam 18 konvoya ihtiyaç olmuş.

311
00:20:38,266 --> 00:20:42,800
Tom Stanks'in
artık 51. Bölge'ye girme yetkisi yok.

312
00:20:42,867 --> 00:20:46,700
O yüzden bugün bizi ancak
buraya kadar getirebiliyor.

313
00:20:46,767 --> 00:20:47,834
Geldik.

314
00:20:48,734 --> 00:20:52,767
Burbank, California'dan
buraya üç günde geldik.

315
00:20:52,834 --> 00:20:54,934
Nevada test alanı burada.

316
00:20:55,000 --> 00:21:00,000
Nevada Otoyol Devriyesi
bizi bu yolun biraz ilerisinde bıraktı.

317
00:21:00,500 --> 00:21:05,600
Sonra Mercury devriyesi bizi alıp
51. Bölge test alanına götürdü.

318
00:21:06,200 --> 00:21:10,233
60 yıl önce, bu yolun 90 km ilerisinde...

319
00:21:11,433 --> 00:21:15,533
...CIA'in çok gizli uçağı
51. Bölge'ye ulaştı...

320
00:21:16,967 --> 00:21:21,500
...ve hayalet uçak alanında
yeni bir sayfa açıldı.

321
00:21:23,500 --> 00:21:25,600
Amerika 1960'ların başında

322
00:21:25,667 --> 00:21:30,867
teknoloji alanında can düşmanı Sovyetler'e
yetişmeye çalışıyordu.

323
00:21:33,066 --> 00:21:37,400
Soğuk Savaş'ın yeni cephesi
istihbarat toplama...

324
00:21:38,300 --> 00:21:40,300
...ve 50 yılı aşkın zaman sonra...

325
00:21:41,166 --> 00:21:44,700
...ortaya çıkan bilgiler
Merkezi İstihbarat Teşkilatı'nın

326
00:21:44,767 --> 00:21:48,700
51. Bölge'de "Oxcart" kod adlı
A-12 uçak projesini

327
00:21:48,767 --> 00:21:54,133
gizli tutmak için
aşırıya kaçtığını ortaya koyuyor.

328
00:21:57,600 --> 00:22:01,133
Las Vegas sakini Tom Stanks 1962'de

329
00:22:01,200 --> 00:22:03,533
test alanında güvenlik görevlisiymiş.

330
00:22:06,000 --> 00:22:10,200
İşi üsse yalnızca
gerekli izne sahip kişilerin

331
00:22:10,266 --> 00:22:11,900
alınmasını sağlamakmış.

332
00:22:13,333 --> 00:22:17,533
Uçaklar sabah gelir,
öğleden sonra giderdi.

333
00:22:17,600 --> 00:22:22,433
Normal havalimanlarındaki gibi,
herkesin rozeti vardı.

334
00:22:23,066 --> 00:22:27,133
Rozeti değiştirilemesin diye
sizden alırlardı.

335
00:22:27,200 --> 00:22:31,066
Ertesi gün geldiğinizde
rozeti yüzünüzle karşılaştırırlardı.

336
00:22:31,734 --> 00:22:36,734
Güvenlikler siz gitmeden
rozeti alma konusunda ısrar ederdi.

337
00:22:36,800 --> 00:22:40,767
Sonra geri verir,
her seferinde kıyas yaparlardı.

338
00:22:41,800 --> 00:22:46,767
Jules Kabat, 51. Bölge'de işe alındığında
daha 22 yaşındaymış.

339
00:22:47,800 --> 00:22:51,900
Üsteki özel projeler için
işe alınan herkes gibi

340
00:22:51,967 --> 00:22:54,033
onun geçmişi de kontrol edilmeliydi

341
00:22:54,100 --> 00:22:57,166
ve bu süreç aylar sürebiliyordu.

342
00:22:57,233 --> 00:23:00,300
O sırada bilgisayar namına
pek bir şey olmadığından

343
00:23:00,367 --> 00:23:02,700
eski usulde yapmaları gerekiyordu.

344
00:23:03,300 --> 00:23:07,333
Komşularım ve arkadaşlarım

345
00:23:07,400 --> 00:23:11,433
FBI'ın ya da başka bir teşkilatın
uğradığını söylerdi.

346
00:23:11,500 --> 00:23:15,100
Yabancı ajan olup olmadığımı
kontrol ediyorlardı.

347
00:23:16,967 --> 00:23:21,300
Bu aşırı güvenlik ihtiyacının
tek bir sebebi var.

348
00:23:23,600 --> 00:23:29,500
CIA'in yayımladığı gizli belgeler,
51. Bölge'nin 1960'ların başında

349
00:23:29,567 --> 00:23:33,400
"Oxcart" kod adlı
gizli A-12 uçağı projesini

350
00:23:33,467 --> 00:23:37,900
tasarıdan faaliyete geçirmeye

351
00:23:37,967 --> 00:23:39,533
odaklandığını gösteriyor.

352
00:23:40,734 --> 00:23:45,467
Uçağın bile kod adı olacak kadar
hassas olan bir projeyi.

353
00:23:48,767 --> 00:23:52,433
Uçaklara "uçak" demez, "parça" derdik.

354
00:23:52,500 --> 00:23:55,333
Onlar için kullandığımız terim buydu.

355
00:23:55,400 --> 00:23:59,800
Her birinin farklı parça numarası vardı.
İlki parça 121'di.

356
00:23:59,867 --> 00:24:02,767
Parça 127, 131 vardı. Farklı numaralar.

357
00:24:03,633 --> 00:24:06,033
A-12 programı her seviyede

358
00:24:06,100 --> 00:24:09,033
kısaltmalar ve yanlış bilgilerle korunmuş.

359
00:24:10,700 --> 00:24:13,367
A-12 pilotlarının kimlikleri bile.

360
00:24:13,433 --> 00:24:17,133
Takma adları vardı.
Gerçek adlarını kullanmazlardı.

361
00:24:17,200 --> 00:24:20,767
CIA adları Avrupa'daki
mezar taşlarından alıp

362
00:24:20,834 --> 00:24:22,500
pilotlara atamıştı.

363
00:24:23,900 --> 00:24:26,633
Ama Oxcart'ın sıkı güvenliği

364
00:24:26,700 --> 00:24:30,166
"sürücüler"in, yani pilotların bile

365
00:24:30,233 --> 00:24:31,900
her şeyi bilmemesi demekti.

366
00:24:32,533 --> 00:24:35,200
Pilot görevin ne olduğunu bile bilmezdi.

367
00:24:35,266 --> 00:24:39,600
Sadece bu uçuşun belli bir noktasında

368
00:24:39,667 --> 00:24:44,000
bir düğmeyi çevirip
uçağı belli bir açıda döndüreceğini,

369
00:24:44,066 --> 00:24:46,900
bir yere kadar gidip sağa sola sapacağını,

370
00:24:46,967 --> 00:24:49,400
eve döneceğini ve susacağını bilirdi.

371
00:24:50,500 --> 00:24:52,700
Bu önlemler gerekli.

372
00:24:52,767 --> 00:24:56,700
Sovyetler Birliği 1960'larda
Soğuk Savaş'ta casusluk açısından

373
00:24:56,767 --> 00:25:00,467
ABD'nin çok önüne geçti.

374
00:25:03,000 --> 00:25:07,600
Sovyetler, 1957'de
Sputnik Bir'i fırlatarak

375
00:25:07,667 --> 00:25:12,600
uzaya insan yapımı bir nesne gönderen
ilk ülke oldu.

376
00:25:14,934 --> 00:25:18,900
Bu ses iki gün öncesine kadar
Dünya'da hiç duyulmamıştı.

377
00:25:18,967 --> 00:25:23,800
Birden elektrikli süpürge uğultusu kadar
20'inci yüzyıl hayatının bir parçası oldu.

378
00:25:24,834 --> 00:25:27,633
Dünyanın ilk yapay uydusu

379
00:25:27,700 --> 00:25:31,767
deniz topu büyüklüğünde
alüminyum bir küreydi.

380
00:25:31,834 --> 00:25:33,767
İçinde bir pil takımı

381
00:25:33,834 --> 00:25:37,333
ve mükerrer titreşim gönderen
basit bir radyo vardı.

382
00:25:38,800 --> 00:25:41,533
Ama çok şey yapmasa da

383
00:25:41,600 --> 00:25:45,934
dünyanın dikkatini çekti
ve Amerika'yı gafil avladı.

384
00:25:46,633 --> 00:25:50,200
Sputnik fırlatıldığında
o küçük uydunun sesini duyduk.

385
00:25:50,266 --> 00:25:51,934
"Bip, bip, bip."

386
00:25:52,000 --> 00:25:55,367
Bir sorun olduğunu fark ettik.
Bizi geçmişlerdi.

387
00:25:55,433 --> 00:25:56,834
Ne kadar, bilmiyorduk.

388
00:25:57,834 --> 00:25:59,567
Bunu takip eden yıllarda

389
00:25:59,633 --> 00:26:03,066
Sovyetler gitgide
daha sofistike uydular fırlattı.

390
00:26:04,100 --> 00:26:06,734
Çoğu ABD'nin üstünden uçuyordu.

391
00:26:06,800 --> 00:26:10,166
Oxcart programındakiler için
asıl endişe verici olan

392
00:26:10,233 --> 00:26:12,633
51. Bölge'nin resimlerini çekmeleriydi.

393
00:26:15,867 --> 00:26:19,133
A-12 prototipi 18 ay boyunca
direğin üstündeydi.

394
00:26:19,200 --> 00:26:21,900
Ama ne zaman bir uydu gelse

395
00:26:21,967 --> 00:26:25,533
sabah kaçta ufukta belireceğini bilirdik.

396
00:26:25,600 --> 00:26:27,533
İstihbaratımız o kadar iyiydi.

397
00:26:27,600 --> 00:26:32,600
Uçağı direkten indirip uydu geçene kadar
bir binada saklardık.

398
00:26:33,533 --> 00:26:36,533
Ama bu önlemlerin bile sınırları vardı.

399
00:26:38,266 --> 00:26:41,800
İşe bakın ki, uzun yıllar sonra

400
00:26:41,867 --> 00:26:46,000
A-12'nin şeklini
bir gölgeden öğrendiklerini öğrendik.

401
00:26:46,066 --> 00:26:49,633
Altındaki zemin daha serin olduğu için.

402
00:26:49,700 --> 00:26:52,033
Uçağı götürüp saklıyorduk

403
00:26:52,100 --> 00:26:54,967
ama ısıdaki farklılık sayesinde
orada durduğunu

404
00:26:55,033 --> 00:26:56,834
anlamışlardı.

405
00:26:57,767 --> 00:26:59,433
1960'ların sonuna doğru

406
00:26:59,500 --> 00:27:04,166
Sovyet uyduları 51. Bölge'deki
teknolojinin gelişimine

407
00:27:04,233 --> 00:27:06,934
hız kazandıran tek şey olmaktan çıktı.

408
00:27:09,667 --> 00:27:14,266
Vietnam Savaşı tam gaz başlamıştı
ve Amerikan savaş uçakları

409
00:27:14,333 --> 00:27:18,633
Sovyetler yapımı MiG uçaklarıyla
zor baş ediyordu.

410
00:27:20,934 --> 00:27:25,166
Rusların müthiş bir şey
bulduğunu anlamıştık.

411
00:27:25,233 --> 00:27:28,533
Bizi mahvediyordu.
Pilotlarımızı düşürüyordu.

412
00:27:28,600 --> 00:27:30,300
Süper uçak olduğunu düşündük.

413
00:27:32,433 --> 00:27:37,133
Ağustos 2013'te yayımlanan CIA dosyası

414
00:27:37,200 --> 00:27:42,100
son 50 yıldır halktan saklanan
bir 51. Bölge projesini

415
00:27:42,166 --> 00:27:44,233
gün yüzüne çıkardı.

416
00:27:45,700 --> 00:27:48,500
Gizli CIA belgeleri

417
00:27:48,567 --> 00:27:54,467
51. Bölge'nin neden ve nasıl
Nevada çölünde büyüdüğüne dair

418
00:27:54,533 --> 00:27:56,533
sansürlü bilgiler sunuyor

419
00:27:56,600 --> 00:28:01,000
ve orada yapılan işlerin tabiatının
net bir resmini ortaya koyuyor.

420
00:28:01,066 --> 00:28:03,467
51. Bölge aslında hava üssü değil.

421
00:28:03,533 --> 00:28:06,200
Orası bir teknoloji laboratuvarı.

422
00:28:07,100 --> 00:28:10,934
Düşman teknolojisinden faydalanarak

423
00:28:11,000 --> 00:28:13,967
Sovyetler'in kabiliyetlerinin
analiz edildiği yer.

424
00:28:15,433 --> 00:28:18,300
Bu "laboratuvar" 1968'de

425
00:28:18,367 --> 00:28:20,900
Amerika'nın yeni, büyük bir girişimi için

426
00:28:20,967 --> 00:28:23,166
operasyon üssüne dönüşüyor.

427
00:28:23,233 --> 00:28:26,400
Amaç düşman jetlerini
deneyip değerlendirmek,

428
00:28:27,400 --> 00:28:32,367
sebepse ABD'nin Vietnam Savaşı'nın
ilk yıllarındaki kayıpları.

429
00:28:34,967 --> 00:28:37,333
Amerika pilotlarının çatışmada indirdiği

430
00:28:37,400 --> 00:28:40,300
her Rus MiG-21 uçağına karşılık

431
00:28:40,367 --> 00:28:44,367
dokuz ABD F-4 uçağı tahrip oluyordu.

432
00:28:47,700 --> 00:28:52,333
ABD 1968'de,
taraf değiştiren Iraklı bir askerce

433
00:28:52,400 --> 00:28:56,033
İsrail'e uçurulan
bir MiG-21'i ele geçirdi.

434
00:28:56,734 --> 00:29:00,100
CIA uçağı incelenmek üzere

435
00:29:00,166 --> 00:29:04,767
"Have Doughnut" kod adıyla
gizlice 51. Bölge'ye gönderdi.

436
00:29:05,867 --> 00:29:08,533
Uçağı ilk kez 1968'de gördüm.

437
00:29:08,600 --> 00:29:11,166
Groom Gölü, 51. Bölge'de.

438
00:29:11,233 --> 00:29:13,767
Onu paramparça edip her şeye baktık.

439
00:29:13,834 --> 00:29:17,200
Telsizlere, hidroliğe, motorlara.

440
00:29:17,266 --> 00:29:19,934
Uçağın her tarafını inceledik.

441
00:29:21,967 --> 00:29:26,500
51. Bölge'deki
MiG-21 değerlendirmesinin sonucu netti.

442
00:29:29,200 --> 00:29:31,233
Sorun uçak değildi.

443
00:29:32,567 --> 00:29:35,900
Meselenin uçak olmayabileceğini anladık.

444
00:29:35,967 --> 00:29:39,233
Askerlerimiz savaşmayı bilmiyordu.
Bu kadar basitti.

445
00:29:40,600 --> 00:29:46,400
51. Bölge böylece yeni,
çok gizli bir girişimin doğum yeri oldu.

446
00:29:46,467 --> 00:29:48,233
Amerikalı pilotlar

447
00:29:48,300 --> 00:29:51,734
Sovyet MiG'lerini
it dalaşında yenme eğitimi alacaktı.

448
00:29:53,133 --> 00:29:56,600
Bir pilotun savaştan sağ çıkabilecek
deneyimi kazanması için

449
00:29:56,667 --> 00:30:00,333
savaş bölgesinde
on göreve çıkması gerektiğini fark ettik.

450
00:30:00,400 --> 00:30:04,433
51. Bölge'de öğrendiklerimizin ışığında

451
00:30:04,500 --> 00:30:07,900
pilotları savaşa göndermeden
Nevada'da on göreve çıkarmaya

452
00:30:07,967 --> 00:30:09,633
karar verdik.

453
00:30:10,266 --> 00:30:15,533
51. Bölge bu projeyi desteklemek için
yine şantiyeye dönüyor.

454
00:30:17,300 --> 00:30:20,967
Kısacık ömründe üçüncü kez
yeni tesisler ekleniyor.

455
00:30:22,800 --> 00:30:26,800
Test alanının güney ucuna
beş hangar daha yapılıyor.

456
00:30:28,467 --> 00:30:33,467
Groom'da uçurulan çok gizli,
ABD pilotlu MiG'lerin görülmemesi için

457
00:30:34,100 --> 00:30:39,066
bölgenin hemen üzerindeki hava sahası
kalıcı olarak kapatılıyor.

458
00:30:42,333 --> 00:30:47,333
Ama 51. Bölge'deki MiG eğitimini
ve savaş operasyonlarını gizleme amaçlı

459
00:30:47,400 --> 00:30:49,400
yoğun önlemlere rağmen...

460
00:30:50,800 --> 00:30:54,166
...1974'de her şeyin ortaya çıkmasına
ramak kalıyor.

461
00:30:55,900 --> 00:31:00,967
Çünkü Skylab astronotları kazara
uzaydan üssün resimlerini çekiyor.

462
00:31:07,433 --> 00:31:08,900
Skylab olayı,

463
00:31:09,000 --> 00:31:13,133
51. Bölge'nin ömründe
bir dönüm noktası oluyor.

464
00:31:14,834 --> 00:31:16,567
1970'lerin ortasına doğru

465
00:31:16,633 --> 00:31:19,734
teşkilatın test alanındaki
U-12 ve A-12 projeleri

466
00:31:19,800 --> 00:31:22,033
yavaşlayarak durma noktasına geliyor.

467
00:31:22,633 --> 00:31:27,567
Uydu teknolojisindeki gelişmeler
yüksekten uçmayı gereksiz kılıyor.

468
00:31:29,533 --> 00:31:32,867
Üssün kontrolü
ABD Hava Kuvvetleri'ne geçiyor.

469
00:31:34,800 --> 00:31:37,867
Bu 51. Bölge'nin tarihinde
çok önemli bir andı.

470
00:31:38,834 --> 00:31:42,266
İstihbarat çalışanlarının kullandığı
bir üs olmaktan çıkıp

471
00:31:42,333 --> 00:31:44,000
Savunma Bakanlığı'na geçerek

472
00:31:44,066 --> 00:31:47,367
askerî teknolojideki
en önemli gelişmelerden biri olan

473
00:31:47,433 --> 00:31:50,233
hayalet uçak devrimine öncülük ettik.

474
00:31:51,066 --> 00:31:55,900
ABD Hava Kuvvetleri
1978'de 51. Bölge'yi devralınca

475
00:31:55,967 --> 00:31:59,300
test alanının gördüğü
en gizli projelerden birinin

476
00:31:59,367 --> 00:32:01,433
ortasına düştü.

477
00:32:02,200 --> 00:32:06,800
51. Bölge'de üzerinde çalıştığım
en heyecan verici uçak Have Blue'ydu.

478
00:32:06,867 --> 00:32:09,934
Getirdikleri prototipler

479
00:32:10,000 --> 00:32:13,000
hayatımızda gördüğümüz
hiçbir şeye benzemiyordu.

480
00:32:13,834 --> 00:32:16,967
Have Blue'nun düz cepheli gövdesi

481
00:32:17,033 --> 00:32:19,333
devrim niteliğinde bir tasarımdı.

482
00:32:20,600 --> 00:32:21,934
Öyle de olmalıydı.

483
00:32:22,700 --> 00:32:27,433
Deneysel jetin tasarlanmasındaki
tek amaç gizlilikti.

484
00:32:30,300 --> 00:32:33,500
Radarda görülebilmesini

485
00:32:33,567 --> 00:32:39,100
stratosferde sesten hızlı uçabilmesiyle
telafi eden A-12'nin aksine

486
00:32:39,166 --> 00:32:42,100
ses hızının altında uçan Have Blue,

487
00:32:42,166 --> 00:32:45,767
radarda hemen hiç görülemiyor.

488
00:32:45,834 --> 00:32:49,600
Radar testlerine girdiğinde
içerideki, yetkisi olmayan insanlar

489
00:32:49,667 --> 00:32:51,800
radara bakıp

490
00:32:51,867 --> 00:32:56,867
"Herhâlde modeliniz direkten düştü

491
00:32:56,934 --> 00:32:58,967
çünkü orada bir şey yok" dedi.

492
00:32:59,967 --> 00:33:03,900
Uzunluğu 11,5, kanat açıklığı 6,7 metre
olan bir uçak için

493
00:33:03,967 --> 00:33:05,133
hiç fena değil.

494
00:33:06,266 --> 00:33:10,633
Bu başarı sayesinde ABD Hava Kuvvetleri

495
00:33:10,700 --> 00:33:15,700
F-117 adı verilen
operasyonel uçağın üretimine onay verdi.

496
00:33:16,500 --> 00:33:21,033
Ama dünyanın radarda hemen hiç görünmeyen
ilk uçağının yapılışı

497
00:33:21,100 --> 00:33:24,400
51. Bölge çalışanlarını etkilemiş.

498
00:33:25,200 --> 00:33:29,900
Bazı çalışanların, jetlerde kullanılan
radar karşıtı kaplamaların

499
00:33:29,967 --> 00:33:32,934
sağlığa zararlı biçimde
yok edildiği iddiası

500
00:33:33,400 --> 00:33:38,266
ABD başkanını
harekete geçmeye mecbur etti.

501
00:33:40,233 --> 00:33:41,667
51. Bölge.

502
00:33:42,533 --> 00:33:45,367
1955'teki kuruluşundan beri

503
00:33:45,433 --> 00:33:48,800
burada test edilen egzotik CIA uçakları

504
00:33:48,867 --> 00:33:50,800
havacılık rekorları kırıyor.

505
00:33:52,000 --> 00:33:55,600
Bilinen bütün uçaklardan
daha yüksekten ve hızlı uçuyorlar.

506
00:33:59,033 --> 00:34:00,667
Soğuk Savaş sırasında

507
00:34:00,734 --> 00:34:05,133
gizli üsten uçan bu gizli jetler

508
00:34:05,200 --> 00:34:07,533
UFO görme vakalarını artırarak

509
00:34:08,467 --> 00:34:12,400
zaten 50'lerin UFO akımına kapılmış olan
Amerikalıların hayal gücünü

510
00:34:12,467 --> 00:34:13,667
körükledi.

511
00:34:15,433 --> 00:34:19,133
Son zamanda görülen UFO'ların

512
00:34:19,200 --> 00:34:23,533
herhangi bir ABD teşkilatının
gizli projeleriyle ilgisi yoktur.

513
00:34:24,400 --> 00:34:27,266
Ama bir UFO komplosunun merkezinde

514
00:34:27,333 --> 00:34:31,867
51. Bölge'nin olduğunun inkâr edilmesi
spekülasyon yarattı

515
00:34:31,934 --> 00:34:33,467
ve 1980'lerde

516
00:34:33,533 --> 00:34:38,333
bir adamın olağanüstü iddialarıyla
zirveye ulaştı.

517
00:34:39,133 --> 00:34:40,834
Merhaba. Ben Bob Lazar.

518
00:34:40,900 --> 00:34:43,533
1988'in sonunda ve 89'un başında

519
00:34:43,600 --> 00:34:46,900
ABD hükûmeti için
dünya dışı taşıtların tahrik sistemleri

520
00:34:46,967 --> 00:34:48,100
üzerinde çalıştım.

521
00:34:48,800 --> 00:34:51,834
Lazar'ın 51. Bölge'yle ilgili iddiaları

522
00:34:51,900 --> 00:34:55,900
üssü dünyanın en çok konuşulan
yerlerinden birine dönüştürdü.

523
00:34:57,367 --> 00:34:58,700
Ama istenmeyen ilgi

524
00:34:58,767 --> 00:35:02,033
ABD Hava Kuvvetleri'ni
çok ters bir anda yakaladı.

525
00:35:03,633 --> 00:35:08,633
51. Bölge gelmiş geçmiş
en gizli projesinin merkezindeydi.

526
00:35:09,166 --> 00:35:10,667
Hayalet uçaklar.

527
00:35:11,400 --> 00:35:14,000
Hayalet uçak projesinin gizliliği

528
00:35:14,066 --> 00:35:18,333
atom bombasının geliştirildiği
Manhattan Projesi'ninkine

529
00:35:18,400 --> 00:35:20,533
denk görülüyordu.

530
00:35:20,600 --> 00:35:24,567
Hayalet uçaklar,
askerî teknolojinin geleceği için elzemdi.

531
00:35:25,667 --> 00:35:29,900
F-117 hayalet bombacının yapımı

532
00:35:29,967 --> 00:35:34,867
51. Bölge'yi gizlilik teknolojisinde
yeni bir çağa soktu.

533
00:35:34,934 --> 00:35:39,033
Özellikle radar absorbe eden maddeler,

534
00:35:39,100 --> 00:35:40,934
yani RAM geliştirme açısından.

535
00:35:41,000 --> 00:35:44,266
RAM konsepti gizli değil

536
00:35:44,333 --> 00:35:48,667
ancak bileşimi
çağın en büyük sırlarındandı.

537
00:35:49,400 --> 00:35:53,834
Savunma Bakanlığı bugün bile
RAM'i çok gizli sayıyor.

538
00:35:54,500 --> 00:35:58,066
Radar absorbe eden madde,
adından da anlaşıldığı gibi

539
00:35:58,133 --> 00:36:02,734
bir taşıtı ya da yapıyı radardan
saklamak için kullanılan madde sınıfıdır.

540
00:36:03,967 --> 00:36:07,400
Uzmanlar F-117 RAM'inin

541
00:36:07,467 --> 00:36:10,633
muşamba kalınlığındaki levhalardan

542
00:36:10,700 --> 00:36:15,033
ve radar dalgaları çarptığında titreşen,
demir ferrit kaplı

543
00:36:15,100 --> 00:36:18,133
minik küreler içeren bir boyadan
oluştuğu kanısında.

544
00:36:20,367 --> 00:36:25,133
Radar absorbe eden bu maddenin
tam yapısı hâlâ çok gizli

545
00:36:25,200 --> 00:36:29,734
ama bu adama göre
ölecek olmasının sebebi RAM.

546
00:36:30,400 --> 00:36:35,400
Bunlar D-3 vitamin hapları.

547
00:36:35,467 --> 00:36:38,066
Akciğerlerde ve diğer organlarda

548
00:36:38,133 --> 00:36:43,166
hücre büyümesi sağlama açısından
çok iyi oldukları söyleniyor.

549
00:36:43,233 --> 00:36:48,200
Doktorlar 64'üme kadar
yaşayabileceğimi söyledi.

550
00:36:48,266 --> 00:36:50,400
Yani bir yılım kaldı.

551
00:36:51,900 --> 00:36:55,767
Eski 51. Bölge güvenlik görevlisi
Fred Dunham

552
00:36:55,834 --> 00:36:59,233
kronik obstrüktif
akciğer hastalığından mustarip.

553
00:36:59,300 --> 00:37:04,100
Bu hastalığa 1980'lerde 51. Bölge'deki
RAM varillerinin ateş çukurlarında

554
00:37:04,166 --> 00:37:08,100
yok edilişini denetlerken
yakalandığını söylüyor.

555
00:37:09,700 --> 00:37:14,467
Varillerde karbon fiber reçinesi

556
00:37:15,100 --> 00:37:16,600
ve uçağın kanatlarında,

557
00:37:16,667 --> 00:37:21,133
farklı yerlerinde
kullanılan mühürleyiciler vardı

558
00:37:21,200 --> 00:37:24,133
ve bunlar yandığında
çok tehlikeli oluyordu.

559
00:37:25,633 --> 00:37:28,133
Bu ateş çukurları

560
00:37:28,200 --> 00:37:31,600
51. Bölge'nin
hiçbir uydu görüntüsünde görünmüyor,

561
00:37:31,667 --> 00:37:33,867
ancak onları Dunham'ın tarifine göre

562
00:37:33,934 --> 00:37:37,700
üs haritasına yerleştirmek mümkün.

563
00:37:37,767 --> 00:37:40,200
Güney kapısındaki

564
00:37:40,266 --> 00:37:43,367
kontrol noktasının
hemen batısındalardı.

565
00:37:44,000 --> 00:37:48,300
Üs nüfusuna 300 metre mesafede

566
00:37:48,367 --> 00:37:51,567
en az altı,

567
00:37:51,633 --> 00:37:53,333
belki yedi ateş çukuru vardı.

568
00:37:54,433 --> 00:37:58,133
Dunham'a göre
her bir yakma 24 saat sürüyordu

569
00:37:58,200 --> 00:38:01,266
ve 80'lerin ortasından itibaren
üç yıllık bir dönemde

570
00:38:01,333 --> 00:38:03,100
haftada iki kez yapılarak

571
00:38:03,166 --> 00:38:06,333
onu zehirli duman bulutlarına
maruz bırakmış.

572
00:38:09,400 --> 00:38:14,400
Sanki biri
bir sürü araba lastiği yakıyordu.

573
00:38:14,467 --> 00:38:18,734
Havadaki is inanılmazdı.

574
00:38:20,066 --> 00:38:21,867
Dunham solunum sorunlarının

575
00:38:21,934 --> 00:38:24,500
isten ve dumandan
ileri geldiğini düşünüyor.

576
00:38:25,567 --> 00:38:27,767
Sigara içmiyorum

577
00:38:27,834 --> 00:38:31,333
ama doktor ciğerlerimin

578
00:38:31,400 --> 00:38:34,033
günde dört paket sigara içen

579
00:38:34,100 --> 00:38:38,633
80 yaşındaki bir adamınki gibi
olduğunu söyledi.

580
00:38:39,400 --> 00:38:43,266
Eski güvenlik görevlisi
90'larda başkalarıyla birlikte

581
00:38:43,333 --> 00:38:46,934
devlete tıbbi tazminat davası açmış.

582
00:38:47,600 --> 00:38:51,600
Ama Başkan Clinton
milli güvenlik gerekçesiyle

583
00:38:51,667 --> 00:38:55,600
Groom Gölü'nü soruşturmadan muaf tutan
bir anlaşma imzalayınca

584
00:38:55,667 --> 00:38:58,166
dava reddedilmiş.

585
00:39:02,200 --> 00:39:03,533
51. Bölge gerçekleri

586
00:39:03,600 --> 00:39:07,266
neredeyse 60 yıl halktan saklanıyordu.

587
00:39:08,734 --> 00:39:13,600
Ama 2013'te yayımlanan CIA belgeleri
bunu değiştirdi.

588
00:39:15,033 --> 00:39:19,834
Çeşitli devlet dairelerinden gelen
bu gizli belgeler

589
00:39:19,900 --> 00:39:23,700
51. Bölge'nin resmî bir kurum olduğunu
nihayet teyit etti.

590
00:39:23,767 --> 00:39:26,900
Sonunda sırlarını çözmeye başlayacağız.

591
00:39:26,967 --> 00:39:30,000
O belgeler ve uydu görüntüleri

592
00:39:30,066 --> 00:39:34,600
şu an 51. Bölge'deki
çok gizli programların

593
00:39:34,667 --> 00:39:36,200
artık milli önceliklerle

594
00:39:36,266 --> 00:39:41,400
ve başlayan her programla birlikte
sürekli evrim geçirdiğini bildiğimiz üssü

595
00:39:41,467 --> 00:39:44,133
nasıl değiştirdiğini anlamamızı sağlıyor.

596
00:39:44,800 --> 00:39:48,266
O yıllarda çekilen
hava ve uydu fotoğraflarına bakarsanız

597
00:39:48,333 --> 00:39:50,066
değişimi görebilirsiniz.

598
00:39:50,133 --> 00:39:53,700
Yeni pistler, yeni hangarlar.
Daha çok altyapı.

599
00:39:54,233 --> 00:39:57,033
Sürekli büyüyor, değişiyor ve gelişiyor.

600
00:39:57,900 --> 00:40:01,367
Bu tesis durağan değil,
son derece dinamik.

601
00:40:02,200 --> 00:40:06,633
51. Bölge değiştikçe rolü de değişmiş.

602
00:40:07,367 --> 00:40:11,133
51. Bölge gerçek anlamda hava üssü değil.

603
00:40:11,200 --> 00:40:13,066
51. Bölge bir sağlama bölgesi.

604
00:40:13,133 --> 00:40:15,900
Neyin işe yarayıp yaramadığını
öğrendiğimiz yer.

605
00:40:17,600 --> 00:40:20,100
Görevli uçakların çoğu
oraya iniş yapmaz.

606
00:40:20,166 --> 00:40:22,300
Üssün üzerinden uçarlar,

607
00:40:22,367 --> 00:40:24,934
biz de bulgularını değerlendiririz.

608
00:40:25,000 --> 00:40:27,533
Orası bir kavram ispat tesisi.

609
00:40:27,600 --> 00:40:30,567
Bir şeylerin
işe yarayıp yaramadığını ispatlıyoruz.

610
00:40:30,633 --> 00:40:33,967
50'lerde U-2'yi test etmek için kurulan
gizli CIA üssü

611
00:40:34,033 --> 00:40:39,066
ABD'nin yarım asırdan uzun süre
düşmanlarına üstünlük sağlamasına

612
00:40:39,133 --> 00:40:40,700
imkân verdi.

613
00:40:43,300 --> 00:40:48,100
51. Bölge, ilk A-12'lerden günümüze kadar

614
00:40:48,166 --> 00:40:52,033
gizlilik teknolojilerimizi
geliştirdiğimiz yer.

615
00:40:52,100 --> 00:40:57,100
Her ABD hayalet uçağı
bir şekilde 51. Bölge'de test edildi.

616
00:40:57,166 --> 00:40:59,967
Bu programlar arasında

617
00:41:00,033 --> 00:41:03,000
ileri güdümlü füze sistemleri B-2,

618
00:41:03,066 --> 00:41:07,333
Hava Kuvvetleri'nin
en yeni operasyon saldırı uçağı Raptor

619
00:41:07,400 --> 00:41:11,900
ve artık dünyanın her yerinde
savaşta sıklıkla kullanılan dronlar var.

620
00:41:15,767 --> 00:41:18,400
F-117'nin aksine

621
00:41:18,467 --> 00:41:21,233
Raptor hâlâ kullanılan bir uçak.

622
00:41:21,300 --> 00:41:24,867
Ancak 1980'lerde ve 90'larda
Groom Gölü'nde yürütülen

623
00:41:24,934 --> 00:41:29,700
ABD Hava Kuvvetleri
hayalet uçak programlarının tümü gibi

624
00:41:29,767 --> 00:41:31,567
o da hâlâ çok gizli.

625
00:41:32,633 --> 00:41:35,800
Bugün U-2, Oxcart,
hayalet savaş uçağı gibi programları

626
00:41:35,867 --> 00:41:38,367
biliyoruz.

627
00:41:39,133 --> 00:41:43,333
Sonrasında başka test araçları da oldu.
Tacit Blue. The Bird of Prey.

628
00:41:43,400 --> 00:41:47,500
Ama gerek insanlı gerek insansız,
yıllarca haberdar olamayabileceğimiz

629
00:41:47,567 --> 00:41:48,633
birçok proje var.

630
00:41:49,266 --> 00:41:52,000
51. Bölge benzerlerinden çok ileride.

631
00:41:52,066 --> 00:41:56,400
Hiçbir şey orada geliştirdiğimiz
teknolojinin eline su dökemez.

632
00:41:56,467 --> 00:41:59,333
Devam da edecek.
51. Bölge özgür, güvende

633
00:41:59,400 --> 00:42:05,800
ve üstün olmayı sürdürmemizin tek yolu.

634
00:42:07,000 --> 00:42:10,834
CIA'in 51. Bölge hikâyesinin

635
00:42:10,900 --> 00:42:14,767
Amerika'yı düşmanlarından korumakta
önemli bir rol oynadığı kesin.

636
00:42:16,066 --> 00:42:19,533
U-2 ve A-12 projeleriyle başlayan

637
00:42:19,600 --> 00:42:22,867
gizli Amerikan üssü
Vietnam'da birçok hayat kurtardı.

638
00:42:23,734 --> 00:42:25,633
"Have Doughnut" programı

639
00:42:25,700 --> 00:42:30,500
Vietnam'daki 9'a 1 öldürme oranını
tamamen lehimize çevirdi.

640
00:42:30,567 --> 00:42:35,533
MiG'lerden ötürü
8.000 helikopter kaybetmiştik.

641
00:42:36,033 --> 00:42:41,567
Bu durum tersine çevrildi.
Bırakın son yılları, son birkaç savaşta

642
00:42:41,633 --> 00:42:46,033
hava muharebesinde
hiç uçak kaybetmedik.

643
00:42:46,100 --> 00:42:50,567
Bu, Irak'ta bir değil, iki savaşta

644
00:42:50,633 --> 00:42:55,600
hiç kayıpsız başarılı olan F-117 uçağıyla

645
00:42:55,667 --> 00:42:57,100
devam eden bir akım.

646
00:42:57,767 --> 00:43:00,333
Deneysel bir programa başladığınızda

647
00:43:00,400 --> 00:43:02,533
herkesin ne yaptığını bildiğini,

648
00:43:02,600 --> 00:43:04,367
sorun çıkmayacağını umarsınız.

649
00:43:04,433 --> 00:43:06,600
Havada uçan mermilerin

650
00:43:06,667 --> 00:43:10,266
ve füzelerin başarısını görünce

651
00:43:10,333 --> 00:43:13,133
hayrete kapıldık.
Hepimiz "Tanrım" diyorduk.

652
00:43:13,200 --> 00:43:16,367
"İnsan kendini
havadaki o şeylerden nasıl korur?"

653
00:43:17,700 --> 00:43:21,633
51. Bölge kurulalı neredeyse 60 yıl oldu

654
00:43:21,700 --> 00:43:26,533
ve üs, askerî teknoloji geliştirmede
hâlâ ön planda.

655
00:43:27,567 --> 00:43:31,066
Orada ne gibi projelerin
geliştirildiğini bilmeyebiliriz

656
00:43:31,133 --> 00:43:34,266
ama geçmişinde rol oynayan kişilere göre

657
00:43:34,333 --> 00:43:38,567
bu gizli projeler
her zamanki kadar gerekli.

658
00:43:39,400 --> 00:43:42,133
Orada yine bir şeyler olduğundan eminim.

659
00:43:42,200 --> 00:43:46,533
Bunları yaptığımıza
ve benim bilmem gerekmese de

660
00:43:46,600 --> 00:43:49,133
birinin o adımı atmasına seviniyorum.

661
00:43:49,200 --> 00:43:50,400
Çok çabaladık.

662
00:43:50,467 --> 00:43:53,567
Şimdi başka birinin
gelecekte bir şeyler başaracak

663
00:43:53,633 --> 00:43:54,967
projeleri var.

664
00:43:55,033 --> 00:43:58,333
Bu ülkenin bilmediğimiz şeyler
yapmasından memnunum.

665
00:43:58,400 --> 00:44:00,967
Bizim de gizli şeyler yapmamız gibi.